ПӘннің ОҚУ-Әдістемелік кешені «Қазіргі таңдағы химияның өзекті мәселелрі» «6М011200 – Химия» мамандығы үшін ОҚУ-Әдістемелік материалдары



бет1/11
Дата01.07.2016
өлшемі0.99 Mb.
#169258
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

ШӘКӘРІМ атындағы СемЕЙ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ

3 деңгейлі СМК құжаты

ПОӘК

ПОӘК 042-18-34.1.74

/03-2014


ПОӘК

«Қазіргі таңдағы химияның өзекті мәселелрі» пәнінің оқу-әдістемелік материалдары


№ 1 басылым

11.09.2014 ж.




ПӘННІҢ ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕНІ
«Қазіргі таңдағы химияның өзекті мәселелрі»
«6М011200 – Химия» мамандығы үшін
ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК МАТЕРИАЛДАРЫ

Семей


2014
МАЗМҰНЫ

бет


1.

Пән бойынша глоссарий.

4

2.

Дәрістердің қысқаша конспектісі.

10

3.

Практикалық жұмысты орындау туралы әдістемелік нұсқаулар.

63

4.

Оқытушының жетекшілігімен орындалатын өздік жұмыстарына (ОЖОӨЖ) әдістемелік нұсқау.

81

5.

Магистранттардың өздік жұмыстарына (МӨЖ) әдістемелік нұсқау.

96

6.

Бақылау-өлшеу құралдары.

112





ПӘН БОЙЫНША ГЛОССАРИЙ
Активтендіру энергия – реакцияласуші заттардың бір моліндегі молекулалардың барлығын активті молекулаға айналдыру үшін жұмсалатын энергияның мөлшері.

Аллотропиялық құбылыс – бір элементтің бірнеше жай заттар түзуі.

Анод – оң зарядты электрод.

Атом – химиялық элементтің барлық химиялық қасиеттерін сақтай алатын ең кіші бөлшек.

Атом радиусы – теория бойынша есептелінген электрон бұлттарының максималды сыртқы шеңберін алады.

Атомдық электрондық орбиталь – электрон бұлтының мөлшерін, пішінін және кеңісітіктегі орналасу бағытын көрсететін электронның күйі.

Ашық жүйе – зат пен де энергиямен де алмасады.

Бас квант саны (n) – электрондардың жалпы энергия қорын және электрондар орналасқан деңгейлердің ядродан қашықтығын көрсетеді.

Байланыс ұзындығы – байланысқан атомдардың ядроларының арасындағы қашықтық.

Байланыс энергиясы – бұл байланысты үзуге жұмсалатын энергия.

Буффер ерітінді – қышқылды және сілтіні белгілі бір шамаға дейін қосқанда немесе сұйылту және қойылту кезінде сутегі ионының концентрациясы тұрақты болатын не өте шамалы өзгеретін ерітінділер.

Валенттілік дегеніміз элемент атомының химиялық байланыс түзу қабілеті.

Валенттік бұрыш – байланысқан атомдардың ядроларының жалғастыратын түзулердің арасындағы бұрыш.

Газдардың салысытырмалы тығыздығы – бірдей жағдайда бір газдың масасының екінші газдың осындай көлемінің масасына қатынасын айтады.

Гидролиз – еріген заттың сумен алмасу реакциясына түсіп ерітіндінің рН өзгерте ыдырауы.

Гидролиз дәрежесі – гидролизденген молекулалардың саны мен ерітіндідегі молекулалардың санының ара қатынасы.

Гидролиз константасы – гидролиз процесінің қаншылықты терең жүретінін көрсететін шама.

Гидроксил көрсеткіші (рОН) – теріс таңбамен алынған гидроксил ионы концентрациясының ондық логарифмі.

Гидрометаллургия әдісін қолданған кезде кен қажет еріткіштермен өнделіп, бөліп алатын металл ерітіндіге айналдырылады.

Гомогенді жүйе – бір фазадан тұратын система.

Гомогенді реакцияның жылдамдығы – кесімді уақыт ішінде системаның кесімді көлемінде реакцияға қатысатын, не түзілетін заттың концентрациясының өзгеруі.

Гетерогенді жүйе – әр түрлі фазалардан тұратын система.

Гетерогенді реакцияның жылдамдығы – кесімді уақыт ішінде фазаның кесімді бетінде реакцияға қатысатын немесе түзілетін заттың мөлшері.

Дисперсті жүйе – бір затта екінші заттың ұсақ бөлшектері біркелкі таралғанда түзілетін система.

Дисперсиялық орта – ұсақ бөлшектер таралған орта.

Дисперстік фаза – ұсақ бөлшектер түрінде таралған зат.

Диссоциациялану дәрежесі – иондарға ыдыраған молекулалар санының жалпы еріген молекулалар санына қатынасы.

Еріген заттың массалық үлесі – еріген зат массасының ерітіндінің жалпы массасына қатынасы.

Ерігіштік – заттардың суда немесе басқа еріткіштерде еру қасиеті.

Ерігіштік көбейтіндісі – тұрақты температурада алынған аз еритін заттың қанық ерітіндісіндегі иондарының концентрацияларының көбейтіндісі.

Ерітінді – екі не одан да көп компоненттен (бөлшектен) тұратын гомогенді жүйелер.

Жабық жүйе – егер система сыртқы ортамен энергиясын алмастырса.

Жай зат – молекулалары бір элементтің атомдарынан тұратын заттар.

Жасанды радиоактивтік – бір элементтің ядросын қарапайым бөлшектермен немесе жеңіл ядролармен атқылау арқылы басқа элементке айналу процесі.

Жекеленген жүйе – егер система сыртқы ортамен әрекеттеспесе, жылу да, затта алмастырмаса.

Жүйе – сыртқы ортадан бөлініп алынған, реакцияға қатысты заттар орналасқан дүниенің бөлігі.

Жылу эффект – тұрақты қысымда, немесе тұрақты көлемде жүріп жатқан химиялық реакцияның нәтижесінде бөлінген немесе сіңірілген жылу мөлшері.

Изобарлар – ядро зарядтары әр түрлі, бірақ массалық сандары бірдей атомдардың тобы.

Изотоптар – ядро зарядтары бірдей, ал массалық сандары әр түрлі болатын атомдардың түрлері.

Индикаторлар - әр түрлі әлсіз органикалық қышқылдар, бұлар ортаның қышқылдығына (рН-ына) қарап түсін өзгерте алатын заттар.

Индукцияланған диполь – егер бір полюссіз молекула мен бір полюсті молекула кездессе, полюсті молекуланың оң полюсі полюссіз молекуланың электрон бұлтын тартады, сөйтіп полюссіз молекула полюстенеді, диполь пайда болады.

Иондық байланыс – химиялық қасиеттері әр түрлі екі элементтің арасында электростатикалық тартылу арқылы болатын байланыс.

Иондардың поляризациясы – электрондардың орналасуының әуелгі қалпынан аууы.

Иондану энергия – атомнан электронды алу үшін жұмсалатын энергия.

Ионнын немесе молекуланың активтілігі – химиялық реакцияға кіретін концентрацияға сәйкес концентрация.

Катализатор – химиялық реакцияның жылдамдығын өзгертіп, бірақ өздері процестің нәтижесінде өзгермей қалатын заттар.

Каталитикалық процесс немесе катализ – катализатордың әсерінен жылдамдығы өзгеретін процестер.

Катод – теріс зарядты электрод.

Ковалентті немесе атомдық байланыс – екі атомнан бірдей қашықтықта орналасқан қос электрондар арқылы түзілген химиялық байланыс.

Коваленттік байланыс – бір немесе бірнеше электрон қосақтары арқылы түзілетін химиялық байланыс.

Ковалентті немесе атомдық (полюссіз) молекулалар – ковалентті байланыс арқылы түзілген молекулалар.

Комплекс қосылысының ішкі сферасы – комплекс түзушімен лигандалар.

Комплекс қосылыстың сыртқы сферасы – ішкі сфераға симай қалған иондар.

Комплекс түзуші – көбінесе оң зарядты металл иондары.

Концентрация – көлемнің бір бірлігінде болатын заттың мөлшері.

Концентрация – ерітіндінің белгілі бір көлеміндегі еріген заттың мөлшері.

Координациялық сан – комплекс түзушінің маңайына орналасқан лигандалардың жалпы саны.

Криоскопия – ерітінділердің қату температурасын өлшеу процесі.

Кристалдану – температураны төмендеткен кезде ерітіндіден қатты заттардың бөлінуі.

Коррозия – дымқыл атмосферада, немесе сулы ерітінділерде металдардың және олардың қоспаларының бұзылуы.

Күрделі зат – молекулалары әр түрлі элементтің атомдарынан тұратын заттар.

Қабатшалар – электрондар орналасқан деңгейшелер.

Қайтымды реакция – берілген жағдайда тіке және кері бағытта жүре алатын процестер.

Қайтымсыз реакциялар – бұлар тек қана бір бағытта жүретін реакциялар.

Қаныққан ерітінді – егер еріген заттың артық мөлшері динамикалық, тепе-теңдікте тұрса.

Қос байланыс – екі жұп электроннан тұратын химиялық байланыс.

Қосылыстың эквиваленті – оның сутектің 1 эквивалентімен, немесе басқа заттың 1 эквивалентімен әрекеттесетін мөлшері.

Құбылыстар – заттарда болып жататын өзгерістер.

Қышқыл – сулы ерітінділерде гидроксоний (Н3О+) ионын түзетін электролит.

Қышқыл - өзінен протон бөлетін зат.

Қышқыл - өзіне электрондар қосағын қосып алатын зат.

Лездік диполь – егер екі полюссіз молекула кездессе, олардың электрон бұлттары мен ядро өрісі бір біріне әсер еткендегі пайда болатын диполь.

Лигандалар – комплекс түзушінің маңайындағы теріс зарядталған аниондар немесе электронейтрал молекулар.

Магнит квант саны (ml) – пішіндері бірдей орбитальдардың кеңісітікте орналасу бағытын көрсетеді.

Металлургия – металл өндіретін өндіріс.

Молекула – заттың химиялық қасиетін көрсететін ең кіші бөлшек.

Молекуланың полярленуі – егер екі, үш полюсті молекулалар Ван-дер-Ваальс күштері арқылы тартылса, бұл молекулалардың полюстілігі арта түседі, диполь моменті өседі, деформация болады.

Моль – бұл 0,012 кг көміртегі 12С изотопында болатын атомдар санына тең құрылымдық бірліктер (молекулалар, атомдар, иондар, электрондар немесе басқалары) болатын заттың мөлшері.

Мольдік концентрация – еріген зат мөлшерінің ерітінді көлеміне қатынасын көрсетеді.

Моляльдік концентрация – еріген зат мөлшерінің еріткіш массасына қатынасын көрсетеді.

Молярлық масса – заттың 1 моль мөлшерінің массасы.

Негіз – сулы ерітіндіде диссоциацияланғанда ОН- ионын түзеді.

Негіз - өзіне протон қосып алатын зат.

Негіз – электрон қосағын бере алатын зат.

Орбиталь квант саны (l) – энергетикалық деңгейдегі орбитальдардың мүмкін болатын пішіндерін және сол пішіндерге сәйкес келетін деңгейшелердің сандары мен түрлерін анықтайды.

Осмос – еріткіш шала өткізгіш арқылы өздігінен ерітіндіге ауысатын құбылыс.

Период – ядро зарядының біртіндеп өсуі және қасиеттерінің белгілі тәртіп бойынша өзгеру ретімен орналасқан элементтер жиынтығы.

Пирометаллургия – кенді жоғары температурада қыздырып өндеуге негізделген.

Полюсті ковалентті байланыс – молекуладағы екі атомның біреуіне жақын орналасқан қос электрондар арқылы түзілген химиялық байланыс.

Реакцияның реті – бұл кинетикалық теңдеудегі заттардың концентрацияларының дәрежелерінің қосындысы.

Салыстырмалы атомдық масса – табиғи изотоптық құрамы бар элемент атомының орташа массасының 12С көміртегі атомының 1/12 массасына қатынасы.

Салыстырмалы атомдық масса – сол элемент атомы массасының көміртек атомы массасының 1/12 бөлігінен немесе массасының атомдық бірлігінен неше есе ауыр екенін көрсететін сан.

Салыстырамалы молекулалық масса - табиғи изотоптық құрамы бар элемент молекуласының орташа массасының 12С көміртегі атомының 1/12 массасына қатынасы.

Салыстырмалы молекулалық масса – сол зат молекуласы массасының 1 массаның атомдық бірлігінен неше есе ауыр екенін көрсететін сан.

Спин квант саны (ms) – электронның өз осінен қай бағытта қозғалатының көрсетеді.

Стандартты жағдай – заттың 1 молінің 101,325 кПа-ға тең қысымдағы және 298 К (25 0С)- ға тең температурадағы жағдайы.

Стандартты жылу эффектісі – реакцияның стандартты жағдайдағы жылу эффектісі.

Сутегіндік көрсеткіш (рН) – теріс таңбамен алынған сутегі ионы концентрациясының ондық логарифмі.

Табиғи радиоактивтік ыдырау – элементтердің ядролары өздігінен ыдырап басқа бір элементтерге айналатын құбылыстар.

Термохимия – жылу бөле немесе сіңіре жүретін процестерді зерттейтін химия ғылымының бір бөлігі.

Термохимиялық теңдеулер – заттардың формуласымен қатар жылу эффектісін қосып жазатын теңдеулер.

Топ – жоғары оң валенттілігі бірдей элементтердің жиынтығы.

Тотығу – электрон беру процесі.

Тотығу дәрежесі – электр терістігі кіші атомнан электр терістігі үлкен атомға ауысатын электрондар саны.

Тотықсыздану – электрон қосып алу процесі.

Тотықсыздандырғыш – электрон беретін бөлшек.

Тотықтырғыш – электрон қосып алатын бөлшек.

Тотығу-тотықсыздану реакциялар – элементтердің атомдарының тотығу дәрежесі өзгере отырып жүретін реакциялар.

Түзілу энтальпия – стандартты жағдайда алынған жай заттардан 1 моль зат түзілген кездегі энтальпия.

Тұздар – электролиттік диссоциация кезінде металл катионын және қышқыл қалдығы анионын түзетін электролиттер.

Фаза – химиялық құрамы және қасиеттері бірдей, системаның қалған бөліктерінен бөліну беті арқылы шектелген бөлігі.

Физикалық құбылыстар – заттардың агрегаттық күйі мен пішінінің өзгеруі.

Химия дегеніміз заттардың бір-біріне айналып, өзгеруін зерттейтін ғылым.

Химия – заттардың құрамын, құрылысын, қасиеттерін, химиялық өзгерістерін, өзгеріс жағдайын, әрі өзгерістермен қабат болатын құбылыстарды зерттейтін ғылым.

Химиялық кинетика – химиялық процестердің барысын уақытпен бағалап зерттейтін бөлім.

Химиялық коррозия – металдардың ауадағы оттегімен немесе басқа газдармен әрекеттесіп тотығуы.

Химиялық құбылыстар немесе реакциялар – заттардың химиялық құрамы өзгеру арқылы жүретін құбылыстар, яғни, бір заттардың екінші бір заттарға айналуы.

Химиялық термодинамика – химиялық процестердің энергетикасын зерттейтін бөлім.

Химиялық формулалар күрделі заттардың құрамын көрсетеді.

Химиялық эквивалент – сутегі атомдарының 1 молімен қосылатын, немесе осы мөлшерін қосылыстан ығыстыратын мөлшерін айтады.

Химиялық элемент дегеніміз ядоларының заряды бірдей болатын атомдардың жинағы.

Химиялық элемент – ядро зарядтарының саны бірдей атомдардың белгілі бір тобын айтады.

Ішкі энергия – заттардың энергия қоры.

Эбулиоскопия – ерітінділердің қайнау температурасын өлшеу процесі.

Эвтектикалық температура – құйманың қатқан ең төмен температурасы.

Эквиваленттік көлем – қалыпты жағдайда газдың 1 эквивалентінің алатын көлемі.

Эквиваленттің молярлық концентрация – еріген зат массасы эквивалентінің ерітінді көлеміне қатынасын көрсетеді.

Эквиваленттік молярлық масса – заттың 1 эквивалентінің г/мольмен алынған массасы.

Эквиваленттік фактор (f экв) – қышқылдық-негіздік реакцияларда сутегінің 1 ионымен, ал тотығу-тотықсыздану реакцияларында 1 электронмен әрекеттесетін заттың бөлігін көрсететін сан.

Электртерістілік – электрон тартқышқтық пен иондану энергиясының қосындысының жартысына тең.

Электролиз – егер тұрақты электр тоғын электролит ерітіндісінде, немесе балқымада тұрған екі электрод арқылы өткізсе, электродтарда тотығу-тотықсыздану реакциясы жүретін процесс.

Электрон тартқыштық (Е) – атом электрон қосып алғанда бөлінетін энергия.

Элементтің химиялық таңбасы – элементтің атын, оның бір атомын, атомының массасын көрсетеді.

Энтропия – системаның белгілі бір күйінің функциясы; системадағы ретсіздік мөлшерін көрсетеді.

Ядролық реакциялар – бір элементтің басқа бір элементке айналу процестер.

ДӘРІСТЕРДІҢ ҚЫСҚАША КОНСПЕКТІСІ.
1 Дәріс. Тақырыбы: ГЕНЕТИКАЛЫҚ МОДИФИКАЦИЯЛАНҒАН ОРГАНИЗМДЕР (ГМО) ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ПАЙДАСЫ МЕН ЗИЯНЫ.

Мақсаты: Сутегінің табиғатта таралуымен, молекуласының құрылымымен, өндірісте және зертханада алу тәсілдерімен, физикалық және химиялық қасиеттерімен және сутегінің маңызды қосылыстарымен танысып білу.
Қысқаша мазмұны:

ГЕНЕТИКАЛЫҚ МОДИФИКАЦИЯЛАНҒАН ОРГАНИЗМДЕР (ГМО) ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ПАЙДАСЫ МЕН ЗИЯНЫ.



ГМО- бұл гендік кодына бөтен гендер «жабыстырылған» ағзалар болып табылады.Мысалы: картоп генінің қатарына сарышаян геннін қосу нәтижесінде біз ешқандай жәндік жемейтін картоп түрін аламыз. Немесе, күнделікті пайдаланып жүрген томатты алсақ, оған солтүстік камбаласының генін пайдаланған.Енді ол аязға төзімді ,үсімейді.Бұл бізге не үшін қажет? Ғалымдар аштықтың алдың алудың жолы осы деп шешті ме? Айтып өткен картоп өнімі колорад қоңызынан зардап шекпейді, помидорды солтүстік аязында да өсіруге болады. Сонымен бірге, бір пішінді бірақ дәмсіз алмалар әбден шіріп біткенше керемет иіс береді. Қазір байқап қарасақ сатылатын жемістер сондай әдемі, біркелкі және ұзақ сақталатын болып келеді. Ыңғайлы! Күріш геніне астық тұқымдастарында ешқашан болмаған А витаминін өндіретін генді қосуға болады. Сонымен, ғалымдар дақылдардың өнімділігін арттыру үшін олар зиянкестерге төзімді болу үшін аз уақыттың ішінде жаңа сорттар шығаруда.
Ең кең таралған гендік модификацияланған дақылдарға - соя жүгері, бидай, қызылша, мақта, рапс, картоп жатады.
ГМО-қауіптілігі гендердің орналасуымен байланысты. Гендердің өзгеріске ұшырауынан белгісіз улы заттар түзіліп , адам мен жануарларда аллергия тудыруы мүмкін. Генді орналастыру үшін транспозон вирусын немесе плазмиданы қолданады. Олар ағза жасушасына еніп, жасуша ресурсын өзінің гендік тізбегін нөмірлерін құруға пайдаланады [1].
Қазіргі кезде гендерді орналастырудың кең таралған түрі бар. Біріншісі-биобаллистикалық пушка. Онда алтынның микробөліктерін немесе гендер жағылған гендермен жасушаны атады. Мұндай жағдайда қанша жаңа гендер орын ауыстырғанын білу мүмкін, білу мүмкін емес. Екіншісі-ең кең таралған және өте қауіптісі плазмид арқылы. Генді енгізу. Онда ісік түзуші бактериялар қолданылады. Неміс ғалымдары ГМ азықтан плазмидалардың тұқым қуалайтынын анықтаған.
«Трансгенді азықтарды» қолдану адам үшін өте қауіпті екенін ресей ғалымдарының еңбектерінен көруге болады.(Монастырский,Кузнецов,Куликов) және World Scientists


Statement [2].



















ГМО-иммунитетттің

төқмендеуі,аллергиялық

реакциялардың

өліммен

аяқталуы,ісік аурулары.
















Кейбір

ғалымдар

трансгенизацияны

«жеделдетілген»

селекция

деп

қарастырады.Бірақ біз білеміз селекция көмегімен туыс ағзалардың

гибридін алуға

болады,яғни

картоптың

бірнеше сортын

шағылыстыру ,картопты алмамен

немесе

помидорды балықпен шағылыстыру емес.













Табиғатта әр түрге жататын ағзалар

арасында шағылысу жүрмейді.Егер жүре

қалған өзінде ұрпақ бермейді.Мысалы:есекпен атты, арыстан мен жолбарысты шағылыстыру.


ГМО қолданған ағзаларда да өзгерістер болатыны анықталған , тіпті адам сілекейімен ішек микрарларасынан.Тышқандарға жүргізілген экспиременттерде ГМ құрам олардың ұрпақтарынан да табылған.Сонымен ғалымдар ГМО тек қана өнімде емес,сонымен қатар оны қолданғандарда ,олардың ұрпақтарында кездесетінін анықтады.

Құрамында ГМО бар азықтар өндірушілерін өте көп табыс әкеледі. ГМО және трансгенді азықтарының қауіпсіздігін тексеру, негізінен өндіруші есебінен жүреді. Сондықтан, ол обънкивті болып саналмайды мүмкін сол себептен кейбір ғалымдардың ГМО қауіпті деп ескеруін естігілері келмейді.


ГМО азықтарын пайдаланудың зияны [3].
-өте қауіпті аллергиялық реакциялардың пайда болуы.Мысалы:АҚШ адамдар ГМО өнімдерін еркін қолданады.Аллергиямен ауыратындар саны 70% құрады.Ал, Швецияда 7%,бұл өнімдерді қолдануға тыйым салынған.
-Трансгенді өнімдерді пайдалану асқазанның сілемейлі қабатының құрылымын бұзады.Зат алмасудың бұзылып , иммунитететің төмендеуіне әкеледі.
-Ісік ауруларының көбейуіне себеп болады.Жасушаларды мутацияға ұшыратады [4]. Сауалнама нәтижелері
Гендік модификацияланған өнімдер туралы студенттердің білімімен көзқарасын анықтау мақсатында 1-ші және 4-ші курстар арасында сауалнама жүргіздім.
Сауалнама төмендегі сұрақтардан тұрды.

  1. Жасы

  2. Жынысы

  3. Гендік модификацияланған өнімдер туралы не білесіз?

  4. ГМӨ-ді қолдануды қолдайсыз ба?

  5. Газет, журналдардан гендік модификацияланған өнімдер туралы оқыдыңыз ба?

  6. Сатып алған азық-түлігіңіздің сақталу мерзімі мен маркасына мән бересіз бе?

  7. Сіз гендік модификацияланған азық-түлікті арзан болғасын аласыз ба?




  1. Тамақ өнімдерінің сапасын бақылайтын мемлекеттік қызмет орындары туралы не білесіз?




  1. Гендік модификацияланған өнімдер туралы көбірек білгіңіз келе ме?




  1. Гендік модификацияланған өнімдерді қаншалықты зиян деп санайсыз? Қорытынды

Сауалнаманы талдау кезінде 1-2 курс студенттерінің гендік модификацияланған азық-түліктер туралы естіп, білгендері 40% (пайызды) ал, 3-4 курс студенттері 60% (пайызды) құрды.


Гендік модификацияланған азық-түліктер XX ғасырдың биология саласындағы үлкен жетістігі. Бірақ, негізгі сұрақ- осы азық-түліктердің адам ағзасына әсері болып отыр.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі




  1. Красовский О.А. Генетически модифицированная пища: возможности и риски //

Человек, 2002, № 5, с. 158–164.

  1. Поморцев А. Мутации и мутанты // Faкел, 2003, № 1, с. 12-15

  2. Чечилова С. Трансгенная пища. // Здоровье, 2000, № 6, с. 20–23.

  3. Поморцев А. Мутации и мутанты // Faкел, 2003, № 1, с. 12-15



Тақырыпты бекіту:

  1. Сутектің периодтық жүйеде бірінші және жетінші негізгі топшаларда орналасуы неліктен?

  2. Сутек табиғатта қандай қосылыстар түрінде таралған, оның физикалық қасиеттері қандай?

  3. Сутектің химиялық қасиеттері қандай?

  4. Сутекті зертханада және өнеркәсіпте алу реакцияларының теңдеулерін жазыңыз?

  5. Су табиғатта қайда кездеседі және оның қандай маңызы бар?

  6. Судың молекуласының пішіні және физикалық қасиеттері қандай?

  7. Судың химиялық қасиеттері қандай?

Ұсынылатын әдебиеттер:

  1. Бірімжанов Б.А., Нұрахметов Н.Н. Жалпы химия. – Алматы: Ана тілі, 1991.- 640 бет.

  2. Шоқыбаев Ж. Бейорганикалық және аналитикалық химия. - Алматы, 2003.- 320 бет.

  3. Аханбаев К. Химия. – Алматы: Ана тілі, 1993. - 280 бет.

  4. Ахметов Н.С. Общая и неорганическая химия.-М.: Высшая школа, 1988.

  5. Глинка Н.Л. Общая химия / Под ред. Рабиновича В.А.- Л.: Химия, 1988. - 704 с.

  6. Угай Я.А. Общая и неорганическая химия.М.: Высшая школа, 2000.- 527 с.



Тақырыпты бекіту:

  1. Алтыншы негізгі топша элементтерінің электрондық-графикалық формулаларын жазып, олардың қалыпты және қозған күйлеріндегі валенттіоіктерін анықта және химиялық қосылыстардағы тотығу дәрежелерін көрсет.

  2. Оттек табиғатта қайда кездеседі, оның физикалық қасиеттері қандай? Оттектің тірі табиғат пен өнеркәсіпте қандай маңызы бар?

  3. Оттектің химиялық қасиеттері қандай?

  4. Оттектің алу жолдары қандай?

  5. Ауаның құрамын, физикалық және химиялық қасиеттерін түсіндір.

  6. Озонның химиялық қасиеттері қандай?

  7. Күкірт табиғатта қалай тараған? Оның физикалық және химиялық қасиеттері қандай?

  8. Күкіртсутектің физикалық қасиеттерін айтып, молекуласының пішінін сызып көрсет.

  9. Күкіртсутектің химиялық қасиеттері қандай? Алу жолдары?

  10. Күкіртсутек қышқылының қышқылдарға тән қасиеттерін көрсететін реакциялардың теңдеулерін жаз.

  11. Күкірттің оттекті қосылыстары: алынуы, физикалық және химиялық қасиеттері қандай?

  12. Күкірт қышқылының алынуы, қасиеттері қандай?


Ұсынылатын әдебиеттер:

  1. Бірімжанов Б.А., Нұрахметов Н.Н. Жалпы химия. – Алматы: Ана тілі, 1991.- 640 бет.

  2. Шоқыбаев Ж. Бейорганикалық және аналитикалық химия. - Алматы, 2003.- 320 бет.

  3. Аханбаев К. Химия. – Алматы: Ана тілі, 1993. - 280 бет.

  4. Ахметов Н.С. Общая и неорганическая химия.-М.: Высшая школа, 1988.

  5. Глинка Н.Л. Общая химия / Под ред. Рабиновича В.А.- Л.: Химия, 1988. - 704 с.

  6. Угай Я.А. Общая и неорганическая химия.М.: Высшая школа, 2000.- 527 с.

8-10 Дәріс. V топтың негізгі топша элементтері.



Мақсаты: V топтың негізгі топша элементтерінің жалпы сипаттамасымен, табиғатта таралуымен, молекулаларының құрылымымен, өндірісте және зертханада алу тәсілдерімен, физикалық және химиялық қасиеттерімен және осы элементтердің маңызды қосылыстарымен танысып білу.
Негізгі сұрақтар:

  1. Элементтерге жалпы сипаттама.

  2. Азот және оның қосылыстары.

  3. Фосфор және оның қосылыстары.

  4. Мышьяк, сурьма, висмут және олардың қосылыстары. Салыстырмалы сипаттама.


Қысқаша мазмұны:


Достарыңызбен бөлісу:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




©dereksiz.org 2024
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет