Құрама нан, макарон және кондитер өнімдерінің технологиясы



жүктеу 362.48 Kb.
Дата28.06.2016
өлшемі362.48 Kb.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ

БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ


ШӘКӘРІМ атындағы СЕМЕЙ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
Инженерлік-технологиялық факультет
«Ет, сүт және тамақ өнімдерінің технологиясы» кафедрасының

050728 - «Өңдеу өндірісінің технологиясы» мамандығына

«Құрама нан, макарон және кондитер өнімдерінің технологиясы»
пәнінен арналған сараптамалық және зертханалық жұмыстарға

ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ

Семей-2010


Алғысөз


1. ӘЗІРЛЕНДІ

Хаймулдинова Алтынгүл Құмашевна Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университетінің «Ет, сүт және тамақ өнімдерінің технологиясы» кафедрасының т.ғ.к., аға оқытушысы _______________

Касымов Самат Қайратұлы Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университетінің «Ет, сүт және тамақ өнімдерінің технологиясы» кафедрасының оқытушысы____________________

01.09.2010 ж.

ТАЛҚЫЛАНДЫ

2.1. Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университетінің «Ет, сүт және тамақ өнімдерінің технологиясы» кафедрасының мәжілісінде

Хаттама №1 03.09. 2010 ж.

Кафедра менгерушісі ______________ Қ.Ж. Әмірханов



Зертханалық сабақ №1
Кептіру интенсивтігіне астық түйірін бастапқы ылғалдығын анықтау.
Жұмыс мақсаты : Кептіру үрдісінде қажетті астық түйірдің массасында және астыққа критикалық жағдайға жақын ылғалдылық болуын. Әртүрлі коэффициентін дейін тепе-теңдігін анықтау. Соңғымен салыстырғанда ылғалдылықтың бірінші порциясының булану қиындығын жеңілдету жөніндегі теориялық ережелерді тексеру.

Тәжірибелік қондырғы: кептіру камерасының ішінде астық түйір сынамасынын анықтау техникалық және кептіру шкафынан қондырғыны тәжірибе үшін қолдануға болады.

Жұмыстың жүргізу әдістемесі: 25 және 20 % дейін ылғалдылығын шығу партиясынан біреуінен алынған бидай үлгісімен тәжірибені жүргізеді. Үлгілерді алдындағы жұмыстар сияқты. Кептіруді әр үлгіде 6% суды жою және соңғы ылғалдылығы 19...14 % дейін жүргізеді. Нормативтік сәйкес Кв коэффициенті осы үлгі үшін 0,83 және 0,1 болады және 1 т бидайды өңдеуге есептегенде 0,83 және 0,1 жоспар тонна болады, яғни бидайдағы ылғал бірінші жағдай екішімен салыстырғанда тезірек болады.

Осы қағиданы дұрыс екендігіне көз жеткізу үшін 105° температурада 0,13г осы үлгерімнің бидай сынамасын бір уақытта немесе біртіндеп келтіреді. Тәжірибенің негізгі мақсаты берілген 19...14% дейін үлгіні кептір уақыт анықтау болғанымен келтіру динамикасын қадағалау қажет. Мүмкін болатын табиғи айырмашылықты түсіну үшін қисық кептіруді ұйымдастыру керек. Массасы 50,0г шикі бидай сынамасын құрғақ шкафының ішінде тұрған таразының ыдысына теріс қабат етіп түсетіндей етіп түсіреді және сол уақытта таразының 2 ыдысына 500 мг пластикалық-гирі бар теңестіріледі. Таразыда теңесу болғаннан кейін секундомерді қосып 500 мг 1 гирді алып тастайды .Келесі қадағалауда таразыда тағы теңесу болғанда уақытты белгілеп екінші гирді алады. Үлгіні кептіреді. Осылайша кептірілгенге дейі жалғастырады. Бұл есептеу мына формуламен:

Бірінші үлгі үшін : =

Екінші үлгі үшін :


Осылайша 50г нан 46г, екіншіден 50г нан 46,5г кептіреді.

Тәжірибе нәтижелерін өңдеу: коффициент К,В алу үшін тәжірибе мәліметін алу осы және басқа тәжірибедегі кептіруде қажет етілетін уақыт есеп анықтау қажет. Екіінші вариантты кептіру 20 дан 14 % болады, осы жұмысқа шығындалған уақытты бірлік үшін қолдануға болады және сонда бидай үлгісін бөлу арқылы екінші үлгінің кептіру уақыт мәліметке сәйкес графигін құруға болады және олардың анализін анықтау арқылы. Ү рдіс қай этапта шикі үлгіден ылғал жылдам жоғалғаннан анықтауға болады. Анализ барысында ылғалданған бидай көп мөлшерде меншікті жылу сыйымдылығы болатын және біртіндеп оның бастапқы қызу көп жылуды қажет ететіне көңіл бөлуге міндетті.
Зертханалық сабақ №2
Ұндағы дәрумендердің мөлшері бойынша ұн сапасын анықтау
Жұмыс мақсаты: мына әдіс бойынша ұн құрамындағы дәрумендерді анықтау және синтетикалық дәрумендерді байыту.

Жалпы жағдай: Негізгі техникалық үрдісте бидайды өңдеуден ұн сорттары жасалынады. Ол үшін анатомиялық бидайды тұқым қабықшасын алейрондық қабат және қабықшаларды жояды. Осындай тәіслмен үлкен бөлікті дәрумендермен басқа да биологиялық активті заттар кебекке кетеді. Әсіресе жоғары және 1-ші сортты дәрумендер көп. Сондықтан ұн-құрама зауыттарда қалыпты мөлшерде дәрумендер ұнда мемлекеттік санитор министрлік инспекциясында бекітілген.

Осы бірқалыпты мөлшері келесі кестеде көрсетілген



Ұн сорты

Дәрумендер

В1

В2

РР

Жоғары

4

4

20

Бірінші

4

4

20

Қорыта келгенде дәрумендер ұнның аз мөлшерде байланысты қиыншылық туындатады. Теңдеп ұнды анықтағанға байланысты. Жұмысшылар ПТЛ технологиялық бақылауды бір дәрумен және біркелкі барлық дәрумендерді бірқалыпты енгізуді жоғалтпау үшін көп көңіл бөледі. Барлық дәрумендер ұнды бір уақытта қорытады, сондықтан бақылауды бір дәрумен және біркелкі барлық дәрумендерді анықтауға болады.

Әдістемелік шарттар: Жұмысты 2-3 студент орындайды.Жалғастырушы 2 сағат. Витамин құрамындағы РР фотоэлектроколориметр (ФЭК), дәрумендер топтары В- флуориметрде анықталады. Қарапайым дәрумендер В1 бақылда шектелген. Егер дәрумендер құрамында бірқалыпты 10% - дан көп жоғарлатпайды. Фактикалық дәрумендер санын ұнда есептеу жолымен анықтауға болады. Осыған дейін құрамындағы әрбір дәрумендер қоспасында көрсетілген.

Есеп мына формуламен есептелінеді:

В = KB*c/M*100

В - дәрумендер құрамы, мг 1 кг дәруменделген ұндар.

КВ - дәрумендер қоспасының құрамы.

С- дәрумендер құрамының дозирленген сандар.

М - дәруменделген ұнның көлемі, кг/ч.

100 - қортынды есептеуге арналған коэффициент, %.

Алынған нәтижелерді салыстырып, МЕСТ 20239-74 ұнға арналған талаптармен салыстырып қорытынды жасайды.
Зертханалық сабақ №3
Ұндағы металломагниттік қоспаларды анықтап үйрену.
Жұмыс мақсаты: ұндағы металломагниттік қоспаларды практикада, тәжірибеде анықтап үйрену.

Құрал - жабдықтар: әрдайым магнит жүк көтергіш 12кг кіші емес; тақтай сынамасы, аналитикалық таразы; өлшегіш сеткасы 0,3мм бөлінген, үлкейткіш луппа 6-10 рет; құрылғы ПВФ (комплекте); құрылғы ПИФ; әйнек; сағаық және заттар; қалақша.

Ұнның сапа көрсеткіштерінде ұнды өндіруінде бірқалыпты толығымен сәйкестіктер, стандарттар мен техникалық уақыт шарттары қарастырылған. Технологиялық процесінің кіріспесінде мельницада металломагниттік қоспасы 1кг ұнда 3мг - нан көп емес өткізіледі. Неге бөлек бөлімдегі мына ең көп қоспалар ленейлік өлшемдерді 0,3мм жоғарлатпау керек, ал бөлек бөлімдегі металл массасы, рудалар мен шлактар -0,4мг жоғарлатпайды. Металомагниттік қоспалар ұнды өңдеуде ерекше көңіл бөліп тұрады, олар жағымсызға келіп түскендерді магниттік бақылаумен весовыбоймен аппараты арқылы жойып отырады.

Ұнның анализінің құрамындағы металомагниттік қопалар 4-8рет сменде жүргізіледі. Азық - түліктер, құрамында жоғары нормалар металомагниттік қоспаларды өңдеуде қайтарады немесе қайару керек.

Методикалық шарттар. Жұмысты әрбір студент өздігінен орындау керек. сағат ішінде орындалады. Ұнның анализіндегі құрамы металомагнитті қоспаларды таразыда массасы 1кг алынады. Металомагнитті қоспаларды бөлу үшін ПВФ приборы арқылы немесе қолмен бөлуге болады.

Қолмен бөлгенде магнитті жүккөтергіш ең аз дегенде 12кг алынады.. Таразы тақтайшасына ұнды себеді, араластырып және қалыңдығы ең көп дегенде 5мм теңестіріледі. Магнитпен тігіннен және көлденең осындай үлгімен ақырын жүргізіледі, себілген ұнның тура ортасынан өтіп магниттің полюстерімен қамтылғаны дұрыс.(Ол өнімнің тура ортасынан өтіп тоқтайды, біраз ғана жанасуы тиіс). Металломагнит қоспаларының бөлшектерін ақ парақтың бетіне түседі. сараптаманы 3 рет тексергеннен кейін анықтайды. Қайта тексерген сайын ұнды араластырады және жұқа етіп тегістейді.

Металломагнит қоспасын ПВФ құралымен инструкция бойынша анықтайды. Алынған металломагнитті әйнекке салып дәлдігі 0,2мг тексереді. Осыдан кейін қоспаның құрамын қарастырады. Ірі өткір бөлшектерді бөліп алады, әр бөлшекті өлшейді және ПИФ құралымен оның түзулік ең үлкен мөлшерін анықтайды. Өлшеуді 0,3мм өлшеулері бар тор арқылы қолмен жүргізеді, бөлшекті шаршының бір жағының бойына және үлкейткіш лупа арқылы қарайды. Бөлшекті ПИФ құралында өлшеу кезінде заттық әйнекке көшіреді. Құралдың үстелшесіне қояды және оны қосады. Бөлшектердің кескінін экраннан қарап анықтайды.

Жұмыстың орындалу тәртібі: ұнның сынамасынан металломагнитқоспаларын ПВФ құралымен немесе қолмен бөліп алады. Ары қарай аналитикалық таразыда өлшеп, 1кг ұнның ішінде олардың массасын мг-мен есептеп, нәтижелерді толық мг-санына дейін домалақтайды. Аса ірі металломагнит қоспалар бөлек өлшейді. Сараптама нәтижелері кестесіне енгізіледі. Оданда ірі сызықтық бөлшектерді ПИФ құралында немесе өлшеу ор және лупа арқылы өлшейді.
Зертханалық сабақ №4
Ұн тарту зауытының дайындау бөлімдерінің қалдықтары.
Жұмыс мақсаты. Құрама жем зауытындағы дайындау бөлімінің қалдықтарын бақылау тәсілдерін жасау және қалдықтардың практикалық классификациясын алу.

Құрал жабдықтар және приборлар. Бөлу тақтайы, совочки, бірінші класты дәлдікпен өлшейтін үстел таразысы, тесік өлшемдері 2,5*20мм; 2,2*20мм; 1,7*20мм; 1,4*20мм және 1мм болатын сито жинағы.

Жалпы жағдай. Бидай тазалау бөлімінен алынған қалдықтар жем құндылығына байланысты 3 категорияға бөледі.

Бірінші категорияда бидай қалдықтарында бидай мөлшері 30-50% (қосқанда), бидай қалдықтарында бидай мөлшері 10-30% (қосқанда) және ақ обойлы шаң болады.

Екінші категорияда - бидай мөлшері 2-10% болатын бидай қалдығы және сұр обойлы шаң.

Үшінші категорияда – бидай тазалаудағы қалдықтар (сеператор ситына қабылдауындағы, сеператордың илеу ситынан бірінші өтуіндегі қалдықтар), құрамындағы бидай мөлшері 2%-тен аспайды және қара обойлы шаң.

Бірінші және екінші категориядағы қалдықтарды жемді қалдықтар деп атайды. Әдетте бұл категориядағы қалдықтарды соңѓы бидай тазалау этаптарынан алады: жуу машинасы, 2 және 3 сеператорлар, бидайға арналѓан обойлы және щеткалы машина және т.с.с.

Үшінші категорияда минералды қоспалары жоғары қалдықтар болады. Оларды бидай тазалауы үстіртін болатын машиналардан алады, яғни жуылуға дейінгі жағдай болып табылады. Бұл қалдықтардың торының өлшемі 202*20мм; 1,4*20мм және 1мм. Бидай құрамы және толық негізгі бидайды ситтен өткізілуін салыстырып анықтайды. Анализ нәтижесінің негізінде алынатын қалдықтарда толық дәннің жоқтығы және бұл қалдықтардың категория бойынша классификациясына қорытынды шығарады.



Зертханалық сабақ №5
Әдістеме бойынша ұнның бақылау сапа көрсеткішінің ақтығын ФПМ-1 приборы арқылы анықтау.
Жұмыс мақсаты: Методика бойынша ұнның бақылау сапа көрсеткішінің ақтығын ФПМ-1 приборы арқылы анықтау.

Құрал-жабдықтар: Прибор ФМП-1; лабораториялық елеуіш анализаторы жібек ситі №25 және 61; техникалық таразының бірінші дәндік класы.

Жалпы жағдай: ұн тарту процесінде ұнның ақтылығы толығымен крахмалдың эндосперма және бидай бөлігін периферленумен анықталады.

Негізгі әдісте астықтың эндоспармасы мен қабықша түсі әртүрлі. Ұнның ақтылығы мен күлділігі экспериментальды жоғары өзара байланыстар түзетіліп құрылған.

Әдістемеде ұнның ақтығын жай және аз уақыт алатын әдісте күлділік анықталады. Сондықтан ұн-құрама зауыттарында оперативтік бақылау қатары арамшөптілігін ұнның ақтық көрсеткішін көрсетеді. Ақтықты лабораториялық қондырғыда бірқалыпты келтіруге болады. Сол сияқты қондырғылар дистанциондық бақыланады.

Лабораториялық қондырғыда фотометр ФПМ-1 өріс алғандығы мына қондырғының түп негізін интенсивтік түсті ағынмен салыстырсақ, эталондық үлгі және ұнды үстінен бақылауды шағымдайды. Ұнның ақтығы коэффициенттің бірлік қондырғы шкаласы жарық фильтрі СЗС-7 енгізілген. Ұнны ң сынағын арнайы обоймада толық орналастырып дайындайды.

Түсі мен ірі ұндардың қондырғыда көрсетіліп тұрғандай түзетуге тәуелді емес. Ұнның түсін сол сияқты ФПМ-1 приборда анықтайды, не үшін түсті фильтрлер СЗС-7 және ОС-14 қолданылады, сол сияқты помограмма арнайы көрсетілген. Ұнның ірілігін берілген анализде фракция құрамы айқындалады, келіп түсетін елеуіш №25 және шығу елеуіші 61.

Нормативтік берілгені 19- кестеде көрсетілген. Анализаторлы жібек елеу аз дегенде 3 минутта жүргізіледі.

Құрамы төмендетілген фракцияның ірі ақтық көрсеткішін есеппен орналастырылған, есепте әрқайсысында толық 5% жоғары ұн сортыа біреуге бөлгенде, бірінші жартыдан және екіншіге - екі шкалаға бөледі. Ірі фракцияның ақтығын көрсету жоғары құрамын төмендетпейді.

Қыстық және жаздық қызыл бидай дәндерін (1және 4 түрдің) 2 түр араласпалар және ақбидай дәндері (3 және 4 түрдің) әрқайсысына толық 5% араласпалар жатады.

Қатты және ақбидай дәндерді 5% жоғары шекті нормалар ұнның ақтығын жоғары және бірінші сортты толық бөлгенде азаяды, ал екіншіден - біреуге бөлгендегі прибор ФПМ-1 шкалалары. Мына осы мемлекетте сапа бойынша дән қоспалары саналған турде дәлелденген.

Ұнның ақтық нормасы прибор шкаласы ФПМ-1 20- кестеде көрсетілген.

Методикалық шарттар. Жұмысты әрбір студент өздігінен орындау керек. Жалғастыруға яғни орындауға 2 сағаттай қажет.

Дайындау үшін өлшеуіш приборды торға қосып және индикатор стрелкасы нольде ме екенін тексереді, өйткені ол 0- ге тұруы керек. Мөлшермен алғанда 1 сағаттан кейін бастау керек.

Жұмыс бетінің сынағын бақылау үшін абсолюттік таза болуы керек, оған саусағынды тигізуге болмайды. Кассет ұяшығын сынақ үшін қалған ұндарды тазалау керек.

Қоспас бұрын түсті фильтірдің СЗС-7 түсті фильтрдің ОС-14 өлшеммен өнімділігін 2-3 минут арқылы, қосу үшін ОС-14 ден СЗС-7-ге 1 минуттан кейін.

Қондырғы жұмыс істеп тұрғанда кнопканы басуға болмайды «нақты» индикатор стрелкасы 0-ге дейін жеткенде 0-дік жағдай кнопканы басатын «дөрекі».

Дайындау кезінде ұнның сынағын нығыздап престейді. Осыған дейін обойма үстінен арқау престелетін қояды, өйткені тас писчей қағаз беті жабылған және де тұтқа көмегі арқылы пластинамен толық қысады. Обоймада ұнның сынағын 10-15гр массада себеді және престеледі, тұтқа ету арқылы жарты қалдық оңға және солға 10-15 рет престейді. Сондан кейін обойманың астыңғы жағы және оны қатты ұнның жоғарғы бетін қайта мыжыйды. Обойма престеуден болған соң қағаздан бөледі де аударып, кассет ұяшығын аударып қояды.

Бір кассет ұяшығы өлшеммен сынақ бақылауы қойылады. «Р», ал басқа - обойма ұнның сынағы престеледі.

Бақылау сынағы жарық каналға жібереді. Стрелка шкалалардың бөлімдерді есеппен құрылады, бақылау сынағы көрсетілген. Индикатор стрелкасы 0-де айналады, 0-дік жағдайда айналу рукаяткалары құрылған. «Дөрекі» (құрылуы 0-дік мына кнопкамен басады) «нақты», «дөрекі». Содан кейін айналу рукаяткасы «нақты» мына кнопканы басады «нақты».

Содан кейін жарық канал обоймада ұнның бақылау сынағы қондырылады. Мына кнопка индикатор 0-де 0-дік жағдайда алдымен мына кнопканы басу арқылы «дөрекі», содан кейін «нақты» кнопкасы индикатор 0-дік стрелкасы 0-дік жағдайда айналу рукаяткаларына қайтарады, есептегіш шкала көрсеткішімен байланысты. Қондырғының шкаласы бойынша есеп береді. Ұнның ақтығы орталық арифметикалық екеуін анықтайтын және бірлік қондырғысының шкаласының шартын білдіреді.

Жұмысты орындау реттілігі: Қондырғы құрып және қосады. Шифрленген ұнның сынағын анализдеуге болады, екі таразыға массасы 100грамманан бөледі. 1 таразыға анализатор жібегін жинақты елеуіш №25 және 61 ірі фракция құрамы анықталады.

Басқа таразыда ұнның түсін және ақттығын анықтап қабылдайды. Осыған қондырғы көрсеткіші ФПМ-1 бақыланған ұнның екі түсті фильтрмен жібереді: СЗС-7 және ОС-14 және номограмма ұнның түсін анықтайды.

Түсті фильтр СЗС-7 ұнның ақтығын өлшеммен шартты қондырғы шкаласының бірлігі ФПМ-1 өлшенеді.

Содан кейін ұнның ақтық көрсеткішін есеппен ірі фракция құрамы түзетіледі.

Келесі кестеде қорытындылар анықталады.


Сынақ ұнның шифрі

Құрамындағы фракция іріктілігі, %

Қондырғыдағы түрлі фильтр көрсеткішіСЗС-7, ОС-14

Номограммадағы ұнның түр-түрі

Ұнның ақтығын көрсету

Ұн сорттары



Зертханалық сабақ №6

Наубайхана ұнындағы бидайды ұсақтау кезіндегі ұнтақтау режимін бақылау.
Жұмыс мақсаты: диірменнің жұмыс тәртібіне бақылау жүргізу.

Құрал – жабдыќтар: зертханалық диірмен қондырғысы, қысқышты білікті станок, елеуіш, І класс дәлдікті техникалық таразы, № 1,080,056 металл елек жинағымен жєне №38,43 сілтілі зертханалық елеуішті анализатор, сағат, үлгі алу үшін қалақша, бµлетін таќта.

Жалпы жағдай: қайта өңдеу кезінде әрбір жаңа дән партиясының барлық технологиялық жүйе жұмысының тєртібін ПТЛ бастығы мен бас технолог бірігіп құрады. Ұнтақтау тәртібі диірменде жалпы шығымы немесе шығым коэффиценті анықталады.

Анықталған номерлі електе елеу кезіндегі ұнтақталған өнімнің станокқа дейінгі және кейінгі өту фракциясының санының алғашқы айырмашылық пайызбен берілуін жалпы шығым деп атайды. Елек номері және оның фракциясының саны ұжым ережелерімен қойылған және диірмендегі негізгі ұнтақтау жүйесі үшін және єрбір тарту түрі үшін технологиялық процесс кірістірілген.

Үзілген жүйеніњ жалпы жұмыс тәртібі жалпы шығыммен бағаланады. үзілген жүйе үшін көп сортты бидай тарту кезіндегі ережелер ұсынымы 7 кестеде көрсетілген.
7 кесте. Көп сортты нан пісіретін бидайды тарту кезіндегі үзілген жүйеде ұнтақтау тәртібіне сипатталған көрсеткіштер.


Көрсеткіштер

Үзілген жүйелер




І

ІІ

ІІІ

ІV

Елек арқылы µту номері

1(19)

1(19)

08(24)

056(32)

Жалпы шығым ( үзілген жүйеге бағытталған өнім массасы)%

10-25

45-55

40-50

30-40

Шығым коэффиценті немесе жеке шығым деп берілген технологиялық жүйедегі ұн шығуы, жүйеге түскен өнімге қатысты пайызбен берілуін айтамыз.

Ажарлауыш, тарту жєне бастыру жүйелерін диірменнің жұмыс тәртібімен шығым коэффицентін бағалайды.

Шығым коэффицентінің шектелген белгілерін 8 кестеде келтірілген.

8 кесте. Көп сортты нан пісіретін бидайды ажарлауыш, тарту жєне бастыру жүйелерінде ұнтақтау тәртібін сипаттайтын көрсеткіштер.


Көрсеткіштер

Жүйелер




Ажарлауыш

тарту

Бастыру




1-2

3-4

1-2-3

4-5-6

Үзілген процесс

Тарту процесі

Елек арқылы өту номері

38

38

43

43

38

38

Шығым коэффиценті ( жүйеден бағытталған өнім массасы)

Не>12

Не<15

Не<45-55

Не<35-40

5-8

15-20

Әдістемелік нұсқаулар: 3-4 студенттен құралған топшалар жұмысты орындайды. Жұмыс ұзақтылығы 1-2 сағат.

Әдетте өнеркәсіпте шығымды анықтау үшін 200-300 г масса үлгісін қоректендіргіш және майдалағыш біліктер түгелдей ұнтақтау сызығынан алады. 2-3 минут өткен сайын 6-8 рет біртіндеп үлгілерді алады. 100 г-нан масса өлшем үлгілерін жаќсылап араластырады жєне бөледі, бұларды жауапты номерлі електе 3 минутта зертханалық елеуішті – анализаторда елейді. Елек арқылы өткен өнім, 0,1 дәлдікпен техникалық таразыда өлшенеді.

Шығым шамасы (U,%) мына формулада есептеледі:

U=(m2-m1)*100/100-m1

Мұнда: m1- өнімнің ұнтақтауға дейінгі өту фракциясының саны,г (I үзілген жүйе үшін m1=0);

m2-өнімді ұнтақтаудан кейінгі өту фракциясының саны,г.

Үш қайталаудан шығым шамасы анықтау ұсынылады, бұдан кейін өңдеу нәтижелерін жүргізу, орташа арифметикалық мәнін есептеу, алынған мәліметердің дұрыстылығын бағалау және т.с.с.

Әр топша студенттеріне жүйе бойынша жұмыс саңылауының шамасын әртүрлі ұсынуға болады, бұл нәтижені бірігіп өңдеу мүмкіндігі, жұмыс саңылауының шамасына шығым тәуелді графигін салу.

Жұмысты орындау тәртібі. Зертханалық талаптар тәсілімен диірменнің жұмысын бақылауда 3-5кг дєнді 1-3 үзілген жүйелерде анықталған жұмыс тәртібімен зертханалық тарту қойылған жүйеде ұнтақталады (2-сурет).

Бұл үшін дәннің 3-5кг үлгісін диірменде 1 үзілген жүйемен берілген жұмыс саңылауының шамасы арқылы ұнтаќтайды. Жұмыс уақытында диірменде ұсақтайтын біліктер 400-500г мөлшерінде өнім үлгісін алады. Басќа жүйе үшін диірменге түскен німнен үлгі алады. Алынған үлгілерді массасы 100г болатын 3 өлшемге бөледі, бұларды 3минутта елеуішті-анализатордан өткізіп, номері қойылған електе елейді. Содан 0,1г дєлдікте тенхникалық таразыда өлшенеді. Нәтижелерді жұмыс кестесі 9 толтырады және 9 формула бойынша шығым шамасын есептейді.


Жүйе

Жұмыс саңылауы,мкм

Елек номері

Өнімнің өту фракциясының массасы,г

Шыѓым,%

Диірменге дейін

Диірменнен кейін

















Қорытындыға қысқаша диірмен жұмысының тәртібіне баға және ережелер ұсынымы бойынша ұжымның жауапты шығымы және берілген тарту түрі үшін диірменде технологиялық процесс кірістіріледі.

Диірменде жұмыс саңылау шамасын әрбір топша студенттері үшін өзгертуге болады, осыдан кейін алынған мәліметтер нақты көрсеткіштерді статикалық бірігіп өңдейді.
Зертханалық сабақ №7
Ірілігіне қарай ұн сапасын бағалау.
Жұмыс мақсаты:Практикалық зерттеулерді үйрену, ұнның ірілігін анықтаудағы әдістемелерді игеру.

Қажетті құралдар:Зертханалы себедші - анализатор жібекті елеуіш таңдалған №43,35,38,27 және металл маталы елеуіш №045 және 067.

Жалпы жағдай.Ұн ірілігі - маңызды көрсеткіштердің бірі, ол нан пісіру құндылықтарына әсер етеді. Ұнның бөліктеріне оның су сіңіру қасиеті тәуелді (ВПС), қант түзу қасиеті қамыр консистенсиясына әсер етеді, алу үрдісі, кеуектілігі және нан көлемі. Нан пісіруге арналған сортты бидай ұнының бөліктерінің оптимальды өлшемдері 60-100 мкм. Ірілік мекеменің ережесіне сәйкес диірмендегі технологиялық үрдісті жургізу, 2 елеуіштің көмегімен жүргізіледі: жоғарғы елеуіште пайыздық шығым анықталады; төменгі елеуіште пайызға өту. Елеуіш ұнының ірілігін бақылау үшін керек және кестеде берілген.

Әдістемелік нұсқаулар.Жұмысты әрбір студент жеке орындайды. Ұзақтығы 2 сағ.

Ұн ірілігінің нормативті көрсеткіштер.




Ұн сорты

Жібекті елеуіштегі қалдық

Жібекті елеуіштен өтуі

%

Елеуіш номері

%, одан жоғары емес

Елеуіш номері

Аз емес

Көп емес

Нан пісіруге арналған бидай ұны




Жармалы

Жоғарғы


Бірінші

Екінші


Обойлы

23

43

35



27

067


2

5

2



2

2


25

-

43



38

38


-
70

60

30



10
-

-

-


Нан пісіруге арналған қара бидай ұны




Сеяная

Обдирная


Обойлы

Қара бидай



27

045


067

067


2

2

2



2

38

38

38



38

90

60

30



40

-

-

-



-

Студенттер елеуіштерді резеңкелі дөңгелектермен елеу кезінде тазалау үшін таңдап алады. 100 г обойлы ұн және 50 г сортты ұн өлшендісін жоғарғы елекке төгелі де себу - анализаторында 8 мин ұстайды, сосын аздап тоқылдатып елеуіште ары қарай 2 мин елеу жүргізіледі.

Ұн ірілігінің анализдік нәтижелері.


Сынама номері

Ұн сорты

Електегі қалдық

Елеуіштен өту

Ауытқулар

Елек номері

Г

%

Елек номері

Г

%

Қалдық

Өту

1

2

3






























Орташа мағынасы
























Елеу аяқталғаннан кейін жоғарғы елеуіштегі қалдықты және төменгі елеуіштен өткендерді 0,01 г нақтылы техникалық таразыда өлшейді де алынған өлшендіні % - дық мөлшерін анықтайды. Нәтижелерді ұн сапасы туралы құжатқа енгіземіз.

Ірілікті 3 рет қайталап анықтайды да орташа нәтижесін алады. Алынған нәтижелердің - дұрыстығын әрбір ірілікті анықтаған кездегі ауытқулардың орташа көрсеткіштерін есепке алу. Егер ауытқу ±-10% жоғары болса, бұл көрсеткіштерді қабылдамайды д, қалған екі белгілері бойынша жаңадан орташа көрсеткішін алады.

Зертханалық сабақ №8
Бидайдың интенсивті тыныстануы мен оның тепе-тең ылғалдылығын анықтау.

Сабақтың мақсаты: Ауа ылғалдылығын сақтау кезінде бидайға әсер етуі және тепе-тең ылғалдылығын анықтау.

Бидай тұқымының гидроскопиялық ылғалдылық қасиетіне байланысты олардың ылғалдылығын сақтау және тасымалдау кезінде өзгеруі мүмкін.

Ылғалдану бағыты мен жылдамдығы ауадағы су буларының және бидай үстіне және оның капиллярларының қысым айырмашылығына байланысты.Ылғал қысымы көп жерде қысым төмен жерге ауысады. Сонда егер бидайдың үстіндегі су буларының парциалды қысымы ауадағыдан жоғары болса,бидай көтеріледі және керісінше. Ылғал алмасу бидай мен ауадағы будың парциалдық қысымы теңескен жағдайда тоқтайды. Бидайдың бұндай ылғалдылығы тепе-тең ылғалдылық деп атайды,оның көрсеткіші температураға да байланысты.

Тепе-тең ылғалдылығын анықтау үшін будың қысымының көрсеткішін емес,ыңғайырақ ауа ылғалдылығы пайда болады. Ауа ылғалдылығының әрбір көрсеткішіне сәйкес келетін тепе-тең ылғалдылығы белгілі.Мысалы: ауа ылғалдылығы 75٪ болса, бидай тепе-тең ылғалдылығы 15,4٪ болады. Бұл заңдылықты алу үшін және ұстап тұру үшін кептіруде,тасымалдауда және сақтауда кең қолданылады.

Тепе-тең ылғалдылық. Тензиметриялық және динамикалық әдістермен анықтайды. Техникалық таразыда бидайдың 5г екі бөлікке өлшеп, сетканы ыдыстармен 1-2таға гидростаттармен эксикаторларға алып қояды. Ондағы ауа ылғалдылығы 30,50,60,70,80,90,95% эксикаторға құяды. Эксикаторға салатын бидайдың ылғалдылығын алдын-ала анықтайды.

Сынақты бірқалыпты температурада өткізеді. Екі аптадан кейін бидайды сеткалы ыдыстардан алдын-ала салмағы өлшенген қаптары бар шыны ыдысқа аударып, салмағын анықтайды. Алдымен өлшенген бидайға құрғақ зат мөлшерін аламыз.



;

а-құрғақ зат салмағы,г

б-бастапқы өлшеу салмағы,г

-бастапқы бидай ылғалдылығы,%

; Бидайдың тепе-тең ылғалдылығы.

-тепе-тең ылғалдылығы;%

-сынақтан кейінгі бидай салмағы;г

а- құрғақ зат салмағы;г


Сараптамалық сабақтар №1

Ұн тарту зауытының дайындау бөлімдерінің қалдықтары.

Жұмыс мақсаты. Құрама жем зауытындағы дайындау бөлімінің қалдықтарын бақылау тәсілдерін жасау және қалдықтардың практикалық классификациясын алу.

Құрал жабдықтар және приборлар. Бөлу тақтайы, совочки, бірінші класты дәлдікпен өлшейтін үстел таразысы, тесік өлшемдері 2,5*20мм; 2,2*20мм; 1,7*20мм; 1,4*20мм және 1мм болатын сито жинағы.

Жалпы жағдай. Бидай тазалау бөлімінен алынған қалдықтар жем құндылығына байланысты 3 категорияға бөледі.

Бірінші категорияда бидай қалдықтарында бидай мөлшері 30-50% (қосқанда), бидай қалдықтарында бидай мөлшері 10-30% (қосқанда) және ақ обойлы шаң болады.

Екінші категорияда - бидай мөлшері 2-10% болатын бидай қалдығы және сұр обойлы шаң.

Үшінші категорияда – бидай тазалаудағы қалдықтар (сеператор ситына қабылдауындағы, сеператордың илеу ситынан бірінші өтуіндегі қалдықтар), құрамындағы бидай мөлшері 2%-тен аспайды және қара обойлы шаң.

Бірінші және екінші категориядағы қалдықтарды жемді қалдықтар деп атайды. Әдетте бұл категориядағы қалдықтарды соңѓы бидай тазалау этаптарынан алады: жуу машинасы, 2 және 3 сеператорлар, бидайға арналѓан обойлы және щеткалы машина және т.с.с.

Үшінші категорияда минералды қоспалары жоғары қалдықтар болады. Оларды бидай тазалауы үстіртін болатын машиналардан алады, яғни жуылуға дейінгі жағдай болып табылады. Бұл қалдықтардың торының өлшемі 202*20мм; 1,4*20мм және 1мм. Бидай құрамы және толық негізгі бидайды ситтен өткізілуін салыстырып анықтайды. Анализ нәтижесінің негізінде алынатын қалдықтарда толық дәннің жоқтығы және бұл қалдықтардың категория бойынша классификациясына қорытынды шығарады.


Сараптамалық сабақтар №2

Тартылған қоспаның құрамын есептеу.
Жұмыс мақсаты: тартылған қоспаның құрамын есептеу тәсілін жүргізу.

Жалпы жағдай: Бастапқы сапасы әртүрлі астықты тарту алдында араластыру – маңызды операция және бұл бірнеше технологиялық тапсырмаларды шешуге көмектеседі. Біріншіден, араластыру дайындау бөлімінен шыққанда бидай сапасын тұрақтандыруды қамтамасыздандырады, сондай – ақ ұзақ уақыт ішінде ұнтақтау жүйесінің тәртібін өзгертпей ұстауңа мүмкіндік береді.

Екіншіден, дәнді тиімді қолдану ұн тарту комбинатының элеватордағы жоғарғы және төмен сапалы игерілетіні ескеріледі. Қатты бидайдың дәнін ерекше маңызды дұрыс қолдану.

Үшіншіден, тиімді құралу партия тартуында практикалық әрқашан жоғарғы нан пісіретін ұнның жетістігін қамтамасыздандыруға мүмкіндік береді.

Құрал – жабдықтар: Әдеттегі есептеу тәсілін қолдану кезінде арнайы жабдықтар керек емес, өйткені студенттер тартылған қоспанығ компоненттер сапасының көрсеткішін тапсырма ретінде алады.

Әдістемелік нұсқаулар: Тартылған қоспаның компоненттеріосы есептеуден алады, яғни нан пісіретін ұн жетістігін және дәннің жоғарғы ұн тарту қасиеттерін қамтамасыздандырады. Осыдан кейін жалпы шынылық тартатын қоспада 50% - тен төмен болмау керек.

Тартылған қоспа бірнеше компоненттерден тұрады:

Әдеттегі есептеу тәсілі кезінде дән сапасы көрсеткіштерінің реті, ықпалы ескеріледі, қоспа компоненттер саны күрделі.

Мегна белгілер арқылы: Х – дән сапасының көрсеткішін есептеу үшін қабылданңан орташа өлшемді белгі; Х1, Х2, Х3 - әрбір қоспа компоненті үшін осы сапа көрсеткішінің нақты белгісі; m1, m2, m3 – берілген партиясының қалыпау үшін әр компонентке керекті масса; M=m1+ m2+ m3 – тапсырылған тарту партия массасы.

Онда | Х-Х1|= Х1 |Х-Х3|= Х3 ;

| Х- Х2|=Х2 ‮ΣХ=2 Х1 + Х2 + Х3;

Осы негізде келесі септеу формулаларын аламыз:

а) екі компоненттерді қолдану үшін

m1=M Х/ Х 1-Х 2 ;

m 2=M(Х 2-Х 3)/ΣХ; 1

б) үш компоненті қолдану үшін

m1=M(Х2+Х3)/ΣХ

m2 =MХ/ΣХ

m3=M­(m1+m2) 2

Әдістемелік есептеуде себепті өзгерту болмауы керек қолдануға өте күрделі нұсқалар тарту араласпа құрамына. Ережелер бойынша 4–ші не 5–ші компоненттерде араласпа құрамында кішігірім саны 10 %-ке дейін қосады, яғни соңғы араласпа белгісіз әсер береді.

Осы әсерді оңай ескереді, қосымша сенімде есептеу орташа өлшемді шама болу ережесімен жүргізу.

Мысалы : шынылығы 48%, 56,89% және 10% болатын төрт компоненттерден тұратын тарту партиясын қалыптау қажет. Соңғы белгінің шынылығы 60-65% құрауы керек. Тарту партиясының берілген массасы- 5500т. Төмен шынылықты дән 4-ші компонент тарту араласпасынан 10%-ке дейін араластырады.

Бірінші үш компоненттер үшін тапсырма орындау, жалпы алғанда оның массасы 5000 т және араласпс шынылығы 65%, осылар мына мөлшерде алынуы керек.m1=2267 т m2=1349 т m3=1384 т

Жалпы шынылық тарту партиясында G 4-ші компонентті ықпалын есептеу, мына мөлшерде 500 т алынды;

G=2267*48+1349*56+1384*89+500*10/5500=60,0%

Берілген тапсырма шартты осы нұсқада келтірілген, тарту партиясындағы 4 компоненттегі жалпы шынылығы 60% құрайды.

Тартылған араласпа құрамын есептеу үшін ЭВМ қолдану кезінде шыққан компоненттердің дән сапасы көрсеткіштерінің көп мөлшерін ескеру мүмкіндігі пайда болады, бұл компоненттердің мөлшерін көбейтуге болады.


Сараптамалық сабақтар №3

Сортты ұнда бидайды қайта өңдеу кезінде дайын өнім шығуын есептеу.
Жұмыс мақсаты: нақты мәлімет негізінде дән сапасы бойынша бидайды қайта өңдеу кезінде дайын өнім шығуын есептеу тәсілін жүргізу.

Жалпы жағдай: өндірістік технологиялық зертханалық жауапты жұмысының бірі ұн, ботқа жармасы және кебек мөлшерлерінің дұрыс анықталуына байланысты. Осындай есептеулерде базисті және фактілі дән сапасын білу керек, фактілі және базисті дән сапасы арасы ескеріледі.

Ұн тарту өнеркәсібінде базисті шығу мөлшері жұмсалады және тағайындалады, өндіріс үшін міндетті. Өнім шығуы базисті деп аталады. Дәнді сапалы базисті қайта өңдеуде, анықталған тарту түрінде алынуы керек: ылғалдығы 14,5%, шикі араласпадан босатылған дән күлділігі 1,97; шикі араласпа 1,0; минералды 0,1;зиянды 0,1 зиянды араласпадағы кекіре балығы немесе аққамран балығы 0,05; дәнді араласпа 1,0%;сортты бидайды тарту кезіндегі натурасы 750 г/л; сортты қарабидайды тарту кезінде 700 г/л.

Базистен белгілі айырмашылық сапасы ұн тарту зауытында дән түсуімен байланысты, дайын өнім есептеу шынылығын анықтайды. Есептеу шығымы- бұл өнім мөлшері, қосылған есептеу жолымен жеңілдек мөлшері үлгісі немесе базисті шығу шамасына дәнді қайта өңдеу фактілі сапасы тәуелді.

Өнеркәсіптің қолданатын анализі үшін өнімнің фактілі шығымын есептейді. (алыңған өнімнің таразылық өлшемі, дәнді қайта өңдеу массасын пайызбен беру).

Ұн тарту зауытының жұмысын бақылау үшін фактілі шикәзат қолдану пайда болады, фактілі ылғалдылық қосылуы механикалық жоғалту шамасы және кәсіпорындағы өндірістік корпуста ай сайын аршу дайын өнімнің фактілі шығымын анализдеумен жүргізіледі. Оның нәтижесі 117 формада көрсетілген. Мына формуламен аршу кезіндегі фактілі кептіру не ылғалдылық есептеледі:

Х=100*(w 1-w2 )/100­w2 3.

Мұнда w 1- қайта өңдеуге түскен дәннің орташа өлшемді ылғалдылығы, %. w2- ботқа жармасы және кебек ұнның орташа өлшемді ылғалдылығы, %

Егер w2- дәннің шығу ылғалдылығы w 1-ден көп болса онда оның ылғалдылығы болдығ ал аз болсағ онда кептіріледі.

Өлшемнің фактілі шығымын анықтағаннан кейін кептіру не ылғалдау есебін механикалық жоғалтулар құрылады, дәнді қайта өңдеу кезінде болатын ұсталынбайтын шашылу. Механикалық жоғалтулар осы формулалардың біреуімен есептелінеді:

⌂=100­(U‮Σ +Х1)‮ ‮‮ 4.

⌂=100+X2­UΣ ‮ ‮5.

Мұнда ⌂-құрғақ дәннің механикалық жоғалтуы,%

U‮Σ- ұн, ботқа жармасы кебек жіне қолданудың жиынтық шығымы.

Х1-фактілі кептіру,%

Х2-фактілі ылғалдылық, %

Орташа механикалық жоғалту 0,1-0,2%

Өнімнің шығым есебін автоматтандыру және оның жоғарлауы үшін ЭВМ-де өнім шығымын алгоритмді есептеу жүргізіледі, бидай және қарабидайды ерекше тарту кезінде және сорттау кезінде жарамды. Дән сапасының барлық фактілі көрсеткіштер есебі блок- жүйе алгоритмнде қарастырылыды, шығым есебі қоса саналады. Алготитм бойынша ЭВМ – да есептеу тапсырмасын програмасын жасауға болады. Өнім шығымының есептеу програмасы бастапқы мәліметтерді ЭВМ-ға енгізудің нақты тәртібі қарастырылыды. Бастапқы мәліметтердің қолдануының жалғасуыкелесі: дән сапасының көрсеткіштері өнім шығымына әсері; базисті сапалы дәннен алынған дайын өнімнің шығым мөлшері; дәнніңғ қайта өңдеуден мөлшері.

Бастапқы мәліметтерді нақта жалғастыру үшін мліметтердің дайындау құрылғысын МДҚ дайындау керек, нұсқаулы ақпаратпен перлопканы алу. ЭВМ-ға шығым есебінің жұмыс программасын және басты мәліметтермен перфолентаны енгізу.

ЭВМ үш кестеден тұрады. Біріншіде, дән партиясындағы сапа көрсеткіші көрсетілген. Екінші кесте дәннің сапала фактілі көрсеткіші есебімен базисті шығымына санаулы түзетулерді береді. Бұл кестедегі соңғы жолдарында, дайын өнім есебін шығымы мәліметтерін береді. Үшінші кестеде, өнімнің фактілі өндірген түрлерін килограммен есептегені келтірілген және олардың ауытқу арасы пайызбен берірген.

Әдістемелік нұсқаулар: әр студент өз алдына жұмысты орындайды. Ұзақтылығы 2-3 сағат.

Дайын өнімнің шығуына дәннің ылғалдылығы, шынылығы, күлділігі, дән натурасы, дәнді араласпа, және арам-шөп дәндерінің араласпасы әсер етеді. Жеңілдік мөлшерінің сапа көрсеткіші ұжым ережелеріне және диірмендегі технологиялық процесс кіріспенсінде келтірілген.

Шығудағы түзетулер әр көрсеткіш үшін жеке саналады. Содан барлық өзгертулер әртүрлі сапа көрсеткіші бойынша әр өнім үшін шығымдар және базисті шығым мөлшері белгі есебімен қосады. Нәтижесінде ұн, кебек, қалдықтың есебін шығымын аламыз.

Бір сапа көрсеткіші бойынша ауытқу мөлшері, барлық өнім бойынша алынған, әрқашан нөлге тең. Жеңілдік мөлшері әрқашан үстеме мөлшеріне тең. Өнімнің есебін шығым мөлшері әрқашан 100-ге тең. Түзетулерде 0,01% дәлдікпен есептеу қабылданған.

Жоғарғы, бірінші, екінші сортты ұндардың, ботқа жармасының өңделуімен 3 сортты бидай тарту кезіндегі өнімнің есебін шығым үлгісін келесідән сапасымен қарастырамыз.

Ылғалдылық.................................12,79%

Шынылық......................................54%

Күлділік..........................................1,68%

Арам-шөп дәнінің араласпасының мазмұны.....0,50%

Дәнді араласпа мазмұны(зақымданған және өніп кеткен дәндер, тесік өлшем 1,7*20мм електе қалған )............1,53%

Зақымдалған және өніп кеткен дәндер мазмұны(дәнді араласпаға қатысты, тесік мөлшері 1,7*20мм електе қалған)............... 0,4%

Ұсақ дән және араласпа мазмұны (тесік өлшемі 1,7*20мм електен өту арқылы)...........................................2,29%

Натура.............................................792г/л

Өнімнің базисті шығымы келесі өлшемдерде берілген,%

Ботқа жармасы.............1

Жоғары сортты ұн.............25

1-ші сортты ұн....................34

2-ші сортты ұн.....................18

Жалпы шығымы,%

Ұн және ботқа жармасы...........78

Кебек............................................185

Жемді қалдықтар.........................2,7

Жемді емес қалдықтар және мехагикалық жоғалту..........0,8

Барлығы.....................................100

Өнім шығымының есебі үшін кестедегі мөлшерлерді қолданамыз. Ережелерде көрсетілгендей дән сапасының көрсеткіштері бойынша базисті жеңілдіктермен есептеліеді, өнім шығымына әсері бар.

Дән ылғалдылығы. Біздің үлгіде дән ыліалдылығы 12,79% тең, бүл базистен төмен 14,50-12,79=1,7%.

Дән шынылығына 54% тәуелді 4 кесте ережесі ұн және кебектің мөлшерлі шығымы үлкеюі әрбір базистен аз ылғалдылық пайызын табамыз. Берілген үлгі үшін +0,5 мөлшері құрылады. Осы мысалмен, базисті шығым бұл өнімдердің шпмасын скорректирлеу арқылы жүргіземіз.1,7/х+0,5=+0,855%

Жоғарғы, 1-шң және 2-ші ұн, ботқа жармасы, сондай-ақ кебек шығымдары ылғалдылықпен үлкейеді. Бұл өнімдердің шығымы базисті мөлшермен құрылады.1+25+34+18+18,5=96,5%. Ұн, ботқа жармасы және кебектің берілген шығымдары базисті түзетумен санаулы түрлері орналасады.

Ботқа жармасы: 0,855*1/96,5=+0,009%

Жоғары сортты ұн: 0,855*25/96,5=+0,222 %

1-ші сортты ұн: 0,855*34/96,5=+0,301%

2-ші сортты ұн: 0,855*18/96,5=+0,164%

Түзету мөлшері 0,855% құрайды.

Егер дән ылғалдығы төмен не жоғары базисте, ендеше шығым фактілі кептіру не ылғалдылық есебімен саналады.

Осыдан түзету коэффицентін бидай дәнінің шынылық есебімен не кептіру мөлшері есептеу үшін алады.

Дән күлділігі. Егер дән күлділігі базистен төмен, одан өнім шығымы осы көрсеткіштермен өзгермейді. Біздің үлгі үшін дән күлділігі базистен төмен 1,68%<1,97%, онда есептеу өңделмейді.

Егерде дән күлділігі базистен жоғары, онда әр күлділік 0,1% базистің стінен желіл болады. Жалпы ұн шығымы 0,18% сортты бидай тарту кезінде кебек шығымынан, ал сортты қарабидай тарту кезінде және қарабидай, бидайды ерекше тарту - 0,20% мөлшерінде.

Дән натурасы. Егер дән натурасы 750г/л төмен, онда есептеу күлділік бойынша жүргізілмейді. Осы жағдайда ұн шығымын азайтады және әрбір дән натурасы 750 г/л төмен 0,11%-тегі кебек шығымы көбейеді.

Арам-шөп дәндерінің араласпасы. Егер арам-шөп дәндерінің араласпасының құрамы дәнде базисті төмен болса, онда әр арам-шөп дәндерінің араласпасы базистен төмен азық-түлік шығымының шамасы 1%-ке көбейеді. Бастапқы дән партиясын арам-шөп дәндерінің араласпасы базистен 1-0,50=0,50% төмен мөлшер есебімен өнім шығымының есебі үшін арам-шөп дәндерінің араласпасының түзету шамасы 0,50х+(1)=0,50% тең. Жемді қалдықтар шамасы 0,50% азаяды. Ботқа жармасы, жоғары, 1-ші, 2-ші сортты, сондай-ақ кебектің шығымы көбейеді. Базисті шығымға саналатын түрлері бөлініп төменде көрсетілген:

Ботқа жармасы: 0,50*1/96,5=+0,005%

Жоғары сортты ұн: 0,50*25/96,5=+0,130%

1-ші сортты ұн:0,50*34/96,5=+0,0176%

2-ші сортты ұн: 0,50*18/96,5=+0,093%

Кебек : 0,50*8,5/96,5=+0,096%

Егер зиянды араласпа құрамы базисті мөлшерден аспаса, онда оның арам-шөп дәндерінің араласпасы саналады. Керісінше жағдайда зиянды араласпа бойынша өнім шығымына түзету бөлек саналады.

Дәнді араласпа. Түзету есебін дәнді араласпа бойынша 3 топқа бөледі: а. Жеке дәнді араласпа кезінде (дәннен басқасы, өздігінен қызу немесе кептіру, өніп кеткен араласпалар, зақымдалған) бидай үшін тесік мөлшері 1,7*20мм електе қалған базистен жоғары 1% дайын өнім шығымы әрбір дәнді араласпа базис үстінен төмендегенде, бір уақытта жемді қалдық 0,15% шығымы көбейеді.

Қарастырылған үлгіде түзету шамасы араласпа мәліметтерінің түрі (1,53-1)*(+0,15)=+0,08% құралады. Көрсеткіштермен ұн шығымы және кебек 0,008%-ке І және ІІ категориялы қалдықтарды жауапты көбейту кезінде азайтылады. Келесі өнім түрі бойынша түзету бөлінуі:

Майда жарма: -0,08*1/96,5=-0,001%

Жоғары сортты ұн : -0,08*25/96,5=-0,021%

1-і сортты ұн: -0,08*34/96,5=-0,028%

2-і сортты ұн: -0,08*18/96,5=-0,015%

Кебек: -0,08*18,5/96,5=-0,015%

Дән, құрамы кезінеде зақымалған өздігінен қызу не кептіру және өніп кеткен дәндер,дәнді араласпаға қатысты тесік мөлшері 1,7*20мм електегі қалдықтар сортты бидай тартуда әрбір процент осындай дән 15%-ке ұн шығымын жауапты кебек шығымын үлкеюінен төмендетеді.

Біздің үлгімізде түзету шамасы 0,04*(-0,5)=0,02% құрылады. Ол келесі үлгімен өнім түрі бойынша бөлінеді

Майда жарма: -0,020*1/78=-0,000%

Жоғары сортты ұн:-0,020*25/78=-0,006%

1-ші сортты ұн:-0,020*34/78=-0,009%

2-ші сортты ұн:-0,020*18/78=-0,005%

В. Дәнді араласпа және ұсақ діндер тесік мөлшері 1,7*20мм елек арқылы өтуде орналасқан, сортты бидай тарту кезінде ұн шығымы және кебек осындай дін 0,5%-ке І және ІІ категориялы қалдықтар шығымында азаяды. Берәлген үлгі үшін түзету 2,29*(-0,5)=-1,145% тең. Ол өнім бойынша келесі үлгіде беріледі.

Майда жарма: -1,145*1/96,5=-0,012%

Жоғары сортты ұн;-1,145*25/96,5=-0,297%

1-ші сортты ұн:-1,145*37/96,5=-0,403%

2-ші сортты ұн: -1,145*18/96,5=-0,214%

Кебек: -1,145*18,5/96,5 =-0,222%

Әр өлшем түрі үшін алынтын шамалар жеңіл базисті шығымға қосады. Нәтижесінде есептік шығымы оның берілген түрі үшін алынады.

Қарастырылған үлгіде дайын өнімнің есептік шығымы құралады.

Майда жарма:1,0+0,009-0,005+0,001-0,012=1,001%

Жоғары сортты ұн:25+0,022+0,130-0,021-0,006-0,297=25,028%

1-ші сортты ұн:34+0,301+0,176-0,028-0,009-0,403=34,037%

2-ші сортты ұн:18+0,159+0,093-0,015-0,005-0,214=18,018%

Барлық ұн және майда жарма:78+0,691-0,020-0,926+0,404-0,065=78,084%

Кебек:18,5+0,164+0,096-0,015+0,020-0,222=18,545%

Жемді қалдықтар:3,426%

жемді емес қалдықтар және механикалық жоғалту:0,8%

Кептіру:0-0,855=-0,855

Дұрыс жүргізілген есепте дайын өнім мөлшері барлық түр бойынша 100%-ті құрауы керек. Қарастырылған үлгі үшін аламыз: 1,001+25,028+34,037+18,018+18,545+3,426+0,8-0,855=100%

өнім шығымын есептеуден басқа өнеркәсіп анализ үшін өнімнің фактілі шығымы белгілі мөлшерде есептеледі. Бұл үшін өнімнің фактілі өңделген мәліметтері болуы керек, оның орташа өлшемді ылғалдылығы және дәннің қайта өндірісінің саны.

Жұмыстың орындалу тәртібі. әрбір студентке 117 формалы бланктерге зертханалық дәптерде осы форма сызылу керек.

Есептеу үшін тапсырма нақты алынады. Бқнда тарту түрлері, базисті дайын өнімнің шығымы жіне дән сапасының белнгілі көпсеткіштері көрсетіліді.



Сараптамалық сабақтар №4

Кіріс-шығыс құжаттарымен және оған есеп жүргізу реттілігімен танысу.

Мақсаты:

Негізгі операциялар бойынша кіріс-шығыс құжаттарды рәсімдерді үйрету (нан өнімі саласында жүргізілетін үрдістер:қабылдау, өңдеу, қайта өңдеген өнімдерін шығару мен сақтау).

Астық түйірлерін,олардың өңдеуден кейін майлы дақылдардың тұқымдарын және шөптерді біріншілік есептеу мен үрдістерді арнайы инструкцияға сәйкес рәсімдейді. Астық түйірлерінің және оның өнімдерінің сапасы мен мөлшері есептемеде дұрыс көрсетілсе, қадағалау режимін үнемдер,шығындармен күресу нан өнімдерінің маңызды жағдайларының сақталуына ықпал етеді. Нан өнімдері салаларында есептеу жүйесінің күрделілігі астық түйір ерекшелігімен түсіндіріледі (есептеу обьектісі,ескерілетін белгілер менқасиеттері,жинақтаудан кейінгі өңдеу және сақтау үрдістерінен кейінгі олардың өзгерістері, техникалық үрдістердің көптілігі, өңделетін астық түйір көп мөлшерде болуы). Нан өнімдері салаларында барлық операциялар есептеу жүйесі астық түйірімен оның өнімдерінің өңдеу мен сандық есептеулер физикалық массасы 1кг-ға дейінгі дәлдікпен жүргізіледі. Ұн,жарма және басқа да

Нан өнімдерінің зауыттық буып-түйуде орын саны бойынша есептейді. Әртүрлі операциялардың біріншілік құжаттарды рәсімдеу,оның кепілділігін көрсетеді.Сондықтан оларды дұрыс толтыру қажет.



Бақылау сұрақтары

  1. Астықты жинаудан кейінгі өңдеу технологиясының тапсырмалары

  2. Астық пен тұқымға стандарттар мен кондиция

  3. Үлгіні алу әдісі. Астықтың сапа көрсеткіштері және оларды анықтау реттілігі

  4. Астықтың сапа көрсеткіші

  5. Астықтың сапа көрсеткіші

  6. Астықты жинаудан кейінгі өңдеу

  7. Астықты тазарту

  8. Астықты тазарту технологиясы

  9. Әртүрлі дақылдар астығын тазарту технологиясы

  10. Астық массасының сақталуына әсер ететін факторлар

  11. Астықты жинаудан кейінгі жетілуі

  12. Астықты сақтау

  13. Астықты сақтау технологиясы

  14. Астықты қоймаға орналастыру

  15. Астықты ағынды өңдеу


Қолданылатын әдебиеттер тізімі
1.А.И.Стародубцева, В.С.Сергунов. Практикум по хранению зерна, Москва ВО «Агропромиздат» 1987.

2. Б.А. Карпов. Технология послеуборочной обработки и хранения зерна. «Аргопромиздат»; Москва – 1987. 276-278 стр

3. Г.А.Егоров, З.Д.Гончарова, Т.П.Петренко «Практикум по технохимическому контролю производства хлебопродуктов»,-М.: Колос, 1980.-192с

4. 50436-92 ГОСТ



5. Ә.І.Ізтаев, С.Т.Тастанбеков. Астық өнімдерінің технологиясы, Алматы, 2006.

6. Т.К.Копейкина, Е.М.Мельников. Практикум по мукомольно-крупяному и комбикормовому производству


©dereksiz.org 2016
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет