Дипломдық ЖҰмыс тақырып «Қысқа және ұзақ мерзімді активтердің есебі мен талдауы» «Қаржы және Есеп»



жүктеу 1.2 Mb.
бет5/7
Дата17.06.2016
өлшемі1.2 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

Бастапқы құны-жойылу құны/пайдалану мерзімі

  1. Амортизацияны орындалған жұмыстардың көлеміне пропорционалды түрде есептеу әдісі (өндірістік тәсіл).

Бұл әдіс негізгі құралдардың тозуы (амортизациясы) тек пайдалану нәтижесі болып табылады және оны есептеу процессінде уақыт бөліктері ешқандай рөл атқармайды деген пайымдауға негізделген.
Бастапқы құн – жойылу құны / орындалатын жұмыстың болжамды мөлшері

  1. Негізгі құралдардың құнын жеделдетіп есептен шығару әдістері.

Бұл әдістер өндірістік мақсатта пайдаланылатын негізгі құралдардың көптеген түрлері пайдаланудың алғашқы жылдарында тиімдірек жұмыс істейді немесе жоғары өнімділік қабілетін көрсетеді деген пайымдауға негізделген. Амортизацияны (тозуды) есептеудің жеделдетілген әдістері:

А) Кумулятивтік әдіс.

В) Азайып отыратын қалдық әдісі.

Кумулятивтік әдіс – латын тілінен аударғанда - өсу, жиналу деген мағынаны білдіреді, яғни сандары қосу бойынша тозуды есептеу тәсілі есептеу коэффициентінің бөлімі болып табылатын, объектінің қызмет ету мерзіміндегі жылдар санын қосу арқылы анықталады.

Азайып отыратын қалдық әдісі кумулятивтік әдістің принциптеріне негізделген. Оны екі еселенген амортизациялау нормасын қолдану арқылы азайып отыратын қалдық әдісі деп те атайды.

Екі еселенген нормамен есептелінген, азайып отыратын қалдық әдісінде амортизациялау нормасы 20 пайыз (10%*2) болады. Бұл белгіленген мөлшер 20 % қалдық құнға әрбір жылдың соңында апарылады.

Қалдық құнды азайту үшін қажетті шамамен шектелетін соңғы жылды қоспағанда, тозуды есептеген кезде жойылу құны есепке алынбайды деп саналады.

Жеделдетілген амортизация әдістері негізгі құралдардың сапалық тозуынан болатын зияндарды тез азайтуға мүмкіндік береді, экономиканың барлық салаларында тездетіп қайта жабдықтауды қамтамасыз етеді.

Отандық тәжірибеде негізгі құралдардың мынадай түрлері бойынша амортизация есептелінбейді:


    • жер;

    • кітапхана қорлары;

    • фильм қорлары;

    • архитектура және өнер ескерткіштері;

    • музейлік құндылықтар;

    • өнім беретін малдар;

    • жалпы мақсатта пайдаланылатын көлік жолдары.

Сонымен қатар, амортизациялық аударым жаңарту және техникалық қайта құру жұмыстарын жүргізген кезде, сондай-ақ негізгі құралдарды уақытша тоқтатып қойған мерзімде есептелінбейді.

Кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметі бухгалтерлік есебінің бас шоттар жоспарына сәйкес субъект меншігіндегі және ұзақ мерзімге жалға алынған негізгі құралдардың тозу сомасын жинақтау үшін 2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы және құнсыздануы» бөлімшесінің тиісті синтетикалық шоттары пайдаланылады.

Негізгі өндірісте пайдаланылатын меншік және ұзақ мерзімге жалға алынған негізгі құралдар бойынша есептелінген тозу сомасына:

Дт 8045 «Негізгі құралдардың тозуы»

Кт 2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы және құнсыздануы» бөлімшесінің тиісті шоттары

Жалпы шаруашылық мақсатқа пайдаланылатын меншікті және ұзақ мерзімге жалға алынған негізгі құралдарға есептелген тозу сомасына:

Дт 7210 «Әкімшілік шығыстар»

Кт 2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы және құнсыздануы» бөлімшесінің тиісті шоттары

Кәсіпорындағы негізгі құрал-жабдықтар шаруашылық процессіне қатынасып отыру нәтижесінде тозады, ал кей жерлері жөндеуді қажет етеді. Оларды үнемі жұмысқа жарамды күйінде сақтап отыру үшін жөндеу жүргізіледі. Жөндеу жұмыстары көлеміне байланысты қарапайым және күрделі жөндеуге бөлінеді.

Қарапайым жөндеу деп - әдетте негізгі құралдарды күнделікті пайдалануға байланысты болатын қарапайым жұмыстарды айтады.


Күрделі жөндеу деп – үйлердің, құрылыстардың және күрделі машиналардың тозығы жеткен бөлшектері мен деталдарының бәрін ауыстыруға байланысты болатын ірі жөндеу түрін, айтады.

Бухгалтерлік есептің 16 «Негізгі құралдар» деп аталатын қаржылық есептіліктің халықаралық стандартына сәйкес шығындары актив өнімділігінің алғашқы есептелінген нормативтеріне сәйкес кәсіпорын күте алатын келешек экономикалық пайданың сақталуы немесе қалпына келтірілуі үшін жүзеге асырылады. Мұндай сапада олар әдетте туындауына қарай кәсіпорынның шығыны ретінде танылады (есепке алынады).

Кәсіпорын өндірістік негізгі құралдарды жөндеуге жұмсалған шығындарды өндіріс шығындарына жатқызады.

Кәсіпорында жөндеу шығындарын өндірістік шығындарға біркелкі енгізіп отыру үшін жөндеу қорын құруына болады. Бұл қорға кәсіпорынның өзіне бекітілген нормативтер бойынша жарналар есептелініп, өнімнің өзіндік құнына енгізіліп отырады.

Субъектіде жөндеу жұмыстары мердігерлік әдіспен және шаруашылық әдіспен орындалуы мүмкін.

Жөндеу жұмыстары шаруашылық әдіспен жүргізілгенде барлық жұмыстар шаруашылықтың өз күшімен орындалады.

Мердігерлік әдісті пайдаланғанда жөндеу жұмыстарын арнайы құрылыс және жөндеу мекемелері орындайды.

Жөндеу жұмыстарының бухгалтерлік есебін жүргізу олардың қандай әдіспен орындалғандығына байланысты.

Мердігерлік әдіспен орындалған жөндеу жұмыстарына шығарылған шығындар жөндеу қоры есебінен жабылады. Ал кәсіпорында бұл қор құрылмайтын болса жөндеу шығындары тиісті өндірістің шығындарына енгізіледі. Жөндеу жүргізілген негізгі құралдарды субъектіге арнайы тағайындалған коммисияның шешімі бойынша қабылдап алады.

Ондай негізгі құралдарды қабылдау барысында № НҚ-2 нысандағы жөнделген, қайта құрылған жәнежаңартылған объектілерді қабылдап тапсыру» актісі толтырылады. Егер негізгі құралдарды жөндеу мердігерлік әдіспен жүргізілген болса, онда № НҚ-2 нысандағы «Жөнделген, қайта құрылған және жаңартылған объектілерді қабылдап-тапсыру» актісі екі дана етіп толтырылады да, екінші данасы негізгі құралдарға жөндеу жүргізген субъектіге беріледі.

Кәсіпорындағы негізгі құралдарды жөндеудің есебін жүргізу үшін шоттар жұмыс жоспарының 8040 «Үстеме шығыстар» бөлімшесінде 8044 «Негізгі құралдарды жөндеу» шоты қаралған. Бұл шоттың дебетінде негізгі құралдарды жөндеу бойынша нақты шығындардың сомасы көрсетіледі.

«Негізгі құралдарды жөндеу» шоты қаралған. Бұл шоттың дебетінде негізгі құралдарды жөндеу бойынша нақты шығындардың сомасы көрсетіледі. Негізгі құралдар кәсіпорыннан мынадай жағдайларда есептен шығу мүмкін:

● Тозығы жетіп, іске жарамай қалған негізгі құралдарды есептен шығару;

● Жарғылық капиталға қосқан үлес ретінде басқа кәсіпорындарға беру;

● Ұзақ мерзімге жалға беру;

● Басқа заңды және жеке тұлғаларға сыйға тарту;

● Ересек малдардың тұқымдық не өнім беру қасиетін жоғалтқандарын басқа топқа ауыстыру, сатуға не союға жұмсау;

● Әр түрлі апаттардан (су тасқыны, өрт, жер сілкіну) шеккен зиян;

● Ұрлану немесе жоғалту нәтижесінде болған жетіспеушілік;

● Өндіріске қажеті жоқ құрал-жабдықтарды сату және тағы басқалар.

Солардың ішіндегі негізгілер: жойылғанда, сатып-өткізілгенде және басқадай активтерге айырбасталғанда есептен шығу.

Негізгі құралдар кәсіпорыннан қандай себептермен (жолдармен) есептен шықса да, есептен шыққан күнге дейін олар бойынша тозу (амортизация) есептелінеді. Содан кейін барып, олардың бастапқы құнымен жинақталған тозу сомасы тиісті шоттардан есептен шығарылады.


Кәсіпорындағы негізгі құралдардың тозу дәрежесін анықтау үшін тұрақты комиссия құрылады. Оның құрамына кәсіпорын басшысының орынбасары, бас мамандар, бас бухгалтер тағы басқалар кіреді. Комиссия іске жарамай қалған құралдардың тозу дәрежесін, оның себептерін анықтамайды. Негізгі құралдарды есептен шығару жөнінде шешім қабылдағаннан кейін олардың түріне қарай акт толтырылады.

Қазіргі кезде бұл мақсаттарға «Негізгі құралдарды есептен шығару актісі» (№ НҚ-3 нысанындағы) пайдалынады.

Тұрғын-үй, қора-жайлар есептен шыққандар олардың бастапқы құны қанша рет және қанша сомға жөндеу жүргізілгені, не себепті істен шығарылатыны көрсетіледі.

Құрал-жабдықтар, көлік құралдар есептен шығарылғанда актіге мына мәліметтер тіркеледі: машина маркасы, заводтың номері, шаруашылыққа қабылданған мерзімі, пайдалану кезінде орындаған жұмыс көлемі, баланстық құны, жүргізілген күрделі жөндеу саны және оған кеткен шығын мөлшері. Сатып-өткізілген, жойылған негізгі құралдардың тозу құны 2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы және құнсыздануы» бөлімшесінің тиісті шоттарының дебеті, 2410 «Негізгі құралдар» бөлімшесі шоттарының кредиті бойынша есептен шығарылады.

Нақты жағдайларға байланысты сатып-өткізудің нәтижесі таза табыс (пайда) немесе зиян болуы мүмкін. Егер актив белгіленген мерзімнен ұзағырақ жұмыс істейтін болса және толық амортизацияланған болса, онда оған тозу есептелінбейді, және де кәсіпорыннан шығуының ақырғы сәтіне дейін есептен шығарылмайды. Амортизацияның мәні негізгі құралдардың құнын оның барлық жұмыс істеу мерзіміне бөліп таратуда болып табылады.


Халықаралық қаржылық есеп беру стандартына көшу: Негізгі құралдарды есепке алу жөніндегі шоттар корреспонденциясы

кесте-2.3.2.





Операцияның

мазмұны


Құжат

ХҚЕС бойынша шоттар жоспары

Шоттардың үлгі жоспары

дебет

кредит

дебет

кредит

1

Жеке тұлғалар мен ұйымдардан негізгі құралдар өтеусіз алынады

Қабылдау-өткізу актісі

2410

6220

121-126

727

2

Жарғылық капиталға салым ретінде негізгі құралдар алынды (тараптардың келісім шарт бойынша)

Құрылтай шарты. Жарғы қабылдау-өткізу актісі

2410

5020

121-126

683

3

НҚ сатып алынды:






Берілген есепті сомалар есебінен

Аванстық есеп, сатып алу актісі

2410

1250,

2150


121-125

333



Жеке тұлғалардан

Сатып алу-сату шарты

2410

3390

121-125

687



Жеткізушілерден

Төлем құжаттары

2410

3310,

4110


121-125

671



Кеден бажы

Кеден декларациясы

2410

3230

121-125

639



Комиссионерге комиссиялық сыйақы

Комиссионердің есебі

2410

3390

121-126

687



Сатып алу жөніндегі шығындар

Төлем құжаттары

2410

3310,

3390


121-125

671,687

4

НҚ объектілері шаруашылық немесе мердігерлік тәсілмен жасалады:

- материалдар есептен шығарылады



Актілер, жүкқұжаттар, талаптар

2930

1310

126

201-206






кесте-2.3.2. жалғасы




Аяқталмаған құрылыстың құнына жатқызылатын негізгі құралдардың тозуы

Есеп-қисап

2930

2420

126

131-134




Аяқталмаған құрылысқа жатқызылатын шығыстар бойынша есепті сомаларды есептен шығару

Аванстық есеп

2930

1250,

2150


126

333




Аяқталмаған құрылысқа жатқызылатын болашақ кезең шығыстарын есептен шығару

Есеп-қисап

2930

1620

2920


126

341

343





Аяқталмаған құрылыста жұмыс істейтін қызметкерлерге жалақы есептеу

Табельдер,

нарядтар,

ведомость


2930

3350

126

681




Бөтен ұйымдардың қызметтері

Орындалған

Жұмыстар


актілері

2930

3310

3390


126

671,

687





Орындалған мердігерлік жұмыстар

Орындалған

Жұмыстар


актілері

2930

3310

126

671




Құрылыс кезеңінде алынған заемдар бойынша сыйақы есептеу

Есеп-қисап

2930

3380

4160



126

684



























кесте-2.3.2. жалғасы




Негізгі, көмекші өндірістің және жартылай фабрикаттар өндірісінің қызметтері

Есеп-қисап

2930

8010

8020


8030

126

900

910


920




Аяқталмаған құрылысқа жатқызылатын үстеме шығыстар

Есеп-қисап

2930

8040

126

930

5

Құрылыс аяқталмаған кезде негізгі құралдар пайдалануға беріледі

Пайдалануға

беру актісі



2410

2930

122-125

126

6

Негізгі құралды пайдаланудан болашақта алынатын экономикалық пайданың өсуіне алып келетін жөндеумен байланысты шығындарды жатқызу

Жөнделген

қайта құрылған

негізгі

құралдарды



қабылдау-өткізу

актісі


2410

2930

122-125

126

7

Түгендеу кезінде анықталған, НҚ-кіріске алу

Түгендеу актісі

2410

6280

121-125

727

8

Жүргізілген қайта бағалаудың нәтижесінде негізгі құралдардың бастапқы құнының ұлғаюы

Негізгі

құралдарды

қайта бағалау

актісінің



2410

5320

122-125

541


541

131-134


9

НҚ жөндеуге резерв есептелді

Есеп-қисап

7100

7200


3440

3440

8030


3310

811

821


934

687


687

920


671







кесте-2.3.2. жалғасы

10

НҚ жөндеудің нақты шығындары

Орындалған

жұмыстар


актілері

7100

7200


8030

3310


811

821,934


920

671


11

Негізгі құралдардың құнсыздануы

Есеп-қисап

7420

2420







12

Шығып қалуы кезінде негізгі құралдарды есептен шығару

Есептен шығару,

қабылдау-өткізу

актілері


2420

2410

131-134

121-125

13

Бұрын жүргізілген қайта бағалау сомасының шегінде негізгі құралдардың құнының кемуі

Қайта бағалау

актілері


5320

2420


2410

5320


541

131-134


122-125

541


14

Мыналарға жатқызылатын негізгі құралдардың тозуын есепте:

-аяқталмаған құрылыс құнына

-дайын өнімді өткізу жөніндегі шығыстарға

-әкімшілік мақсаттарға

-өнімдер, жұмыстар құнына


Ведомость, есеп-қисап

2930
7110


7210

8040

2420
2420
2420

2420

126
811
821

935

131-134
131-134
131-134

131-134




III- «Crocus Multimedia Services» ЖШС-нің қысқа және ұзақ мерзімді активтерін талдау

3.1. Қысқа мерзімді активтердің құрамы мен құрылымы және айналым қажеттілігін талдау

Кәсіпорынның қысқа мерзімді активтерін талдау жалпы алғанда, жағымды динамикасын көрсетеді. Оларды жеке элементтер тұрғысынан зерттеу келесідей қорытындыларды жасауға мүмкіндік береді. Осымен қысқа мерзімді активтердің құрамы мен құрылымын талдау үшін келесі кесте ұсынылады.



Қысқа мерзімді активтердің құрамы мен құрылымын талдау

(2005-06жыл «Crocus Multimedia Services»ЖШС)

кесте-3.1.1.

мың тг.


Көрсеткіштер

2005 жыл

2006 жыл

Құрылымының өзгеуі

сомасы

мың тг.


үлес

салмағы %



сомасы

мың тг.


үлес

салмағы %



сомасы

мың тг.


үлес

салмағы %



Қысқа мерзімді активтердің барлығы

30623789

100

15810052

100

-14813737

-

Ақша қаражаттар

15354975

50,1

5768425

36,5

-9586550

13,6

Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің борыштары

884000

2,9

10021543

63,3

9137543

60,4

Ағымдағы салықтық активтер

1860998

6,1

14291

0,09

-1846707

-6,1

Басқа да қысқа мерзімді активтер

12521816

40,8

1012

0,006

-12520804

-40,8

Қорлар

4781

0,015

2000

-0,012

-2781

-0,003

Кестеде көрсеткендей қысқа мерзімді активтер-14813737 мың теңгеге төмендеген. Бұл қысқа мерзімді активтердің есеп беру жылы төмендегенің себебі ақша қаражаттар 5768425 мың теңгеге азайды. Және сатып алушылар

мен тапсырыс берушілердің борыштары 9137543 мың теңге жоғарлады. Ал қорлардың 2000 мың теңгеге өткен жылмен салыстырғанда 2781 мың теңгеге төмендеудің себебі қорлардың айналымы нашар болғандықтан осындай жағдайға ие болып отыр.

1   2   3   4   5   6   7


©dereksiz.org 2016
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет