1. Сақтандыру жіктелуінің негіздері



жүктеу 189.33 Kb.
Дата12.06.2016
өлшемі189.33 Kb.


ЖОСПАР

Кіріспе
1. Сақтандыру жіктелуінің негіздері

2 Қазақстан Республикасының Қайта сақтандыру жүйесінің дамуы және оны жетілдіру жолдары
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі

Кіріспе

Сақтандыру мен қайта сақтандыру жүйесі - осы нарықтық экономиканың ең маңызды және біртұтас құндылықтарының бірі. Сақтандыру - қоғамның экономикалық қатынастарының айрықша сферасын бейнелейтін көне категориялардың бірі. Сақтандыру ұйымдары жұмыстарының тұрақтылығы мен қызметінің қаржылық бекемдігін қамтамасыз ету үшін қайта сақтандыру жүйесін құру аса қажет. Сақтандыру - сақтандыру жүйесінің жұмыс істеуін қамтамасыз етіп, материалдық шығындарға ұшыраудан қорғап, экономикалық табысқа жетуге кепілдік береді. Қайта сақтандырудың мақсаты - аса қауіпті қатерлердің зардабын жоя алатын кең ауқымды кепілдіктердің кеңістігін кеңейту мен нығайту. Бұл интернационалдық экономикалық және де сақтандыру балансымен алғанда теңгермешілік өлшемнің ең соңғысы емес. Міне осыған орай сақтандыру мен қайта сақтандыру техникалық экономикалық және де әлеуметтік прогрестің аса маңызды құралы болып табылады.

Сақтандыру жауапкершілігінің көлемін өсіру процесіндегі сақтандыру ұйымы жүргізетін қызметтің бастапқы кезеңінде де қайта сақтандырудың рөлі ерекше. Сондықтан да ішкі нарықта қайта сақтандыру жүйесін құру міндетті, бізде де барған сайын нарықтық экономикадағы өте маңызды, әрі актуальды мәселе бола түсуде. Осыған байланысты сақтандыру операцияларының қаржылық бекемдігін қамтамасыз ететін шалғай шетелдерде бұл тәсілдің рөлі мен мәнін барынша жан-жақты ашып көрсеткіміз келеді.

Қайта сақтандырудың өзінің байырғы дәстүрі болғанымен де, оның мәні ең алдымен Қазақстан экономикасында жүріп өтуі керек болып тұрған индустриализациямен айрықша байланысты. Соңғы онжылдықтар ішінде Еуропа, АҚШ пен Жапония индустриализацияның нәтижесінде үлкен де ірі қатерлер мен қауіптердің кешенді көздерінің аса зор потенциалдары пайда болып. Олар жекеленген сақтандырушының ал кейбір жағдайларда тіпті сақтандыру нарықтың қаржылық мүмкіндігін мейлінше өсірді. Экономиканың ғылым мен техниканың қуаты өркендеу қатерлер мен аса қатерлі қаржылық комбинациялардың күрт өсуімен күрделене түсуіне әкеп соғуда. Сөйтіп бұл жай қазіргі экономикалық өмірдің барлық укладтарын анықтай тұра, сонымен қоса олар әлі де белгісіздік туғызуда. Ал, экономиканы тұрақты түрде жетілдіріп жаңартып әрі күрделі қаржы үші батыл тәуекелге бару ғана әлгі етектен тартқан жұмысты жүргізбей отырған жайларды болдырмайды. Міне бұл сақтандыру мен қайта сақтандырудың қазіргі басты міндеті клиенттердің қауіп-қатер жауапкершілігін қабылдай отырып, сақтандыру ұйымдары өз қызметтерін клиенттердің қатерден аман болуына немесе оны клиенттердің мүддесіне орай азайтуға бұруға тиіс.

Қатерді жабу үшін барлық қажеттілікті жасауға кепілдік беру керектігі жұмыстың өзіне сай келетін, нысандар мен әдістерді талап етеді. Қайта сақтандыру қоғамның стратегиясы жаппай нарықтық қозғалмалы құрылымы мен өнімдеріне болашақтағы жаңа қатысушыларға ыңғайластыруға бағытталуға тиіс.

Өнімге деген сұраным мен осы факторге байланысты қатерді жабу қажетігінің ықтимал өзгерісі есепке алынады.

Бастауыш сақтандырудың дамуы, қатерлерді ойдағыдай басқару үшін жаңа прогрессивтік тәсілдері ойластыру, ықтимал толық қаржылық кепілдік пен қосымша кепілдік үшін дәстүрлі қайта сақтандыру объектілерін зор көлемде дифференциялау жоғары мамандандырылған қолдау. Қайта сақтандыру қоғамы стратегиясының ең маңызды пункті болуға тиіс. Әсіресе қатерден тысқары емес қызметтердің кең көлемді бағдарламасына қатысқан жерде қайта сақтандырудың жалпы кепілдігін ойластырып жасаған кезде клиенттердің жекелеген мүдделеріне ерекше көңіл бөледі.

1. Сақтандыру жіктелуінің негіздері
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі бойынша мыналар сақтандырудың нысандары болып табылады:

Міндеттілік дәрежесі бойынша – ерікті және міндетті;

Сақтандыру объектісі бойынша – жеке және мүлікті;

Сақтық өтемді жүзеге асыру негіздері бойынша-жинақтаушы және жинақтаушы емес;

Міндетті сақтандыру - заңнамалық актілер талаптарына орай жүзеге асырылатын сақтандыру. Ол сақтанушының есебінен жүзеге асырылады. Міндетті сақтандырудың әрбір түрі сақтандырудың жеке сыныбы болып табылады. Міндетті сақтандыру нысаны бойынша әрбір сыныптың мазмұны және оны жүргізу жағдайлары бойынша қосымша талаптар сақтандырудың осы сыныбын реттейтін заңнамалық актілермен белгіленеді.

Ерікті сақтандыру - тараптардың еркін білдіруіне орай жүзеге асырылатын сақтандыру.

Сақтық қызметі - сақтық (қайта сақтандыру) ұйымының сақтық (қайта сақтандыру) шарттарды жасаумен орындауға байланысты Қазақстан Республикасының заңнамаларының талаптарына сәйкес уәкілетті мемлекеттік органның лицензиясы негізінде жүзеге асырылатын қызметі.

Сақтық қызметті ұйымдастыру және мемлекеттік реттеу мен лицензиялауды жүзеге асыру үшін сақтандыру салаларға, сыныптарға және түрлерге бөлінеді. Сақтық ұйымның сақтық қызметі "өмірді сақтандыру" саласы және "жалпы сақтандыру" саласы бойынша жүзеге асырылады.

Өмірді сақтандыру саласы ерікті сақтандыру нысанында мынадай сыныптарды қамтиды: өмірді сақтандыру; аннуитеттік сақтандыру.

Жалпы сақтандыру саласы ерікті сақтандыру нысанында мынадай сыныптарды қамтиды: жазатайым жағдайдан және аурудан сақтандыру; медициналық сақтандыру; көлік құралдарын (автомобиль, темір жол, әуе және су көліктерін) сақтандыру; жүктерді сақтандыру; мүлікті сақтандыру(көлік құралдарын қоспағанда); кәсіпкерлік тәуекелді сақтандыру; көлік құралдары иелерінің және тасымалдаушының азаматтық-құқықтық жауаптылықты сақтандыру; зиян келтіргені үшін азаматтық-құқықтық жауаптылықты сақтандыру (көлік құралдары иелерінің және тасымалдаушының азаматтық құқықтық жауаптылығын қоспағанда).

Сақтандыру түрі сақтық ұйым сақтанушыға сақтандыру шартын жасау арқылы сақтандырудың бір немесе бірнеше сыныбы шеңберінде әзірлейтін және беретін сақтық өнім болып табылады.

Жалпы сақтандыруға және өмірді сақтандыруға тән экономикалық қатынастар қоғамдық өндіріс процесіндегі зиянның орнын; егер бұл процесс дүлей апат пен басқа төтенше немесе күтпеген оқиғалардың нәтижесінде бұзылса толтырумен байланысты. Зиянның орны ынтымақтастық негізде сақтық қатынастарға қатысушылардың төлейтін сақтық жарналары есебінен толтырылады, бұл жарналардың жиынтығы, жоғарыда айтылғандай, сақтық қорларды құрайды.

Мүліктік және кәсіпкерлік тәуекелдер азаматтық – құқықтық жауаптылықты қоса алғанда, оларға байланысты мүдделерді, сақтандыру жалпы сақтандыруға жатады. Мұндай сақтандыру кезінде мүліктің жоғалу қаупі, жетіспеуі немесе білінуі және өзге де мүліктік игіліктер мен құқықтар сақтандырылады.

Сақтанушының немесе пайдаланушының мүліктерді сақтандыруға мүддесі болмаған жағдайда жасалған мүліктік сақтандыру шарты жарамсыз болады.

Жазатайым жағдайдан және аурудан сақтандыру сақтандырылушы жазатайым жағдайдың немесе аурудың салдарынан қайтыс болған, еңбек ету (жалпы немесе кәсіби жағынан) қабілетін (толық немесе ішінара) жоғалтқан немесе оның денсаулығына өзге де зиян келтірілген жағдайда оның қосымша шығыстарын тіркелген сомада не ішінара немесе толық өтемі мөлшерінде сақтық төлемді жүзеге асыру көзделетін жеке басты сақтандыру түрлерінің жиынтығы болып табылады.

Медициналық сақтандыру сақтандырылушының медицина мекемесінен медициналық сақтандыру бағдарламасына енгізілген медициналық қызмет көрсетулерді сұраған жолдамаларынан туындаған шығыстарын ішінара немесе толық өтемді мөлшерінде сақтық төлемдерді жүзеге асыру көзделетін жеке басты сақтандыру түрлерінің жиынтығы.

Көлік құралдарын сақтандыру көлік құралын иеленуге пайдалануға, оған билік етуге байланысты адамдардың мүлікті мүдделеріне оның зақымдалуы немесе оның жойылуы соның ішінде немесе ұрлап әкетілуі салдарынан келтірілген зиянды ішінара немесе толық өтемді мөлшерінде сақтық төлемдерді жүзеге асыруды көзделетін сақтандыру түрлерінің жиынтығы болып табылады.

Жүктерді сақтандыру жүктерді иеленуге пайдалануға оған билік етуге байланысты адамдардың мүліктік мүдделеріне оның зақымдануы немесе оның жойылуы соның ішінде жүктердің тасымалдану әдісіне қарамастан жойылып кетуі салдарынан келтірілген зиянды ішінара немесе толық өтемді мөлшерінде сақтық төлемдерді жүзеге асыруды көзделетін сақтандырудың түрлерінің жиынтығы болып табылады

Мүліктік сақтандыру мүлікті иеленуге пайдалануға оған билік етуге байланысты адамдардың мүліктік мүдделеріне (автомобиль, темір жол, әуе немесе су көліктерін, жүктерді қоспағанда) оның зақымдануы немесе жойылуы салдарынан келтірілген зиянды ішінара немесе толық өтемді мөлшерінде сақтық төлемдерді жүзеге асыруды көзделетін сақтандырудың түрлерінің жиынтығы болып табылады

Азаматтық-құқықтық жауаптылықты сақтандыру кезінде үшінші бір адамдардың өміріне, денсаулығына немесе мүлкіне зиян келтірудің салдарынан туындайтын міндеттемелер бойынша жауапты болуы, (келтірілген зияндары үшін жауаптылықты сақтандыру) сондай-ақ шарттардан туындайтын міндеттемелер бойынша жауапты болу (шарт бойынша жауаптылықты) тәуекелін сақтандырады.

Зиян келтіргендігі үшін азаматтық–құқықтық жауаптылықты сақтандыру кезінде сақтанушының өз жауаптылығы да, осындай жауаптылық жүктелуі мүмкін болатын өзге тұлғаның жауаптылығы да сақтандырылады.

Зиян келтіргендігі үшін азаматтық – құқықтық жауаптылықты сақтандыру кезінде сақтанушының өзінің жауаптылық тәуекелі ғана сақтандырылуы мүмкін. Бұл талаптарға сәйкес келмейтін сақтандыру шарты жарамсыз деп есептелінеді.

Шарты бұзған үшін азаматтық – құқықтық жауаптылық тәуекелі шартта оның талаптарына сәйкес сақтанушы оның алдында азаматтық құқықтық жағынан жауапты болуға тиіс тарап болып табылатын және бұл жағдайда пайда алушы ретінде іс-қимыл жасайтын тұлғаның пайдасына сақтандырылған болып есептеледі.

Кәсіпкерлік тәуекелді сақтандыру кезінде кәсіпкердің сақтанушы ретінде іс-қимыл жасайтын келісімшарт жасаушы агенттерінің өз міндеттемелерін бұзуынан болған кәсіпкерлік қызметтің залалдар тәуекелі немесе кәсіпкерге байланысты емес жағдайлармен осы қызмет шарттарының өзгеруінен болған залалдары тәуекелді соның ішінде күтілген кірісті ала алмай қалу тәуекелі сақтандырылады. Кәсіпкерлік тәуекелдерді сақтандыру шарты бойынша тек сол сақтанушының кәсіпкерлік тәуекелі және тек соның пайдасына ған сақтандырылуы мүмкін.

Сақтанушы болып табылмайтын тұлғалардың кәсіпкерлік тәуекелді сақтандыру шарты немесе өзге тұлғаның пайдасына жасалған шарт жарамсыз болады.

Сақтандырылған мүліктің түріне немесе тобына қарай сақтандырудың мынадай түрлерін ажыратады: ауылшаруашылығы дақылдарын, малдарды, құрылыстарды, мемлекет, жеке меншік, кооперативтік кәсіпорындардың, қоғамдық ұйымдардың мүлкін көлік құралдарын, қаржылық тәуекелді, жүктерді, мұнай операцияларын, және т.б. сақтандыру. Мүліктік сақтандыруда міндетті нысанда көліктің барлық түрлерін тасу жасалғанда тасымалдаушының жолаушылар алдындағы азаматтық-құқықтық жауаптылығы мен автокөлік иелерінің азаматтық – құқықтық жауаптылығы сақтандырылады. 1996-жылдан бастап ауыл шаруашылығының өндірісін: көп жылдық екпелерді, ауыл шаруашылығы малдарын, жылжымалы және жылжымайтын мүліктерді, ауыл шаруашылығы өнімдері мен тауарларын қолайсыз табиғат-климат жағдайларынан эпизоотиялардан және басқа дүлей апаттардан міндетті сақтандыру қайта қалпына келтірілді.

Өмірді сақтандыру-азаматтардың өмірін, денсаулығын, еңбек қабілеттілігін және жеке басына байланысты өзге де мүдделерін залалдан қорғаудың нысаны, ол жеке басты сақтандыруға жатады. Жеке басты сақтандыру шарты бойынша сақтанушының өзі, сондай-ақ шартта аталған басқа адам сақтандырылған болуы мүмкін. Өмірді, денсаулықты, еңбек қабілеттілігін және азаматтардың материалдық тұрмыс халін сақтандыру арқылы қорғау сонымен қатар олардың экономикалық мүдделерімен тығыз байланысты және мүлікті, жеке басты және әлеуметтік сақтандыру қызметтерінің көмегімен жүзеге асады.

Өмірді сақтандыру сақтандырылушы қайтыс болған немесе ол сақтандыру мерзімі біткенге дейін немесе сақтандыру шартында белгіленген жасқа дейін өмір сүрген жағдайда сақтық төлемді жүзеге асыруды көздейтін жеке басты сақтандыру түрлерінің жиынтығы болып табылады.

Аннуитеттік сақтандыру сақтандырылушы белгілі бір жасқа жеткен еңбек ету қаблетін жоғалтқан асыраушысы қайтыс болған жұмыссыз қалған жағдайларда немесе сақтандырылушының жеке табыстарының кемуіне немесе одан айырылуына әкеп соққан өзге де жағдайларда зейнетақы немесе рента түрінде кезең-кезеңімен сақтық төлемдерді жүзеге асыру көзделетін жеке басты сақтандыру түрлерінің жиынтығы болып табылады.

Жеке басты сақтандырудың сан алуан түрлері бар: өмірді аралас сақтандыру, балаларды сақтандыру, некені сақтандыру, шаруашылық жүргізуші субъектілер есебінен олардың қызметкерлерін сақтандыру, әуе, темір жол, теңіз, ішкі су және обылысаралық, халықаралық автомобиль көлігінің жолаушыларын сақтандыру, және т.с.с.

Жеке басты сақтандырудың аталған түрлері жолаушыларды сақтандырудан басқасы ерікті нысанда жүргізіледі. Міндетті нысанда сондай-ақ көлік құралдарының иелері азаматтық–құқықтық жауаптылығы, әскери қызметшілердің жеке құрамы, ішкі істер органдарының, ұлттық қауіпсіздік, салық службасы қызметкерлері сақтандырылады.

Сақтандырудың экологиялық тәрізді түрі жіктемеде аралық жағдайда болады: ол жеке басты және мүлікті, міндетті және ерікті болуы мүмкін.

Мүлікті және жеке басты сақтандырудың экономикалық мәніне бұл категорияның қоғамдық арналымы көрінетін оның функциялары сай келеді.

Бөлу функциясы: бұл функцияның өзгешелігі қайта бөлу ретінде көрінуі. Ол алдын алу функциясына, мысалы, алдын алу шараларын қаржыландыру жолымен сақтық жағдайдың болу мүмкіндігін жоюға бүгіледі. Жеке басты сақтандаруда бөлу функциясы сақтандырудың тиісті түрлерінің жинақтық функциясына бүгіледі.

Бақылау функциясы тараптардың сақтық төлемдерді жұмылдыруды және сақтық қорды қатаң мақсатты пайдалануды қамтамасыз етуге байланысты болатын нақты қатынастарда көрінеді.

2 Қазақстан Республикасының Қайта сақтандыру жүйесінің дамуы және оны жетілдіру жолдары

Қазақстандағы нарықтық қатынастар мен сақтандыру нарығының қалыптасып кетуі мен дамуының алдағы проблемалары нарық емес қоғамнан нарыққа өтуі болып көрінеді. Зерттеуді шешуді керек қылатын бұл келесі мәселе қазіргі таңда саясатта да, әлеуметтік –экономикалық жағдайда да, сол секілді ұлттық мемлекеттік бағыт-бағдарымызда да алдынғы шепке шығып тұр. Міне, осылайша таптық-мүліктік қатынастағы бір қоғамдық жүйеден жаңа саяси әрі әлеуметтік-экономикалық жүйеге өту процесі жүруде.

Біздің қоғамымыздағы сақтандыру өзі өмір сүрген уақыт ішінде өзінің қалыптасуы мен дамуы процесіне байланысты айтарлықтай өзгерістерге төтеп береді. Сақтандыру жиырмасыншы жылдан бастап сала ретінде өндіріс процестерінің дамуына және ұлттық табысты бөлуге осылар арқылы материалдық игіліктерді жасауға ықпал ете бастады, бұл әрине экономиканы басқарудағы қаржылық несиелік механизмді пайдаланудың барлық жаңа жолдарын қарастыруды талап етті. Әсіресе бұл жерде мемлекеттік субъектілердің шаруашылық қызметіндегі сақтандыру мәселелері сондай-ақ тұрғындардың барлық топтарының нарыққа ойдағыдай өтуі үшін материалдық жағдайының қандай екендігі өте үлкен рөл атқарады. Бұл проблема теориялық әрі практикалық тұрғыдан да өте маңызды бола түсуде бұның дұрыс шешілуіне тура мағынасында экономикалық ғылымның одан әрі қалыптасуы мен арта түсуі тікелей байланысты. Ғылыми дәлелділік пен тиімділікті арттыру экономиканың сауығуына әлеуметтік бағыт-бағдарының анықталуына тауар ақша қатынасын жақындатуға құнсызданушылық процестерді кідірте тұруға, бюджет тапшылығын қысқартуға әкеледі.

Нарықтық қатынас жағдайында яғни барлық қаржылық механизм түбегейлі түрде өзгерген сәтте халық шаруашылығы кешенін қаржы жағынан сауықтырудың тұрғындардың бұдан кейінгі сұранымдарында барынша қанағатандырудың ықпалды жолын табу керек, мұндай жағдайда сақтандыру көп жағдайда біздің Қазақстанның тағдырын анықтайтын осы және өзге де маңызды міндеттерді шешуден сырт қалмауға тиіс.

Бүгінде біздің мемлекетіміз экономикалық әрі саяси күрделі жағдайда тұр. Сөз жоқ сақтандыру ұйымдарында аталмыш қиындықтарды бастан кешіп әрі құбылмалы жағдайда икемделіп өздері де өзгеріске түсуде.

Расында да соңғы жылдар ішінде сақтандыру жүйелі түбегейлі қайта құруларға төтеп береді. Осыған орай отандық сақтандыру нарығын демонополизациялаудың фактісі болып әрі осының жалғасы ретінде айтарлықтай жеделдікпен алтернативтік сақтандыру компаниялары пайда бола бастады. Қазіргі сақтандырушылардың қызметтері үшін үлкен кеңестік бар. Ондаған тіпті жүздеген әр түрлі мәртебедегі әрі сан алуан меншіктік нысандағы сақтандыру ұйымдары құрылуда. Сақтандырудың бұрынғыларын түбегейлі өзгеше жаңа түрлері пайда болады бұл жерде сақтандыру жағдайындағы орын алған олқылықтар мен кемшіліктер ескерілген. Бұл процесс біршама өтіп жатыр. Сақтандыру туралы қабылданған заңда бір қатар кемшіліктер мен істеліп бітпеген жайлар бар, әрине бұларды таяу уақыттарда жөнге келтіру керек.

Сақтандырушылардың қызметтері мен ұйымдарының тәртібіне қатысты сауатты жасалған заң шығару актілерінсіз, нарық жоқ. Өйткені заң сақтандыруды қалыптастырудың, дамытудың негізі болып табылады. Мемлекеттің тікелей өзінің қатысуымен немесе мемлекет атынан арнайы орган құрылуға тиіс, ол қабылдау әйтпесе бақылау жолымен біздің еліміздегі сақтандыру қызметіндегі осы процеске басшылық жасар еді.

Егер Кеңес өкіметінің алғашқы жылдарындағы сақтандыру ісінің құрылуы, мен қалыптасуының тарихына қарасақ, "соғыс коммунизмі" жөніндегі экономикалық саясаттың жарамсыздығы мен НЭП-тің мәңгілік ұзақ еместігін аңғаруға болады. Жалпы халықтық меншікті жариялаған мемлекет өзіміз тауқыметін тартқан саяси әрі шаруашылық демократиясы жағынан өзін-өзі ұзақ жылдар бойына тұйыққа тіреді, осындай жолмен жалпыхалықтық меншік біртіндеп монополисттікке дейін құлдырады. Бұл жұртшылықтың арасында масылдық пиғылы туғызып, бізге осыны ұғындырып, бізді осындай рухта тәрбиелейді. Осындай жағдайға орай, яғни халық шаруашылығына және тұрғындарға күтпеген бақытсыздық, орасан күйреулер, апаттар, өрт, су тасқыны мен өзге де төтенше оқиғалар салдарынан келтірілген зияның айтарлықтай бөлігіне өтем беру туралы қамқорлықты мемлекет өз мойынына алды.

Осы жылдар ішінде объективті түрде қалыптасқан қаржылық-несиелік иеханизм өндіріс күшінің дамуын тежеп келеді, сөйтіп өндірісінің объективті экономикалық заңдарын яғни құн заңын сұраным мен ұсаным заңын ақша айналымы заңы мен өзгелерін ескермеді.

Әриене, қалыптасқан осындай жағдайда сақтандыру қызметінің өрісі кең бола алмады, керісінше шектеулі сипатта болады, ауқымды экономикалық мүдделерді қозғай алмады. Сақтандыру жүйесі арқылы Қазақстан ұлттық табысының болар болмас мөлшері ғана қайта бөлінеді.

Біздің мемлекетіміздегі қоғамдық дамудың таңдауы құн заңына ақша айналымы заңына бәрінен де бұрын сұраным мен ұсыныс заңына әрі өзге де экономикалық заңдарды пайдаланып және де олар жөніндегі білімді игеруге сүйене отырып сақтандыру нарғына өтудің қажеттілігін алдын-ала анықтап болжайды. Өйткен кезең біздің нарыққа көшкен уақытымыздың текке кетпегенін таңдаған жолымыздың дұрыстығын көрсетті, расында да тек практика жүзінде объективті экономикалық заңдарын қолдану арқылы ғана қоғамдық-экономикалық прогресс жолындағы сақтандыру мен интеграцияны өркениетті түрде қамтамасыз етуге болады.

Сақтандыру нарығынсыз бәсекелестік болуы ақылға қонымсыз сондықтан ол шаруашылық өмірінің динамикасы мен сипатына сақтандыру қызметін жаңартып әрі кеңейтуге сақтандыру процесіне соңғы жетістіктер мен жаңалықтарды енгізуге игі әсер етуге тиіс. Мұндай бәсекелестік жаңа клиенттермен белсенді әрі белгілі мақсаттағы жарналар арқылы жаңа клиентураларды тарту жолымен жүргізілетін жұмыстарды қарастырады. Өзара бәсеке сақтандыру ұйымдарын түгел алғанда олардың бәрінің нақты қаржылық мүмкіншілігін жабу мақсатына осындай жолмен қол жетеді.

Бұл сияқты жұмыс сөз жоқ, нағыз әділетті негізде жүргізілу керек. Қазақстан аумағындағы сақтандыру нарығын жүргізуде ешқандай қарапайым шешім жоқ, түбегейлі мақсатқа жету үшін, қажыр қайраты барынша жұмсау талап етеді.

Бұл жерде соңғы уақыттар Үкіметпен, Президент тарапынан халық шаруашылығындағы мемлекет меншігінен алу мен жекешелендіру қаржылық несиелік қатынас саласындағы яғни экономикалық реформаны заң шығару мен ұйымдық жағынан қамтамасыз ету жөнінде қабылданған шаралар комплексінің барлығы іске жұмылдырады.

Нарықтық қатынастың қалыптасуына орай өзге салалармен қатар, сақтандырудың да қазіргі Қазақстанның экономикасындағы рөлі арта түсуде.

Осы мақсатқа орай экономикалық инфрақұрылым мен сақтандыру ісінің өзінде инфрақұрылым құру үшін сақтандыру механизмы енгізіледі, сөйтіп бұл көп жылдар бойы теориямен практикада қалыптасып қалған сақтандыруды экономикалық категория ретінде пайдаланудан сондай-ақ сақтандыруды болмашы әрі жай ғана нәрсе деп түсінуден құтқарады.

Сақтандыру нарығының қаз тұруына орай, кәсіпорындар мен ұйымдардың сол секілді тұрғындардың мүлкін шын мәнінде сақтандыру мен қорғау үшін қолдан келгенше қуатты сақтандыру қорын құрған жөн болады. Бұл мақсат үшін бірнеше миллиард теңгемен сақтандыру нарығында бірнеше аса мол меншіктің капиталы бар ірі сақтандыру компанияларын иемдену қажет.

Бұған жету үшін ұзақ жылдар қаржылы еңбек етіп осы жұмыстарға қажетті жағдайларды жасау керек. Оның үстіне біздің республикада қайта сақтандыру нарығы әлі жоқ. Сондықтан да шет елдегі ірі қатерлерді қайта сақтандыру әзірге өзекті мәселе болып қалуда, бұл жерде біздегі заңдардың жетілмегендігіде әсер етуде. Мәселен біздің республикада шет ел сақтандыру компанияларын құруға тиым салынған тіпті бірікен сақтандыру ұйымдарын құруға да тиым салынған. Сақтандыру ісіне деген мұндай көзқарас мүлдем ақылға қонбайды.

Нарық экономикасы кезінде мынадай проблемада яғни құнсыздану да пайда болып сақтандыру қорғанысын тақырға отырғызуда. Ендеше кез келген сақтандыру ісін бағалау құнсыздану процесін ескеруге тиіс. Қорлардың нақты құны мен құнсыздануға қарсы қорғанудың арасын сақтауды ымыралы келісім іздеуге тура келеді.

Біздің елімізде кәсіпкерлік қызметтер өздерінің алғашқы қадамдарын имене жасауда, олар ведомстволардың мүддесін қорғайтын әр түрлі дәрежедегі мемлекеттік төрелер тарапынан да сан алуан кедергілерге ұшырауда, кейбір тұрғындар тарапынан да жағымсыз қарсылыққа кездесуде.

Бұл істе сақтандыру мүддесін нығайтып нарықтық қатынасты дамыту жөніндегі сақтандыру ұйымдары іскер қызметкерлерінің бастамасы көп жағдайда жүзеге аспай жоққа шығарылуда.

Қорытынды

Сақтандыру экономикалық категория ретінде қаржылық жүйенің маңызды звеноларының бірі болып табылады. Ол адам инстинкті ретінде пайда болып, дамып, қалыптасу арқылы бизнес сферасына өтті.

Сатандырудың шығындарының орнын толтырудың негізгі көзі сақтанушының жарнасынан құрылатын сақтандыру қоры болып табылады.

Сақтандыру операциялары сақтандыру келісімдері арқылы жүзеге асады.

Сақтандыру – сақтандыру объектілері және сақтандыру жауапкершілігінің көлемі бойынша классификацияланады. Бірінші критерия бойынша салаларға, ішкі салаларға, түрлерге бөлінеді. Ал критерия бойынша сақтандыру қауіп түрлері бойынша бөлінеді міндеттілігіне байланысты еркін және міндетті сақтандыру түрлері бар.

Нарықтық экономикаға өту кезеңіндегі сақтандырудың ұйымдық-құқықтық түрлеріне: мемлекеттік, акционерлік, екі жақты сақтандыру, кооперативті сақтандыруды кіргізеді.

Қоғамға әсер еткен болжанбаған жағдайлар, техногендік факторлар, табиғи апаттар нәтижесінде туындаған шығындарды жабу үшін материалды және ақша түріндегі резервті-сақтандыру қоры қалыптастырылады. Оның көмегімен адам мен табиғат арасында, табиғат пен қоғам арасындағы объективті қарама-қайшылықтардың мәселесі шешіледі.

Сақтандыру маркетингінің міндеттері-сақтандыру нарығын, сақтандыру қызметтеріне сұранысты зертеу, сақтандырушының ұйымдық қызметін және резервтерді анықтау, сақтандыру қызметінің жаңа түрлерін өңдеу болып табылады.

Сақтандыру нарқы өмірлік қажеттілік оның құрылып қалыптасу, дамуы еліміздің экономикасында жүріп жатыр.

Ұлттық сақтандыру рыногында көптеген сақтандыру ұйымдарының капиталдандыруының төмен деңгейі ірі тәуекелдерді сақтандыруға мүмкіндік бермейді. Мұндай жағдайдан шығудың бір амалы қайта сақтандыру жүйесін пайдалану болып табылады. Сондықтан сақтандыру ұйымдары Батыстық сақтандыру компанияларының қызметін пайдалануға мәжбүр. Осының салдарынан сақтандыру төлемдері түсімінің көлемі артуы шетелге берілген сақтандыру төлемдерінің өсуімен қабат жүруде.

Біздің қоғамымыздың экономикалық өмірінде оның ішінде сақтандыру ісін жетілдіру мен дамыту міндеттері алға қойылуда. Алдағы кезде сақтандыру рыногын дамыту бағытында міндетті сақтандыру түрлерін дамыту жөніндегі жұмыстар жалғастырылмақ. Сонымен бірге сақтандырушыларға сақтандыру төлемдерін жүзеге асыруға кепілдік беру қорын құруда көзделінеді. Бұл сақтандырудың жүйесіне деген сенімді күшейтуге қызмет етеді.

Сақтандыру рыногының дамуы айналып келгенде сақтандыру қызметіне төлем жасауға қабілетті сұраныстың болуымен, яғни экономиканың жай-күйімен және халықтың әл-ауқаты деңгейімен байланысты. Ал бұл жағынан ілгерілеулер болып жатыр. Соған қарап сақтандыру рыногының дамуы қарқынды бола түседі деп сенемін. Сақтандыру мемлекеттің әлеуметтік саласының бір қатар мәселелерін шешуге және экономикаға инвестиция салуға жәрдемдеседі. Сақтандыру компаниялары ел экономикасына нақты ішкі инвесторлар бола алады. Сақтандыру нарығын жетілдіру жолдарының негізгі мақсаты - мемлекеттің, азаматтардың және шаруашылық субъектілерінің мүддесін қорғаудың нақты құралы бола алатын толыққанды, тұрақты қызмет атқаратын ұлттық сақтандыру нарығын қалыптастыру болып табылады.

Сақтандырудың дамуы - ел экономикасының дамуына оң әсерін тигізеді.

Сақтандырудың пайда болуының объективті себебі, адамзаттың табиғатты бұзушы, болжанбаған күштеріне тәуелділігі болып табылады.

Сақтандырудың шығындарының орнын толықтырудың негізгі көзі сақтанушының жарнасынан құралатын сақтандыру қоры болып табылады. Сақтандыру операциялары сақтандыру келісімдері арқылы іске асады.

Қазақстан Республикасында сақтандыру ісі 90-шы жылдан бастап дами бастады. Оның негізгі мәселелеріне нәтижелі заңдық негіздің болмауы, мемлекет тарапынан салықтық қысымның болуы, коммерциялық құрылымдар тарапынан мүдденің болмауы, халықтың сақтандыру ісіне сенбеуі, бұл салада білікті мамандардың және де тәжірибенің болмауы т.б. жатады.

Қазақстан Республикасында сақтандыру қызметі тек 1994-жылдан бастап дами түсті деуге болады. Сол уақытта сақтандыру ұйымдарында негізінен ең аз шамада күш-жігер мен шығын жұмсай отырып, клиенттер тарту мүмкіндігі болатын міндетті сақтандыру түрлерімен шектелген. Отандық сақтандыру ұйымдарының ірі шығынның орнын жабу жөніндегі қаржылық мүмкіндіктері де қанағаттанусыз, бұл ұйымдар капиталын арттыру мен оларды ірілендіру туралы мәселені шешуді талап етеді.

Қазіргі кезде міндетті сақтандыруға автокөлік иелерінің азаматтық құқықтық жауапкершілігіне сақтандыру және жүргізушінің жолаушылар алдындағы жауапкершілігіне сақтандыру кіреді. Бұл сақтандыру қызметтері әлемдік тәжірибеде өз даму шегіне жетті. Бірақ, мұнай-газ, ауыл шаруашылығы сақтандырушылары міндетті сақтандыруға жатпай отыр. Шынына келгенде біздің елде ауыл шаруашылығы сақтандыруы мүлдем дамымаған.



Сақтандыру ісін жүзеге асыратын компанияларға мемлекеттік қолдау көрсетіп, сақтандыру қызметі нарығының монополиялануына жол бермеу керек, өйткені бәсекелестік қана сақтандыру нарығының жетілуіне өз ықпалын тигізеді.

Қолданылған әдебиеттер тізімі





  1. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Жалпы және Ерекше бөлімдері). /Алматы: ЮРИСТ, 2002.-309бет.

  2. Қазақстан Республикасының «Сақтандыру қызметі туралы» заңы /Заң газеті 10 қаңтар 2001жыл.2-4бет.

  3. Қазақстан Республикасының сақтандыруды дамытудың 2000-2004 ж. Арналған мемлекеттік бағдарламасы. /Егемен Қазақстан 5 желтоқсан 2000ж 4бет

  4. Басаков М.И. Страховое дело в вопросах и ответах. Учебное пособие. Ростов-на-дону «Феникс».1999г-576с.

  5. Сманов Б. «Сақтандыру- экономикалық маңызы және қазақстанда қалыптасып даму кезеңдері» Алматы 2000 ж.

  6. Жуйриков К. К. «Қайта сақтандыру» Алматы 2000 ж.

  7. Жуйриков К. К. «Қазақстандағы сақтандыру күрделі мәселелер мен дамудың болашағы» Алматы 1994 ж.

  8. Жуйриков К. Страхование: теория, практика, зарубежный опыт. Учебник. /Алматы:2000г-384с.

  9. Жуйриков К. Страхавой рынок Казахстана: современное состояние и проблемы его развитие. /Банки Казахстана №4 2001г. 22-28с.

  10. Шахов В.В. Страхование: Учебник для ВУЗов.-М.:Страховой полис. ЮНИТИ,1997г-311с.



©dereksiz.org 2016
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет