Ауыл шаруашылық ғылымдары Агрономия ауыл шаруашылық Ғылымдары


-сурет – Күнбағыс будандарының салыстырмалы көрсеткіштері, 2007 жыл



бет5/51
Дата17.06.2016
өлшемі7.26 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   51

1-сурет – Күнбағыс будандарының салыстырмалы көрсеткіштері, 2007 жыл

Сонымен, күнбағыс будандарының өнімділігін салыстырмалы зерттеу мақсатында 2007 жылы жүргізілген тәжірибе нәтижесі бойынша өте ерте пісетін Харьковкий 49, ерте пісетін – Этюд және Ясон, сондай-ақ орташа ерте пісетін Всесвит будандарын атауға болады.

2008 жылы біз күнбағыс будандарын салыстырмалы зерттеу мақсатындағы жұмыстарымызды жалғастырдық. Дақыл будандарына жан-жақты сипаттама беру және аймақта өсіру үшін жарамды будандарды барынша көп буданды сұрыптап алу мақсатында бұл жылы тәжірибеге алынған будандар тізімін арттырдық. Нақты айтқанда 2008 жылы сынауға 2007 жылы алынған 10 күнбағыс будандарынан басқа тағы бірқатар В. Я. Юрьев атындағы Өсімдік шаруашылығы институтында (Украина) шығарылған будандармен толықтырылды. Бұл будандар – ерте пісетін Погляд, Сивер, Ковчег және орташа ерте пісетін – Дарий будандары қосылды. 2007 жылы төмен өнімділік берген Красень буданының орнына Украинада перспективалы болып танылған жаңа будан – Кронос енгізілді. Бұл жылы аталған будандармен қатар тәжірибеге күнбағыстың Сибирский және Скороспелый сорттары да енгізілді.

2008 жыл метео жағдайларына байланысты ауыл шаруашылығы өндірісіне салыстырмалы түрде қолайлы жағдай болды. Бұл жылдың тәжірибе нәтижелері 2-суретте келтірілген.

2-сурет мәліметтерінен көріп отырғанымыздай 2008 жылы тәжірибеге алынған будандардың ішінде салыстырмалы түрде жоғары өнім бергендері: ерте пісетін – Кронос, Ковчег, Оскил және Этюд (өнімділігі 11,8-ден 12,5 ц/га дейін) және орташа ерте пісетін Всесвит (12,3 ц/га) будандары. Бұл будандармен салыстырғанда орташа деңгейде өнім бергендері – Ант, Ясон, Эней, Сивер және Погляд (өнімділігі 10,5-тен 11,3 ц/га дейін) будандары. Аталғандарына қарағанда өнімдері Харьковский 49, Кый, Свиточ, Дарий (9,8-тен 10,3 ц/га дейін) будандарының өнімділігі төмен болды.





2-сурет – Күнбағыс будандарының салыстырмалы өнімділігі, 2008 жыл

2009 жылы күнбағыс будандарын сынау жұмыстыры жалғастырылды. Өкінішке орай бұл жылы өз тәжірибемізді алдыңғы жылдар бойынша толық қайталай алмадық. Ең бастысы сынауға алынған будандар саны бойынша.

Бұл жылы сынау тәжірибемізге В. Я. Юрьев атындағы Өсімдік шаруашылығы институтының (Украина) – 6, және «Пионер» (АҚШ) – 11 буданы алынды.

Себу 2009 жылы 27 мамыр күні жүргізілді. Себер алдында танапта екі қайтара культивация жүргізілді. Екінші культивация нақ себер алдында жүргізілді. Сеуіп өткеннен соң топырақ сақиналы тісті нығыздаушысымен нығыздалды.

Дақыл көктеп шыққан соң (қатарлар айқын көрінген кезде) алғашқы қатар аралық культивация жүргізілді. Күнбағыстың 4-5-ші жапырақ кезеңінде екінші қайтара қатар аралық культивация жүргізілді.

Бұл жылы жаздың басында топырақ ылғалдылығы жеткілікті дәрежеде болғандықтан тәжірибедегі өсімдіктер 8-9 күнде жаппай көктеп шығып, шанақтану кезеңінің басына дейін (14 шілде) барлық будандар да айтарлықтай жақсы өсіп- жетілді. Алайда ұзаққа созылған (жаз бойына жауын-шашын болған жоқ) қуаңшылық дақыл өнімділігіне айтарлықтай кері әсер етті. Нәтижесінде бұл жылы сынауға алынған барлық будандардың да өнімділігі алдыңғы жылдармен салыстырғанда әлдеқайда төмен болды.

2009 жылғы күнбағыс будандарының өнімділігі 3-суретте келтірілген. Осы сурет мәліметтерінен В. Я. Юрьев атындағы Өсімдік шаруашылығы институтында (Украина) шығарылған күнбағыс будандарының «Пионер» (АҚШ) фирмасының будандарына қарағанда қуаңшылыққа төзімділігі жоғарырақ болғанын байқауға болады. Украинада шығарылған күнбағыс будандарының өнімділігі гектарына 3,3 ц-ден (Оскил) 4,6 ц-ге дейін болса, «Пионер» фирмасының будандарының өнімділігі гектарына 2,3 центнерден 2,8 центнерге дейін болды. Яғни, Украина будандары «Пионер» фирмасының будандарымен салыстырғанда көбірек өнім бергенін көруге болады.






3-сурет – Күнбағыс будандарының салыстырмалы өнімділігі, 2009 жыл

Жоғарыда аталған будандарының барлығы бірдей зерттеу жүргізілген үш жыл бойына қайталанбағанмен де будандардың өнімділігіне жалпы сипаттама беру үшін бір кестеге тізіп салыстырып, талдау жүргізілді (1-кесте).



1-кестедегі мәліметтерден көріп отырғанымыздай айтарлықтай тұрақты өнім берген күнбағыс будандары: Харьковский 49 (8,1 ц/га), Кый (7,8 ц/га), Ясон (8,5 ц/га), Эней (7,8 ц/га). Сондай-ақ өнім беру потенциалдық мүмкіндігі жоғарыларының қатарына Этюд, Ковчег, Всесвит, Кронос, Дарий будандарын атауға болады.

1-кесте – Батыс Қазақстан облысы Теректі ауданы «Пойма Агро» ЖШС жағдайында күнбағыс будандарын салыстырмалы зерттеулер нәтижесі, 2007-2009 жж


Будандар

Өнімділік, ц/га

2007

2008

2009

орташа

Харьковский 49

10,1

9,8

4,4

8,1

Кый

9,6

10,3

3,5

7,8

Свиточ

7,5

10,3

-

8,9

Сивер

-

11,1

-




Оскил

9,7

12,1

3,3

8,4

Этюд

12,3

11,8

-

12,1

Погляд

-

11,3

-




Ковчег

-

12,1

-




Ант

8,2

10,5

-

9,4

Ясон

11,7

10,5

3,4

8,5

Дарий

-

10,3

-




Всесвит

12,5

12,3

-

12,4

Эней

9,1

10,7

3,6

7,8

Кронос

-

12,5

3,6

8,1

Сонымен 2007-2009 жылдары Батыс Қазақстан облысында жүргізілген күнбағыс будандарын салыстырмалы зерттеулер нәтижелері бойынша мынадай қорытынды жасауға болады:



  1. Дүние жүзінде басты майлы дақыл болып табылатын күнбағыс дақылын Қазақстанның батыс өңірінде өсіруге болады;

  2. Күнбағыс дақылын өсіруге оның будандарын пайдаланған жөн;

  3. Батыс Қазақстан облысы жағдайында В. Я. Юрьев атындағы Украинаның Өсімдік шаруашылығы институтында шығарылған Харьковский 49, Кый, Оскил, Ясон, Эней будандарын өсіруге болады [6];

  4. Аймақ үшін перспективалылар қатарына Этюд, Свиточ, Погляд, Ковчег, Всесвит, Кронос будандарын жатқызуға болады.


ӘДЕБИЕТТЕР


  1. Соснина, Ю. М. Селекционный способ снижения вредоносности сухой гнили на растениях подсолнечника / Ю. М. Соснина // V Международная конференция молодых ученых и специалистов, ВНИИМК. – Краснодар. – 2009. – С. 215-219.

  2. Бородин, С. Г. Грибные болезни в Краснодарском крае / С. Г. Бородин, И. А. Котлярова // Болезни и вредители масличных культур: Сб. научных работ ВНИИМК. – Краснодар. 2006. – С. 3-10.

  3. Котлярова, И. А. Влияние возбудителей на качество семян подсолнечника / И. А. Котлярова, А. Б. Хатит // Научно-технический бюллетень ВНИИМК. – Краснодар, 2000. – С. 32-35.

  4. Лухменев, В. П. Подсолнечник на Южном Урале / В. П. Лухменев. Оренбург: Издательский центр ОГАУ. – 2004. – 80 с.

  5. Аристов, С. Н. Выращивание подсолнечника – технология возделывания. – http//www.homebusiness.ru

  6. Кириченко, В. В. Каталог гибридів соняшнику Институту Рослинництва ім. В. Я. Юрва / В. В. Кириченко, В. П. Колоьацька, В. О. Веселий и др. // Інститут Рослинництва ім. В. Я. Юрва

ӘОЖ: 664.6

НАН ӨНІМДЕРІНІҢ ТАҒАМДЫҚ ЖӘНЕ БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚҰНДЫЛЫҒЫН ЖАҚСАРТУ МАҚСАТЫНДА ЖЕТІЛДІРІЛГЕН ДӘНДІ ДАҚЫЛДАРДЫҢ ӨНІМДЕРІН ҚОЛДАНУ
М. А. Габдулов, а.-ш. ғылымдарының кандидаты, доцент

А. М. Разакова, магистрант
Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті
Ажарланған тары мен кептірілген өріктің қайнатпасын қосуымен жақсартылған нан өнімдерінің рецептурасы өңделген. Осы рецептураны қолдану нәтижесінде биологиялық құндылығы арттырылған нан өнімдерінің түрлерін көбейтуге мүмкіндік туады және тұтынушылардың талшықтарға, дәрумендерге және минералды заттарға қажеттіліктерін толықтырып, функционалдық қоректену мәселелерінің шешімін табуға болады.
Авторы статьи раскрывают разработку рецептуры хлеба пшеничного высшего сорта с добавлением пшена шлифованного и отвара кураги. Использование данной рецептуры дает возможность расширить ассортимент хлебобулочных изделий повышенной биологической ценности и восполнить потребности населения в пищевых волокнах, витаминах и минеральных веществах, решить проблему выроботки продуктов функционального питания.
List of composition of wheat top grade bread with accompaniment polished millet and dried apricots was designed. Using this list of composition gives opportunity to increase the assortment of bread products with raised biological value and fill needs of the population in food filament, vitamin and mineral material, solve a problem of products production of the functional feeding.
Нан – күнделікті тұтынылатын өнім болғандықтан тамақтануда ең маңызды рөлді атқарады. Нанның тағамдық құндылығын арттырған сайын адамдардың денсаулығына, еңбекке қабілеттілігіне мақсатты түрде әсер етуге болады. Сондықтан нанның құндылығын арттыру – тағам өндірісінің ең басты міндеті болып табылады. Химиялық құрамының теңсіздігіне байланысты, яғни көмірсулар, ақуыз, органикалық қышқылдар, минералды қоспалар мен дәрумендердің құрамы бойынша, нан өнімдерінің биологиялық құндылығын арттыру келесі бағыттарда жүзеге асырылады:

  • дәстүрлі шикізат көздерін кеңінен пайдалану;

  • дәннің қасиеттерін толықтай пайдалану;

  • жаңа табиғи биологиялық белсенді заттардың көзін табу, соның ішінде дәстүрлі емес шикізат көздерін [1].

Нан және нан өнімдерінің сапасын, оның тағамдық құндылығын және өнімнің шығымын арттыру, шикізат базасын кеңейту, жартылай фабрикаттардың биотехнологиялық қасиеттерін жақсарту үшін дәстүрлі емес шикізаттарды пайдалану мақсатында жаңа тағамдық шикізат көздерін және өзге функционалды қасиеттерімен және технологиялық тиімділігімен ерекшелінетін дәстүрлі шикізат алмастырғыштарын іздестіру қажет.

Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің «Тағам өнімдерін өңдеу технологиясы» кафедрасындағы зертханада жоғары сортты бидай ұнынан дайындалатын нан өнімдеріне әртүрлі жармаларды қосу арқылы рецептурасын даярлау мақсатында зерттеулер жүргізілді.

Зерттеулердің мақсаты ажарланған тарыны және кептірілген өрікті қосу кезіндегі технологиялық үрдістердің және қамырдың дайын өнімнің сапасының негізгі көрсеткіштеріне әсерін бақылау болып табылады. Жұмыс барысында жоғары сортты бидай ұнын, ажарланған ақталған тары, тұз, құрғақ ашытқы, кептірілген өрік пайдаланылды. Бақылау ретінде ажарланған тары және кептірілген өрік қосылмаған үлгісі әзірленді [2].

Тәжірибеде нан өнімдерінің сапасын арттыру мақсатында тарының таңдалуы тектен-тек емес, өйткені тары Қазақстан Республикасында өсірілетін негізгі дәнді дақылдардың бірі болып табылады. Тарының тағамдық және биологиялық құндылығы жағынан қарастырғанда, оның құрамында ақуыздың мөлшері 12 %, ал талшық (клетчатка) – 1,045 %, ал В1 және В2 дәрумендерінің құрамы бойынша басқа астық тұқымдастармен салыстырғанда екі есе жоғары болып келеді.

Ажарланған тарымен байытылған нанның органолептикалық сипатын анықтау үшін өрік өнімінің өңделген өнімі – кептірілген өріктің қайнатпасы енгізілді. Өрік өнімдерінде 4-20 %-ға дейін қант болады, сонымен қатар алма, лимон және басқа да органикалық қышқылдары да кездеседі. Сондай-ақ өрік өнімінің құрамында 0,38-1,27% пектин заттары, 10 мг-ға дейін каротин заттары болады.

Зерттеу келесідей нұсқалар бойынша жүргізілді: 1-нұсқа – таза бидай ұнынан дайындалған (бақылау); 2-нұсқа – 5 % ажарланған тары қосындысымен; 3-нұсқа – 10 % ажарланған тары және 1 % кептірілген өрік қайнатпасы қосындысымен (қамырды дайындауға кететін судың массасына); 4-нұсқа – 10 % ажарланған тары және 3 % кептірілген өрік қайнатпасы қосындысы; 5-нұсқа – 15 % ажарланған тары қосындысымен.

Ажарланған тарыны, қамырды дайындау үрдісінің алдында, жартылай дайын болғанша пісіреді. Зерттеуді жүргізу үшін қамырды ашытқысыз дайындау әдісі қолданылып, илеу қолмен жүзеге асырылды.

Қамырды дайындау кезінде суды 10 % кептірілген өріктің қайнатпасымен алмастырады (50 г өрікті әйнек ыдысқа салып, үстіне 500 мл қайнаған су құйылады. Сосын беті тығыз жабылып, 15 минут сулы моншада ұсталынып тұрады).

Арасластырылған қамырды 0,1 г дәлдікпен өлшеп, талдау үлгісі алынды, қалған қамырды ашу үшін термостатқа салып қояды. Термостаттағы температураны ашу үрдісінің ұзақтығы бойы 30 ± 2 0С ұстайды. Кейін 40-80 минут өткеннен соң қамырды қайта-қайта газдары кеткенге дейін илеп, ашу үрдісіне қайта қояды. Толықсыту 35-40 0С-та және ылғалдылығы 75-80 %-да жүргізіледі. Соңғы толықсыту визуалды түрде анықталады. Содан соң қамырды салмағы 700 г болатын бөліктерге бөліп, өсімдік майымен майланған ФАЛ-4 формасына салып, толықсытылып, 220-230 0С-та 50 минут ішінде пісіріледі.

Ажарланған тарының және кептірілген өріктің қайнатпасы қосылған жартылай фабрикаттардың сапалық көрсеткіштері 1-, 2-кестеде көрсетілген.


1-Кесте – Ажарланған тары мен кептірілген өрік қайнатпасының қамырдың органолептикалық көрсеткіштеріне әсері


Нан үлгілері

Қамырдың сапалық көрсеткіштері

Қамыр сапасының органолептикалық көрсеткіштері

Консистен-циясы

Кебу деңгейі

Түсі

Иісі

1 үлгі

дұрыс

Аздап жабысқақ

Ақ

Жоғары сортты ұннан жасалған қамырға сәйкес

2 үлгі

дұрыс

Аздап жабысқақ

Ақ

Жоғары сортты ұннан жасалған қамырға сәйкес

3 үлгі

дұрыс

Жабысқақтығы жоқ

Ақ

Осы өнім түріне сәйкес, аздап жеміс хош иісімен

4 үлгі

дұрыс

Жабысқақтығы жоқ

Ақ сары реңді

Осы өнім түріне сәйкес, аздап жеміс хош иісімен

5 үлгі

дұрыс

Жабысқақтығы жоқ




Осы өнім түріне сәйкес, аздап жеміс хош иісімен

2-Кесте – Ажарланған тары мен кептірілген өріктің қайнатпасының қамырдың физико-химиялық көрсеткіштеріне әсері


Нан үлгілері

Қамырдың физико-химиялық көрсеткіштері

Ылғалды

лығы, %

Қышқылдылығы, град

Бақылаумен салыстырғандағы қамырдың көлемінің өзгеруі, %

Ұзақтығы, мин

бастапқы

соңғы

қышқылдыл-ығының жиналуы

ашу

Толық-сыту

1 үлгі

4,2

6,6

10,0

3,4

100

120

45

2 үлгі

4,6

6,6

10,0

3,4

105

120

40

3 үлгі

4,9

6,8

10,5

3,7

110

110

35

4 үлгі

4,4

6,9

10,9

4,0

125

100

35

5 үлгі

4,6

7,2

11,2

4,0

106

110

45

Каталог: 2014 -> elektronnaia bibl -> nauki i obrazavanie -> nauka i obrazavanie 2010
nauki i obrazavanie -> Факторы распространения вирусных болезней картофеля
nauki i obrazavanie -> Ауыл шаруашылық ғылымдары
nauki i obrazavanie -> Ауыл шаруашылық ғылымдары Агрономия ауыл шаруашылық Ғылымдары
nauki i obrazavanie -> Ауыл шаруашылық ғылымдары Агрономия ауыл шаруашылық Ғылымдары
nauki i obrazavanie -> Резервы повышения продуктивности и плодородия орошаемых земель на западе казахстана
nauki i obrazavanie -> Д. К. Тулегенова, кандидат с х. наук, Г. Х. Шектыбаева
nauka i obrazavanie 2010 -> Управление биологической активностью почв
nauki i obrazavanie -> Ауыл шаруашылық ғылымдары


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   51


©dereksiz.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет