1 тарау. Банк несиесінің теориялық аспектілері



жүктеу 1.24 Mb.
бет3/5
Дата17.06.2016
өлшемі1.24 Mb.
1   2   3   4   5

2 кесте.

Банкілермен берілген қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді несиелер*




12.00

12.01

12.02

12.03*

01.04

02.04

03.04

























Несиелердің жалпы сомасынан:

143 195

241 135

289 014

369 775

363 187

372 473

367 333

Қысқа мерзімді

133 023

248 682

383 393

608 350

611 433

640 719

669 303

Ұзақ мерзімді

http ://www.nationalbank.kz/

Ұзақ мерзімді несиелер 4,8% -ке өсті және 640,7 млрд. тенге болды, қысқа мерзімді несиелер 2,6%-ке өсіп, 372,3 млрд. тенгені құрады. Ұзақ мерзімді несиелердің меншікті салмағы қаңтар айымен салыстырғанда 62,7% -тен 63,2%-ке дейін жоғарылады.

Ұзақ мерзімді несиелердің басымды өсуі, бәрінен бұрын, экономикалық субъектілердің ертеңгі күніне деген сенімділігінің артуы туралы және жалпы экономикалық жағдайдың тұрақталғанын байқатады. Өз кезегінде, дәл осы экономика тұрақтылығы шетелдік инвесторлар үшін, өзінің қызметін көрсету үшін мемлекетті таңдау кезінде ең басты факторлардың бірі болады.

Біздің экономикамызға деген сенімділіктің жоғарылауы, біздің халақаралық рейтингіміздеде өзінің қолдауын тауып отыр. ТМД территориясында бірінші болып Қазақстан инвестициялық деңгейдің рейтингісін алды, бұл отандық коммерциялық банкілерге бірлестірілген қарыздар көлемін жоғарылатуға әсер етеді, яғни, елдің ішінде олардың несиелік қызметінің жандануына ықпал етеді.

Ал қарызгерлер түрлері бойынша несиелердің құрылымына келетін болсақ, несиелендіру қызметінің нарығында банкілердің негізгі қарызгері болып, бұрынғыша, корпоративтік тапсырыскерлер қалады. Олардың үлесіне 2005 жылдың 1 мамырындағы күй бойынша барлық несиенің 90,4% - ті келеді ( 3 кесте).

3 кесте

Қарызгерлер түрлері бойынша несиелердің құрылымы



кезең соңында, млн.тенгемен

12.00

12.01

12.02

03.03

12.03*

01.04

02.04

03.04




261570

459002

613793

632166

856345

850629

881034

896188

Банкілік

емес заңды тұлғаларға

14647

30815

58614

64486

121780

123992

132158

140449

жеке

тұлғаларға




























276218

489817

672407

696653

978125

974621

1013192

1036637

Барлығы несиелер

* http://www.nationalbank.kz/
Экономиканың салалары бойынша банктік несиелендірудің қалыптасқан басымдылығына келер болсақ, бұл жерде өнеркәсіпке, ауыл шаруашылығына және құрылысқа бағытталған несиелердің өсімі басқа секторларға берілетін несиелердің өсу қарқынынан басым түседі (4 кесте).

4 кесте

Экономиканың салалары бойынша банктік несиелер


кезең соңында, млн.тенгемен


12.00

12.01

12.02

12.03**

01.04

02.04

03.04

























Барл. сала бойынша

276218

489817

672407

978125

974621

1013192

1036637

экономикалар






















оның ішінде:

84283

166814

230786

273641

271507

281463

274954

Өнеркәсіп

30,5

25880


34,1

50600


34,3

76717


28,0

117354


27,9

110989


27,8

109227


26,5

105523


Меншікті салмақ, %

Ауыл шаруашылығы



9,4

10,3

11,4

12,0

11,4

10,8

10,2

Меншікті салмақ, %

11958

22991

42700

75178

78491

81090

87222

Құрылыс

4,3

4,7

6,4

7,7

8,0

8,0

8,4

Меншікті салмақ, %

16509

21112

20262

31453

30471

32906

37934

Көлік

6,0

4,3

3,0

3,2

3,1

3,2

3,6

Меншікті салмақ, %

5895

11629

12777

7730

7539

7288

10019

Байланыс

2,1

2,4

1,9

0,8

0,8

0,7

1,0

Меншікті салмақ, %

91839

151317

197846

276731

274750

287822

296326

Сауда

33,3

30,9

29,4

28,3

28,2

28,4

28,6

Меншікті салмақ, %

39853

65353

91318

196038

200874

213398

224659

Басқалары

14,4

13,3

13,6

20,0

20,6

21,1

21,7

Меншікті салмақ, %

Қысқа мерзімді несиелер






















Барл. сала бойынша

143195

241135

289014

369775

363187

372473

367333

экономикалар






















оның ішінде:

42772

82845

81537

100256

97822

96928

89754

Өнеркәсіп

12669

24 527

35 508

45 345

40 500

39 884

38 229

Ауыл шаруашыл.

4328

9419

13 736

25 362

26 043

26 094

28 126

Құрылыс

3553

6 245

7 055

8 845

7 764

7 901

7 390

Көлік

5473

9 552

9 777

1 285

1 391

1 230

3 894

Байланыс

57366

85 089

113 609

146 261

143 906

151 051

154 628

Сауда

17033

23 457

27 793

42 420

45 762

49 385

45 313

Басқалары

Ұзақ мерзімді несиелер

























Барл. сала бойынша

133023

248682

383393

608350

611433

640719

669303

экономикалар






















оның ішінде:

41511

83968

149249

173385

173685

184534

185200

Өнеркәсіп

13211

26073

41209

72010

70488

69343

67294

Ауыл шаруашыл.

7630

13572

28964

49817

52448

54996

59097

Құрылыс

12956

14867

13208

22608

22707

25005

30544

Көлік

422

2077

3000

6444

6148

6058

6125

Байланыс

34473

66229

84238

130469

130844

136771

141698

Сауда

22820

41896

63525

153618

155113

164014

179347

Басқалары

* http://www.nationalbank.kz/
Осыған қарамастан, банкілермен берілетін несиелердің басым массасы қарызгерлермен саудалық операцияларды жүргізуге қолданылады және олардың меншікті самағы қазіргі кезде жеткілікті жоғары болып табылады, 28,6 %.

Нарықты экономикаға өту жағдайларында, бүкіл дүниежүзіндегі сияқты, шағын бизнестің дамуына үлкен көңіл бөлінеді.

Шағын кәсіпкерлік субъектілеріне банкілермен берілетін несиелер бір ай ішінде 6,8% - ке жоғарылады, сөйтіп 205,3 млрд. тенгені құрады.

Салалар қазындығындағы шағын кәсіпкерлік субъектілер үшін мөлшерлеме мониторингі 2004 жылдың мамыр айынан бастап жүргізіле бастады. Осы уақыт ішінде мөлшерлемелер келесідей түрде өзгерді (5 кесте).


5 кесте

Шағын кәсіпкерлік субъектілеріне банкілерден берілетін несиелер және солар бойынша салалар қазынасындағы сыйақы мөлшерлемелері 2004-2005

жылдар кезеңінде*.



Сала

мамыр

2004ж.

желтоқсан

2004ж.

наурыз

2005ж.



Берілген көлем

млн. тенге



Сыйақы мөлшерлемесі, %

Берілген көлем,

млн. тенге



Сыйақы мөлшерлемесі, %

Берілген көлем,

млн. тенге



Сыйақы мөлшерлемесі, %

Өнеркәсіп

4632,1

17,0

3659,1

16,5

4754,0

14,8

Ауыл шаруашыл.

4086,4

15,6

5602,5

15,3

5449,3

14,8

Құрылыс

2879,7

18,4

2450,5

15,6

7966,5

14,9

Көлік

290,5

17,7

721,3

17,4

441,1

16,8

Байланыс

94,2

16,4

52,8

13,0

82,5

14,4

Сауда

27006,0

17,1

19978,2

16,0

31194,6

15,0

* http://www.nationalbank.kz/
Бесінші кестеден көргеніміздей, сыйақы мөлшерлемесі өткен кезеңде, барлық салаларда едәуір төмендеді. Бұл төмендеу, салыстырмалы жоғары несиелік тәуекелділікке қарамастан, шағын кәсіпкерлік субъектілерімен несиелендіру операциялары бойынша банкілер жұмыстарының жандануымен байланысты. Несиелендіру көлемінің маңызды артуы практика жүзінде барлық салаларда болды (байланыс саласынан өзгесінде). Сонымен қатар, бұл позитивтік өзгеріс, шағын кәсіпкерлікті несиелендіру процесіне көптеген банкілердің тартылуымен байланысты. Бұрын банкілер мүмкіндігінше ірі тапсырыскерлерді тартуға тырысатын, қазіргі кезде бұл жағдай өзгеріп келеді. Бұл нарықтың мейлінше молыққанын және соның арқысында оның табиғи әртараптануын көрсетеді.

Сонымен қатар, шағын бизнесті несиелендірудің жағдайының мәнді жақсаруы, тек қана банкілік тәуекелдіктің сақтандыру жүйесі жұмыс істегенде болады. Осыған байланысты Үкіметке Ұлттық Банкімен келесідей ұсыныс жасалынды: шағын кәсіпкерліктің дамуы Қорына осы функцияларды кіргізу.

Қазіргі кезде несиелер сапасы оң деп бағаланады. Банкілердің жинақты несиелік портфеліндегі стандартты несиелер үлесі 68,9%, үмітсіз несиелер - 1,7%, күмәнді несиелер - 29,4% (6 кесте).
6 кесте

Банкілердің жинақты несиелік портфелінің сапасын сипаттайтын көрсеткіштердің өзгеруі, %

кезең соңында*.


Сыныпталатын несиелердің портфелдегі үлесі

Желт.

2001


Маусым 2002

Желт.

2002


Маусым 2003

Желт.

2003


Қыркүй. 2004

Наурыз

2005


Стандартты

60,8

46,9

55,3

70,0

76,8

74,6

68,9

Күмәнді

34,7

47,3

39,2

24,9

21,2

23,7

27,9

Үмітсіз

4,5

5,8

5,5



2,0

1,7

1,7

* http://www.nationalbank.kz/
Қазіргі күндері банкілер қарызгерлерінің негізгі массасы — бұл барынша пайдалы жұмыс істейтін, тексерілген кәсіпорындар.

Келешекте экономиканың нақты секторының негізгі салаларының өсуінің позитивтік беталысы және қаржылық нарықтағы жағдайдың тұрақтылығы, сонымен қатар инфляция қарқынының төмендеуі мен тенгені айырбастау бағамының төмендеуі қарызгерлердің несиелік қабілеттілігіне ыңғайлы ықпал етеді.

Сонымен, өткен жылдары, отандық несиелік нарықтың жұмыс істеуінің сандықта, сапалықта көрсеткіштерінде маңызды табыстарға қол жетті. Осыған байланысты айта кететін нәрсе, экономиканы несиелендірудің жандануына Ұлттық Банкінің қосатын үлесі өте зор.

Мысалы, Ұлттық Банкі коммерциялық банк өкілдерімен кезекті кездесулер ұйымдастырып тұрды. Сонымен қатар, банкілер несиелері бойынша сыйақы мөлшерлемесін төмендетуге арналған, экономикалық алғы шарттардың баяндалуымен хаттар жіберілді.

Ақпан айында несиелер бойынша сыйақының орташа өлшемді мөлшерлемесі, банкілік емес заңдық тұлғаларға ұлттық валютада 14,8% (қаңтарда - 15,0%), жеке тұлғалар несиелері бойынша - 22,1% (19,4%) құрады.

Ұлттық Банкінің қайта қаржыландыруының ресми мөлшерлемесі төмендеді (өазір ол 7% құрайды). Осы проблема бойынша жұмысшы топ құрылды және қазір ол жұмыс атқаруда, оның мүшелері банктер өкілдері, Ұлттық Банк өкілі, сонымен бірге Үкімет өкілдері.

Экономиканың нақты секторына банкімен берілген несиелер көлемінің өсу фонында, несиелер бойынша сыйақы мөлшерлемелерінің қозғалысын көрсететін келесі беталыстар орын алады.

Жалпы, несиелер бойынша мөлшерлемелер соңғы үш жылда төмендеу беталысында болды ( 7 кесте).



7 кесте

Банкілік несиелер бойынша сыйақы мөлшерлемелерінің динамикасы








Желт. 2002г.

Желт. 2003г.

Желт. 2004г.

Қаңтар 2005г.

Ақпан 2005г.

Наурыз

2005г.


Берілгені, барлығы

14,2

13,4

12,8

14,0

13,1

13,4

Банкілік емес заңды тұлғаларға

13,9

13,0

12,2

13,6

12,3

12,7

Жеке тұлғаларға

21,6

18,7

18,6

17,8

18,5

18,6

Ұлттық валютада

15,8

14,6

15,5

75,5

15,8

15,6

Банкілік емес заңды тұлғаларға

15,3

14,1

14,9

15,0

14,8

14,9

Жеке тұлғаларға

24,5

21,5

20,3

19,4

22,1

21,4

Шетелдік валютада

13,4

12,6

10,6

12,5

10,8

10,7

Банкілік емес заңды тұлғаларға

13,1

12,3

10,1

12,1

10,2

9,9

Жеке тұлғаларға

19,6

17,1

16,7

15,9

15,2

15,8

* http://www.nationalbank.kz/
Бұл төмендеу негізінен Қазақстанның банкілік қызмет көрсету нарығының біртіндеп молығуымен байланысты, яғни нарықтағы бәсекелестіктіңде өсуімен. Дегенмен, бұл төмендеуге, несиелендірудің оңтайлы жағдайларын құруға бағытталған мемлекеттік шараларда әсер етті. Жекелеп айтсақ, Ұлттық Банкімен қайта қаржыландырудың ресми мөлшерлемесі төмендетілді, ол бүгінүі күні 7,0% болады.

Сонымен, соңғы жылдардың беталысы Қазақстанның несиелік нарығының тұрақты даму стадиясында екенін растады. 2003 жылы Ұлттық Банкімен алдағы 4 жылда Қазақстанның қаржылық секторының даму концепциясы әзірленді. Ол жалпы қаржылық жүйе алдында тұрған стратегиялық міндеттерді анықтайды. Бұл кезде, несиелік нарықтың дамуына келер болсақ, осы концепцияның шеңберінде келесідей шараларды жүргізу жоспарланады.

Несиелендірудің тиімді жұмыс атқаратын, үш деңгейлі жүйесі құрылады. Бірінші деңгейінде, негізінен ірі және орта тапсырыскерлерге қызмет көрсететін банкілер болады. Екіншісінде – салыстырмалы ірі емес тапсырыскерлерге қызмет көрсететін, банкілік операциялардың жеке түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар кіреді. Үшінші деңгей, басым көпшілігі майда тапсырыскерлер болатын, микронесиелік ұйымдармен көрсетіледі.

2005 жылдың бірінші тоқсанында көптеген областарда несиелендіру көлемінің жоғарылау беталысы жалғасты (8 кесте.)


1   2   3   4   5


©dereksiz.org 2016
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет