Сабақтың материалдық жабдықталуы



жүктеу 407.1 Kb.
Дата17.06.2016
өлшемі407.1 Kb.
Зертханалық жұмыс №1

Тақырып: Микроскопиялық техникалар. Микроскоптың құрылысы.

Олармен жұмыс істеу.

  


Мақсаты: Студенттерді микрооргаиизмдерді микроскопиялық зерттеу әдісімен таныстыру.

Сабақтың материалдық жабдықталуы

Микроскоптар -12, имерсиондық май - 6; Заттық шыны; Лункасы бар шыны - 6; Жабынды шыны оқытушы үстнліне 1 қароп; Бактериологиядық петля,; Метилъдік көк әр бір үстелге; Фуксин әр бір үстелге; Спиртовка әр бір үстелге; Дистелденген суы бар шайғыш әр бір үстелге; Физ, ерітінде бар приборка әр бір үстелге; кір сабыннан әр бір үстелге; Микроорганизмдер мәдениеті бар 1 приборка стоға; Микроорганизмдер мәдениеті бар Петри чашкасы столға; Мақта тампондары бар 1 столға; Қолға арналған дезоеріиінді орамал.



Жұмыс барысы:

1) биологиялык микроскоп құрылысын және олармен жұмыс істеу тәртібін (МБИ-1), өсімдіктер анатомиясының практикалық әдісін қолданып естеріне түсіріндер;



  1. микроағзаларды микроскопиялау әдістерін окып біліндер;

  2. келер бойынша жарық түсіргішті орналастыруды үйреніндер;

  1. тіркелген және боялған бактериялар препаратын дайындаңдар;

  2. иммерсионды объективпен тіркелген және боялған бактерияларды мынандай тәртіпте кдрастырындар:

а) микроскопты үстелге қойып, жақсы жарығы бар орынды табу;

б) тіркелген препаратты зат үлшесіне қойып, оны бекіту;

в) препаратты құрған объективпен қарап, бөлшектеп зерттеудің ынғайлы орнын табу,

г) тубусты көтеріп, иммерсионды объективті крйып, препаратқа иммерсионды май тамшысын тамызу;

д) препаратқа кырынан карап, иммерсинды объективтін линзасың төменгі фронтальды жағын иммерсинды майға малыңцар;

е) окулярға қарап, зерттелінетін объект көрінгенше, микроскоптың тубусын баяу көтеріндер;

ж) микрометрлік винт арқылы фокусты нақтылау;

з) препаратты зерттер, суретін салу;

и) тубусты кетеріп, иммерсинды майды сүрту.

Микроскоп. Жасушалардың мембранасына,ядросына және цитоплазмасының құрамына кіретін молекулалар мен органоидтарды жарық немесе электрондық микроскоп арқылы көруге болады. Жарық арқылы көрсететін микроскоп зерттейтін заттарды 100-3000 есеге дейін үлкейтіп көрсетеді, ал жетілдірілген окулярды қолданып,зерттелетін объектіні экранға түсіргенде оны 100 мың есеге дейін үлкейтуге болады. Биологияның арнаулы саласы-биохимия жасушаның химиялық құрамын молекулалық деңгейде зерттеу үшін центрифуга деп аталатын күрделі құралды пайдаланады. Ол өте жылдам айналып,жасушаның құрылымдық бөліктерін бір-бірінен бөліп алады, себебі оның бөліктерінің тығыздықтары әр түрлі болады. Жасушаның аса нәзік құрылысы мен қызметін зерттек тек цитологтардың, биохимиктердің,физиологтардың, генетиктер мен биофизиктер күш-жігерін ұштастырудың нәтижесінде ғана мүмкін екені өзінен-өзі түсінікті.Жасуша теорясы негізінің қалануы және жетілдірілген техникалық құралдардың шығуы жасушаның құрылысы мен химиялық құрамын,атқаратын қызметін зерттеуге кең жол ашты.

А - МИКМЕД-1; Б - БИОЛАМ.

1 - окуляр, 2 - тубус, 3 - тубусодержатель, 4 - винт грубой наводки, 5 - микрометренный винт, 6 - подставка, 7 - зеркало, 8 - конденсор, ирисовая диафрагма и светофильтр, 9 - предметный столик, 10 - револьверное устройство, 11 - объектив, 12 - корпус коллекторной линзы, 13 - патрон с лампой, 14 - источник электропитания.



 

Электрондық микроскоп арқылы қазіргі кезде микроағзалардьщ морфологиясын зерттеуде үлкен жетістікке жеткенімен, жарықты микроскоп өзінің мәнін жоғалтқан жок. Қазіргі микроскоп 2000-2500 есеге үлкейтуге мүмкіндік береді және микроағзаньщ морфологиялық ерекшелігін аңықтайды.

Микроскоппен керінетін көрші нүктелер - ен өз аралықты рұқсатты қабілеті деп атайды.

Рұқсатты қабілеттің үлкейтуі 2 жолмен жүзеге алады:



  1. сандық апертурасы жоғары объективті қолдану (ол әр объективте белгіленген). Ең үлкен сандық апертурасы микроағзалардың морфологиясын жиі зерттейтін иммерсиондық объективтерде (МИ - 90 немесе ОИ - 90) болады;

  2. Препаратқа түсетін жарық, толқын үзьгадығьга қысқарту арқылы. Бүл жағдайда зерттеуді ультракүлгін жарықта, яғни толкыны күндік жарықтан кьісқа жағдайда жасайды. Ол үшін арнайы УФ -микроскоптары алынады. Күндік жарықта көрінетін ең үсақ бөліктер, көлемі 1/3 жарык толкын үзьгадығынан үлкен болу керек. Бүл жарықты микроскоп арқылы көлемі 0,2-0,3 мкм аз емес микроағзаларды керуге болатыңдығын көрсетеді.

Биологиялық микроскоп арқылы түрақты және боялған микроағзаларды қарауға болады. Тірі болған жағдайда олар мөлдір және еткізгіш жарықта нашар көрінеді.

Микроағзаларды тірі жағдайда зертгеу үшін микроскопқа қоса қүралдар қолданады.


Микроскоптың иммерсиондық объективті пайдалану тәртібі

Қазіргі жарықты микроскоптар ішінен микробиологиялық зерттеулер үшін ең қолайлысы МБИ - 1, МБИ - 3 модельдері биологиялық микроскоптар болып табылады.

Микроскоптың оптикалық қуатын аңықтайтьш негізі бөлігі -объектив. Микроскоп объективтері қүрғақ және иммерсионды больш бөлінетіндігін естеріңізге түсірейік. Қүрғақ объективтерді (8х, Ох) орташа үлкейткіш кездерінде қолданады (100-600 есе) объектив пен препарат арасында ауа қабаты болады.

Микроағзаларды зерттегенде әрқашан иммерсионды немесе майға батырылған объективті қолданады (90х). Үлкен үлкейту береді (900-1350 есе). Иммерсионды объективпен жұмыс істегенде препарат жағылған самырсын майына салады. Самырсын майының сынуға көрсеткіші шыны сыну көрсеткішіне жақын, сондықтан шыны мен объектив линза арасында біркелкі орта қалыптасады. Осыған байланысты барлық сәулелер сынуға ұшырамай және өзінің бағытын езгертпей, объективке түсіп, ұсақ объектілердің көрінуіне жағдай жасайды.

Иммерсионды объективпен мына тәртіппен жүмыс істейді. Дайын тіркелген және боялған бактериялар препараттарын алдымен қүрғақ жүйе объективімен қарау. Онда қолайлы орын тауып, оны 2 жақтан микроскоп зат үстелшесіндегі тіркемелерімен бекітеді.

Микроскоп тубусын көтеріп, револьверді бұрап, иммерсиялық объекті орналастырады. Кейін препарат бетіне зат үстелшесінен алмай, иммерсионды май тамшысын (жиі самырсын майын колданады), тамызып, иммерсионды объективті түсіреді. Бүндай объективті түсіру және майға малуды макрометрлік бұранда кремальерасымен абайлап жасау керек.

Қырынын объектив алдыңғы линзамен май тамшысына түсуін, ырык. препаратты тиістеу керегін қарау. Содан кейін, окулярға қарап, көру бөлінде зерттелген объект көрінгенше макрометрлік винтпен микроскоп тубусын көтеру. Фокусты микрометрлік бүранда арқылы нақтылайды. Бүл микрометрлік бүрандамен кейін әр уақытта препаратты тануда қодцанылады. Сол кезде конденсор диафрагмасын ашып жарық түсіруді арттыру.

Иммерсионды объективтің толық күшін пайдалану үшін иммерсионды майды немесе суды конденсордың жоғарғы линза бетіне жағады.

Жүмыстан соң самырсын майынан объектив пен кондесорды тазалайды. Алдымен майды фильтрлейді қағаз кесіндісімен сүртіп, содан соң тазаланған бензинде малынған пгүберекпен сүртіледі. Ксилол мен спиртті қолдануға болмайды, өйткні, объектив линзаларының бүлінуіне әкеліп соғады.


Зертханалық жұмыс №2

Тақырып: Бактериялардың морфологиясы
Мақсаты: Студенттерді микроорганизмдер клеткасындағы қор заттары мен кажулаларының боялу әдісімен таныстыру

Материалдар және құрал-жабдыктар

Жабынды шыны, микробиологиялық ілмек, спирт шамы, пинцет, суы бар тамызғыш, бояғыштардьщ сулы ерітінділері (фуксин, метиленді көк, генцианвиолет), суы бар шайғыш, препараттарға арналған шыны көпіршесі бар кристаллизатор, сүзгіш қағаздың жолақтары, микроскоп, микроағзалардың таза культурасы, табиғи материалдардан (ет, балық, үн, көкөніс, көң т.б.) жасалған түнбалар.

Бактериялар микроағзалардың ең кең және әртүрлі болып келетін топ. Бактеряялар көбінесе жасушаның көлденең бөліну арқылы көбейетін біржасушалы ағзалар. Морфологиялық жағынан бактерияларды пішініне, мөлшеріне, жасушалардың өзара орналасуына, талшыктардьщ және капсулалардың бар жоғына, жасушаньщ спора түзу қабілетіне қарай ажыратылады.

Пішініне қарай бактериялар 3 топка бөлінеді: шар тәріздес, таяқша тәріздес және иірілген.



Шар тәріздес бактериялар - кокктар (Coccus). Жасушаның бөліну жазьіктышның бағыты мен жасушалардың өзара орналасуының сипаты шар тәріздес бактериялардың түқымдастарын бөлудегі систематикалық белгі болып табылады. Кокктардың диаметрі 0,5-1,2 мкм.

Моно - немесе микрококктар (Micrococcus тұкымдасы). Олардьщ жасушалары әртүрлі жазықтыкта бөлінеді де, бір-бірден орналасып оқшауланады.

Диплококктар (Diplococcus тұқымдасы) және стрептококктар (Streptococcus тұқымдасы) жасушалардьщ бір жазықтыкта белінудің нәтижесінде пайда болады; диплококктарда жасушалар жұптасып, ал стрептококктарда тізбектеліп орналасады.

Тетракокктар (Tetracoccus тұкымдасы) екі жасушалардьщ өзара перпендикуляр жазыктыктарда бөлінудің нәтижесінде пайда болады. Жасушалар төрт-төртген топ құрайды.

Сарциналар (Sarcina тұқымдасы). Жасушалардьщ үш өзара перпендикуляр жазыктықта белінудің нәтижесінде калыптасады. Осы кезде 8-16 не одан да кеп жасушалардан құралған пакеттер түзіледі.

Стафилококктар (Staphylococcus тұқымдасы) жүзімнің шоқ жемісіне ұксайтын жасушалардьщ тобы. Жасушалардьщ белінуі әртүрлі жазықтықта жүреді.

Дұрыс шар тәріздес пішінімен катар жасушалар сопақ немесе кандауырша тәріздес (пневмококктар) немесе бүршақ тәріздес (гонококктар, менингококктар) болады. Шар тәріздес бактериялар кебінесе талшықтары болмайды, қозғалмайды және спораларды түзбейді.



Таяқша тәріздес бактериялар. Бұл бактериялардың ең кеп және әртүрлі топ. Таякща тәріздес бактериялар жасушалардьщ мөлшеріне қарай, олардың орналасуы, жасуша үштарыньщ кескініне, талшықтардың бар - жоғына қарай ажыратылады. Жасушаның ұзьшдығы мкм-дың ондық бөлшектерінен бастап 10-15 мкм не одан да кеп болады, диаметрі 0,5-1 мкм. Жасушаньщ мөлшері өсу ортасына (ортаньщ құрамы, рН-тың мәні, аэрация, температура) жэне культураның жасьша тәуелді.

Таяқша тәріздес микроағзалардьщ көбі - спора түзбейтін формалары, олар бактериялар деп аталады (Bacterium, Bact. немесе В. деп белгіленеді). Қолайсыз жағдайларда спора түзе алатын таякша тәріздес бактериялар бациллалар (Bacillus, Вас. деп белгіленеді). Бактериялар мен бациллалар жалғыз, жүптасьга немесе тізбек (стрептобактериялар мен стрепто- бациллалар) құрап орналасады. Таякша тәріздес бактериялар арасьшда сапрофита де, патогенді де түрлері кездеседі.



Иілген бактериялар. Жасушаньщ пішініне мен иірімдер санына байланысты жасушалардьщ 3 типі бөлінеді.

Вибриондар (Vibrio тұқымдасы). Үтір пішіндес қыска иілген больш табылады. Вибриондардың жасушалары 1/3-1/4 айналымға иілген. Жасуша ұзындығы 1-3 мкм.

Спирнллдер (Spirillum туқымдасы). Олардың жасушалары 2-3 айналымға иілген және латьш S әрпінің пішініне ие болады. Жасушаньщ мөлшері вибриондарға Караганда үлкен 15-20 мкм.

Спирохетгер (Spirochaeta) штопор пішіндес жіңішке, ұзын, көптеген үсақ иірімдері бар жасушалардан тұрады. Жасушаньщ үзындығы енінен 5-200 есе көп. Иірімдердің саны турді анықтаған кезде систематикалық белгілердің бірі болып табылады.

Жұмыс барысы

Бактериялардың морфологиясьш зерттеу үшін әртүрлі табиғи материалдардан жасалған түнбаларды дайындау керек: ет, балық, үн, көкөніс, көң, жүмыртқаның ақуызы, жемістер т.б. Материаддардың шағын мөлшерін ұсақтап, кішкентай шыныға салады. Қандауыр кескіш үшына борды салып, су құбырынан суды шынының 2/3 көлеміне қүю керек. Түнбасы бар шыныны термостатта 25-28°С немесе жылы бөлмеде қараңғыда 3-5 күн үстау керек. Осы уақытта ортада бактериялардың көп түрі жинақталады.

Табиғи материалдардың түнбаларымен қатар, бактериялардың морфологиясын культуралардьщ шағын топтарын зерттеуде пайдалануға ьщғайлы. Таза культуралардьщ құрамында бактериялардың мына түрлерінщ болуы ыңғайлы:

Микрококктар - Micrococcus roseus, M. luteus;

Диплококктар - Azotobacter chroococcum, Az. vinelandii;

Стрептококктар - Streptococcus lactis, St. cremoris;

Сарциналар - Sarcina maxima;

Бактериялар - Pseudomonas fluorescens, Proteus vulgaris;

Achromobacter prodigiosu.-

Бациллалар - Bacillus subtilis, Вас. cereus;

Вибриондар - Cellvibrio;

Спириллдер - Spirillum volutans.

Бактериялардьщ морфологиясын зертгеуді түнбасының біреуіндегі (ет, балық, көңнің түнбасы морфологиясына ең бай) {ікроағзаларын микроскоптаудан бастау керек. Тұнбаньщ сұйыктығынан бір мезгілде 2 препарат дайындайды (жұғьга). Тіршілік кезеңіндегі препаратты ВИ-40 объективті қолданьш микроскоптайды; объективімен қарайды. Препараттарды караған кезде микроағзалардың пішініне, жасушалардың өзара орналасуьгаа және бактериялардьщ мөлшерінің микроскоптың әртүрлі үлкейтудегі аракатынасына назар аударып сурет салу.

Бактериялардьщ қозғалысын зерттеу үшін тіршілік кезеңіндегі дрепаратты микроскоптың караңғы белігінде микроскоптау ,кзксығырақ болады.

Бактериялардьщ морфологиялық әртүрлілігі туралы үлкен эсер кзлдыратын кез келген тұнба материальгаан жасалған теріс-қара сцялы препарат болып табылады. Препаратгы МИ-90 объективті 0ядаяьш микроскоптайды. Қара сияньщ фоньшда пішіні, мөлшері яртүрл' және әртүрлі сәйкестікте орналасқан микроағзалардьщ боялмаған жасушалары микроскоптан карағанда керінеді.

Бактериялардьщ морфологиялық топтарын анығырақ зерттеу щін таза немесе жинақталған культуралардан жасалған тұрақты микробиологиялық препараттарды дайындайды.

Таза культуралардың жиынтығы болмаған кезде, бактерияларды морфологиясын зерттеу үшін Петри шынысында пластинкасына ауадан себілген микроағзалардың колониясын қолдаяуға болады. Әдетте, ауадан Micrococcus, Sarcina, Bacterium, aacillus тұқымдастардың өкілдерін алады.

Стрептококктарды қарау үшін, ашытылған сүттен жасалған тамдардың жүғынды қолданылады. Вибриондар мен филлалармен танысу үшін көң тұнбасы мен тоспа судан жасалғанынды карайды.

Микроорганизмдердің морфологиясыи зерттеу бойынша жүргізілген жұмыс нәтижесін кестге енгізу.
МИКРООРГАНИЗМДЕРДІҢ МОРФОЛОГИЯСЫ


Мәдениет атауы

Объектив

Жасушаның суреті

Анықтама





































Зертханалық жұмыс №3

Тақырып: Актиномицеттер мен саңырауқұлақтардың морфологиясы
Мақсаты: Студенттерді микрооргаиизмдерді микроскопиялық зерттеу әдісімен таныстыру.

Материалдар және құрал-жабдықтар

Жабынды және заттық шынылар, препаратгау инелері, пинцеттер, микробиологиялық ілмек, спирт шамы, Петри шынылары, аш агар, топырақ үңтақтарын себуге арналған елек, топырақ, тегіс жиекті пробирка, 70-80%-ті уксус қьшщылы, аммиактың іздері бар 60%-тік этанол, стерильді суы бар колба, фуксин немесе генцианвиолеттің судағы 1%-ті ерітіндісі, шыны шпатель, 0,1 мл-ге микропипеткалар, 1 және 10 мл-ге пипеткалар, крахмалды-аммиакты агар (КАА), МПА немесе КАА-ғы актиномицеттердің таза культуралары.КАА-ның құрамы (дистильденген судьщ г/л): (NH4)2S04 - 2.0; К2НРО4-1.0; MgSO4-1.0; NaCl-1.0; бор -10,0; агар- 18,0 КАА-ны дайындау: тұздарды ерітіп, борды қосады. Осы кезде судьщ шағын мелшерін қалдырып, онда крахмалды жақсылап араластырады. Дайьгадалған ерітінді қайнатып, үнемі араластырып, оған крахмалды құяды. Ортаны агарландырады, тауық жұмыртқасьгаьщ ақуызымен жарықтандырып, автоклавада стерильдейді.



Актиномицеттер

Бергенің (1980) анықтауышьшда актиномицеттер Streptomycetaceae тұқымдасының 17-ші топқа жатқызылды. Актиномицеттер - бактериялар мен зен саңырауқүлақтардың


қасиетгерін байланыстыратын ерекше микроағзалар.

Актиномицеттердің титік өкілдері жақсы керінетін мицелийі бар. Зең саңырауқұлактарға қарағанда, актиномицеттердің мицелийі белінбеген және біралып, ете бұтақталатын жасушадан тұрады. Актиномицеттердің гифтердің диаметрінен шамамен 10 есе аз.

Актиномицеттердщ мицелийдің жасуша қабьпсшасы құрылысы жағынан жақсы граммды бактериялардың қабыкшасымен ұқсас. Ол ақуызды, липидті және мукополисахаридті компонештерден түзілген, қабықшаньщ қалыңдығы 0,01-0,03 мкм. Кейбір актиномицеттердің қабыкпгасында тейхойды қышқылдар астында цитоплазмалык мембрана орналасады. Ол зат алмасу процесстері мен спораларды тузуге белсенді қатысады. Ультрамикроскоптық анализ кезінде актиномицеттердің цитоплазмасында цитоплазмалық мембранамен байланыскан, жіңішке мембраналық құрылымы бар мезосомалар керінеді. Актиномицеттер мицелийінің цитоплазмасы, әсіресе кәрі культураларда тұрпайы дәнді құрылыты болады. Онда еритін және ерімейтін полифосфаттар, полисахаридтер, ал кейбір түрлерінде майлы заттар байқалған.Ортаның құррамы мен өсу жағдайларына байланысты актиномицетгердің цитоплазмасында полифосфаттар мен РНҚ-дан тұратын волютиннің дәндері жиналады. Кейде актиномицеттердің цитоплазмасьшда ұсақ және ірі көпіршіктер ретінде вакуольдер пайда болады. Культураның қартаюы кезінде қорға жиналған заттардьвд орнында вакуольдер пайда болады деген болжам бар.

Актиномицеттердіц ядролык заты кабаттанған жішпелерден құралған жіңішке тордан тұрады. Онда ядролық мембрана жоқ және цитоплазмадан бөлінбеген. Жекелеген ядроның болуы актиномицеттерді зең саңырауқұлақтардан ерекшелендіреді де, бактериялармен жақындастырады.

Актиномицеттердің колониялары тығыз болады да, микробиологиялық ілмекпен алынбайды. Олар қатпарлы, кедір-бұдырлы, кабыршақты, сирек тегіс, түссіз немесе пигменттелген болады. Колониялардың түсі кек, күлгін, қызыл, сары, ашық қызыл, жасыл т.б. болады. Кейде актиномицеттер пигментті сыртка бөліп, субстратты бұл түске бояйды. Актиномицеттердщ колониялары берік болып субстратпен бірігіп кеткен. Субстраттьщ ішінде орналаскан мицелийдін бөлігін субстратты мицелий деп атайды. Субстраттан тыс орналасқан мицелийдің жігапелерден гифтер түзіліп, ауа мицелийін қалыптастырады. Актиномицеттердің көбінде колонияньщ бір белігін немесе барлық бетін ұнды, үлпілдек карадақпен жабатын жаксы дамыған ауа мицелийі бар. Тусі бойынша ауа мицелийі ақ немесе сүр, сирек жасыл, қызғылт, қоңыр, көкшіл туске боялады.

Ауа мицелийдің жіпшелерінде тұқым таситьш мүшелер –споралары бар споратасығыштар. Актиномицеттердің споратасығышгарды орналасуы мен құрылысы бойынша ажыратады. Қүрылысы жағынан споратасығыштар тік, ұзын немесе қысқа, бұйра және 1-ден 10 иірімге дейін не одан да кеп иірімдері бар спиральды иірілген болады. Иірімдердің спиралі қысыңкы немесе созылыңқы болуы мүмкін. Ауз мипелийдің гифтерінде споратасығыштар сатылап, мутовчато, супротивно, шок; тәрізді болып орналасады.

Споратасығыштарда споралар үзінділеу немесе сегменттеу типімен қалыптасады. Үзінділеу кезінде споратасығыш гифаньщ адролық заты түйірлерге ыдырап, олардың айналасында цитоплазма шоғырланады. Әрбір осындай фрагмент өзіндік қабықшасымен қапталыньш, піскен спораға айналады. Сегменттеу кезінде споратасығыш гифаның цитоплазмалық мембранасы дөцес форма түзейді. Осы дөңес форма споратасығышты перегородкалармен болашақта споралар болатын біртекті жасушаларға бөледі. Споралар піскенде споратасығыш ыдырап споралар шаншлады.

Споралардьщ шар тәрізді, таяқша тәрізді, цилиндрлі және алмұрт тәрізді пішіндері ажыратылады. Споралар кабықшасының беті тегіс, кедір-бүдырлы, шаш тәрізді және қалқашпа болуы мүмкін. Актиномицеттердің споралары қоршаған ортаньщ қолайсыз жағдайларына салыстырмалы түрде төзімді, бірақ бактериялардьщ спораларына қарағанда төзімділігі төиендеу. Қолайлы жағдайларға тусіп, актиномицеттердің споралары жаңа мицелийге өседі де, болашақта колонияларды қалыптастырады. Спораның өнуі бірнеше жерлерден басталады. Актиномицеттер споралармен көбеюмен қатар, мицелийдің үзіңділері арқылы да көбейе алады.

Споратасығыштардьщ орналасуы мен құрылысы, спора тузудің типі, споралардың мөлшері мен пішіні, спора қабықшасының беті актиномицеттердің систематикалык орналасуын анықтау кезінде диагностикалық белгілер болып табылады.

Актиномицеттер топырақта, суда, өсімдік пен жануарлар қаддықтарында кең таралған. Актиномицеттер қоректік орталарда жақсы өседі, минералды азотты, әртүрлі көмірсуларды (қантгар, крахмал, декстрин), сонымен қатар органикалық қышқылдар, майларды май тәріздес қосылыстарды жақсы қорыгады. Олар күрделі қосылыстарды: жасымықты, парафинд, балауызды, хитинді т.б. белсенді ыдыратады. Актиномицетгердіц көбі антибиотиктік заттардың, витаминдердің, биотиннің, фомий қышқылының, никотин қышқылынын, ауксинні продуценті болып табылады.



Жұмыс барысы

Актиномицеттерді зерттеу үшін топырақ ұңтақтарьга Петри шынылардағы аш агардьщ пластинкаларына себеді.

8-10 тәліктен кейін топьфақ бөлшектерінің айналасында актиномицеттердің колониялары дамиды. Тегіс жиекті пробиркамен актиномицеттердің колониялармен бірге олардың бөліктерін кеседі де, заттық шыныға апарьга, кішкентай үлкейтулерде (объектив 8-20х) қарайды. Осьгадай материалда ақшыл, мөлдір субстратты мицелий жақсы керінеді, ауа мицелийдің гифтері анық керінеді, споратасығьпптардьщ орналасуы мен құрылысы.

Актиномицеттерді анығырак зерттеу үшін КАА-да өсірілген колонияларды қолдану жөн. Петри шыныларда КАА пластинкаларында 1 тамшыдан немесе 0,1 мл. 3-4 өсудің топырақ суспензиясын (өсірудің әдістемесі 23-ші жұмыста) есіреді. 8-10 тәліктен кейін КАА-ның бетінде актиномицеттердщ колониялары өсіп шығады. Тегіс жиекті пробиркамен актиномицеттердің колониялармен КАА-ның бөлігін кеседі де оны предметное шыныға әйнекке салып, микроскоптьщ кішкентай үлкейтулерде микроскоптайды. Колонияның сипатын қүрастырады.

Тіршілік кезіндегі препаратты дайьшдау үшін агардың бөлшегімен бірге колонияньщ бір бөлігін екінші заттық шьшыға 70-80%-ті сірке кышкылына немесе 60%-ті аммиактың іздері бар этанол тамшысына салады. Актиномицеттердің колониялары суланбайтындығын ескерген жөн. Актиномицеттердің колониясынан алынған материадды препараттау инелерімен жазып, жабынды шынымен жабады да, ВИ-40 объективті қолданып микроскоптайды. Препаратта мицелийдің үзінділері мен споратаситын гифтер көрінеді.

Спораларды түзу типін, пішінін және мелшерін зерттеу ушін тұрақты препараттарды дайындау керек - актиномицеттердің колониялардың таңбасы. Препарат таңбасы дайындау үшін актиномицеттер колониясының бетіне шыныны тығыз басады. Таңбасы ауада құрғатады, отга бекітеді, фуксин немесе генцианвиолетпен бояйды да, сумен шаяды. Жабынды шыныны заттық шыныға су тамшысына таңбасыны тоиен қаратьш қояды. Препаратты МИ-90 объективті қолданып микроскоптайды. Микроскопқа карағанда мицелийдін үзінділері, споратасығыштардьщ қүрылысы, споралардьщ түзілу типі, споралардың мөлшері мен пішіні жақсы көрінеді.

Актиномицеттерді зерттеу ушін Петри шыныларда МПА немесе КАА пластинкаларда осірілген таза культураларын қолдануға болады (Actinomyces griseus, Act. flava, Act. chromogenes т.б.).


Зертханалық жұмыс №4

Тақырып: Бактерия өсінділерінен препараттар дайындау. Препараттың бояудың қарапайым әдісі.
Мақсаты: Студенттерді микрооргаиизмдерді микроскопиялық зерттеу әдісімен таиыстыру.

Материал мен кұрал - жабдыктар: зат, жабынды шынылар, ойыс, зат шынылары, микробиологиялық ілмектер.

Жүмыс барысы

Кептелген тамшы әдісі

Жұмыс 5 берілген сұйықтардың біреуін микробиологиялық ілмекпен зат шынысына тамызады. Егер дақылда бактериялар көп пайда болса, оны алдын ала сумен араластырады.

Жабынды шыныны тамшы қасына көлденең қойып, оны біртіндеп тамшыға түсіру. Жабынды шыныны абайлап түсірген кезде шынылар арасында микроскопияға кедергі жасайтын ауа көпіршіктері калмайды.

Тамшы үлкен болмауы керек. Өйткені оны басқан кезде суйықтың жабынды шынының шетіне шықпауы тиіс.

Препарат жарық және қараңғы жерде зерттелінеді, бірақ кепкендіктен үзақ сақталынбайды.

Ілінгеи тамшы әдісі

Жабынды шынының центріне бактериологиялық ілмек арқылы зерттелетін сүйықтыктың тамшысыны тамызып, арнайы зат шынысыньщ ойыстығына аударады. Ойыстың шеттерін алдын ала вазелинмен жағады. Тамшы жабынды шьшысында зат шынысыньщ ойыстығының үстінде ілініп түру керек. Препарат үзақ сақталынады.

Ілінген тамшыны жазық айнаны қолданып, микроскоп арқылы қарайды. Бүл кезде диафрагманы тарылту кажет.

Кішкентай үлкейткіш қараңғы бөлікте жақсы көрінетін тамшы шетін тауып алады. Тамшы шетін кору бөлігінің центріне жылжытып, үлкен үлкейткішке ауыттырып, днафрагманы кеңейту. Осылай зерттелінетін микроағзаның қозғалмалы немесе қозғалмайтындығын көруге болады.



Жұғындыны дайындау.

Материал мен құрал -жабдықтар:

Майлық емес зат шынылары, бактериологиялық ілмек, спирттік, фильтрлейтін қағаз кесінділері, препараттар үшін көпірі бар кристаллизатор, суы бар жуғыш, фуксин, метилендік көк, генцианвиолет сияқты бояулардьщ, сулы ерітінділері, таза микроағзалар, картой түндырмасы, бүршақ, садыра және т.б.



Жұмыс барысы

Этил спиртынде және күкірт эфирінің қоспасында сақталынатьш зат шынысын спирттің жалынында қүрғатады. Жаңғыишен зарарсыздырылған бактериологиялык ілмекпен зат шынысьщ центрінен зерттетін материал жүғындысын тигізеді. Егер микроағза дақылы тығыз қоректік ортада өсірілген болса, алдын ала зат шынысына су тамызып, содан соң бактериологиялык ілмекпен кішкене материал салып жүғынды жасайды. Жүғындыны ауада кептіреді, содан тіркейді. Микроағзалардың жұғындыларьш әдетте, термиялық түрде тіркейді. Жұғьгады жоғары үстап шыныны 2-3 рет жанғьпп жальшынан өткізеді.

Микробтардың жасушасының күрылысын зерттеу үшін жүғындының химиялық тіркеуін қолданады; тіркейтін сүйықтықты жұғынды бетіне жағып, мысалы этил спиртімен күкірт эфирінің қоспасын 1:1 келемде, тіркеу уақыты 10 мин, немесе препаратты өткізгіштерде Петри ыдысьгаа жүғындыны тіркейтін тамшы үстіне қою, мысалы 40 % - ті формалин тіркеу уақыты бірнеше секунд (қосымшаны карау).

Жүғындыны тіркеу микроағзалардың тіршілік етуіне әкеледі. Шыны бетіне тығыз жабысын және микробтардьщ бояуға әсерлеуіне әкеп соғады.

Тіркелген жұғындыньщ бетіне кез келген бояғьпшы 2-3 минутка кұйып, оны бояйды (метилендік көк, генцианвиолет, фуксин). Содан кейін бояуды жұғындыдан жұғьгаі арқылы шайып, препараттың төменгі бөлігін фильтрлейтін қағаз кесіндісімен сүртіп, ал жоғарғысын жүғындыға тиіспей келденен күрғату керек. Содан соң препаратты ауада немесе спирттік жалында қүрғатады. Дайын жұғьгадьгаы майлы иммерсия объективін пайдаланып, микроскопиялау.


СҰРАҚТАР:


  1. Бури бойынша капсулалардың боялу әдісі

  2. Антони бойынша капсулалардың доялу әдісі

  3. Тинси бойынша капсулалардьщ боялу әдісі

  4. Олилянск бойында капсулалардың боялу әдісі

  5. Леффлер бойынша капсулалардьщ боялу әдісі

  6. Гликоген мен гранулездардың боялу әдістері

  7. Майдың боялу әдісі

Зертханалық жұмыс №5

Тақырып: Күрделі бояу әдістері. Грам және Михин әдістерімен бояу.
Микроағзалардың көбінде ядролық мембранадан цитоплазмадан істелген ядролары жоқ. Қалыптасқан ядро тек жоғары дамыған -цсроағзаларда: ашыткыштарда, саңырауқүлақтарда және йКсобактерияларда ғана кездеседі. Қалған микроағзалардың цитоплазмасында ерекше химиялық реакциялармен құрамында ДНҚ-сы бар үзілетін құрылымдар анықталды. Оларды бактериялық ядро немесе нуклеоид деп атайды.

Бактериялық ядро жасушаның тұқым қуалау қасиеттерін тасушы және ұрпаққа осы қасиетгерді беретін фактор болып табылады. Бактериялық ядро ширатылып, сақинаға түйықталған ДНҚ-ньщ ұзын жібімен көрсетілген хромосомамен тендестіріледі. ДЩ-ньщ сақиналық пішіні Eschericha coli-да анықталған.

А.А. Имшенский мен А.Н. Белозерскийдің жұмыстарында бактериялық жасушаның цитоплазма құрамында РНҚ өте көп мөлшерде бар екені көрсетілді. Ол ядроның ДНҚ-сы сияқты ядролық бояулармен боялады. Сондықтан препараттарда бактериялық ядроны табу өте қиын. Бактериялық ядроны бояу әдістердің көбі жұғынды тұз қышкыльшда гвдролиздеу аркылы цитоплазмадағы РНҚ-ны альш тастап, ДНҚ-ны бояуда негізделеді.

Материалдар жене құрал-жабдықтар

Жабынды шыны, микробиологиялык. ілмек, спирт шамы, препараттарға тұғырығы бар кристаллизатор,суы бар шайғыш, су моншасы, термометр, шынының кесінділері бар Петри шынысы, пипетка, химиялық стакан, 1-2 мл-ге арналған стерильді пипеткалар, стерильді суы бар пробирка, осмиев кышқылдың 2%-тік ерітіндісі, тұз қышқылыньщ 1н ерітіндісі, формалиннің 1%-ті ерітіндісі, фуксиннің 1%-ті ерітіндісі, микроскоп, бактериялардың тәуліктік культуралары.



Жұмыс барысы

Бактерияның тәуліктік культурасынан суспензияны дайындап жұғынды жабынды шынысына жағады. жұғынды ауада қүрғатады да, 2-3 мин. ішінде осмиев қышқылының 2%-тік ерітіндінің буымен бекітеді. жұғынды Петри шынысының түбіне бекіту үшін бекіткіштің 2-3 тамшысын салады, ал жабынды шынысын шыныларның кесінділеріне жүғынды төмен қарап салады.

Содан кейін жұғынды түз кышқылыньщ 1н ерітіндісінде 60°С температурада 2-3 мин. гидролизге үшыратады да, дереу препаратты сумен жуады. жүғындың гидролизін су моншасына салынған түз қьшщылы бар химиялық стаканға салу арқылы жүргізеді. Сосын жүғьшды 1,5 мин-қа формалиннің 1%-ті ерітіндісін қүяды да, қайтадан сумен шаяды. Жүғынды 1-2 мин. негізгі фуксиннің 1%-ті сулы ерітіндімен шаяды, ауада құрғзтады да микроскоптайды.

Препараттағы цитоплазманың қызғылт түсінде нуклеоид ерекшеленеді. Ол ашық малина түске боялған жасушаның ортасында жатқан белгілі пішіні жок түзіліс немесе полюстарға жақынырақ орналасқан екі денешік ретінде көрінеді.



Тапсырмалар:

  1. Оқутышының алғы сөзі

  2. Бактериялар спорасын боялу әдісімен танысу (практикум 35бет)

  3. Мәдениеттер коспасынан мазоктар дайындау

  4. Грам әдісі бойынша бактериалдық препараттардың боялу әдісін үйрену (практикум 46-47 бет)

  5. Грам бойынша боялган препараттық микробтық пейзажын микроскоп арқьшы көру. Грам теріс және грам оң микроб клеткаларын кору

  6. Препараттардың микроскоптық суретін дәптерге салу

СҰРАҚТАР:

  1. Бактерия спораларының боялу әдісі

  2. Грам бойынша бактериялардьщ боялу әдісі

  3. Грам оң жэне грам теріс бактериялар түсі қандай болады?

Зертханалық жұмыс №6

Тақырып: Аэробты бактерияларды өсіру.

Мақсаты: Студенттерді аэробты жағдайларда микрооргаиизмдерді микроскопиялық зерттеу әдісімен таныстыру.

Материалдар жене құрал-жабдықтар

Жабынды шыны, микробиологиялык. ілмек, спирт шамы, препараттарға тұғырығы бар кристаллизатор,суы бар шайғыш, су моншасы, термометр, шынының кесінділері бар Петри шынысы, пипетка, химиялық стакан, 1-2 мл-ге арналған стерильді пипеткалар, стерильді суы бар пробирка, осмиев кышқылдың 2%-тік ерітіндісі, тұз қышқылыньщ 1н ерітіндісі, формалиннің 1%-ті ерітіндісі, фуксиннің 1%-ті ерітіндісі, микроскоп, бактериялардың тәуліктік культуралары.



Жұмыс барысы

Лабораториялык тәжірибелерде аэробтарды өсіру үшін тығыз және сұйық ортада микроағзаларда жайьш өсіру әдісін жиі колданады. Құнарлы ортаны үлкен ыдысқа, соның ішінде Петри ыдысына немесе Виноградскийдің колбасына құяды Ортаның бетінде аэробтың микроағзалар тығыз колония ретінде дамиды. Бұдан басқа, лабораториялық тәжірибеде аэробтарды өсіру үшін сүйық қоректі ортада қозғалғыштарда тереңде микроағзаларды өсіру әдісі қодданады. Қозғалғыштар колба мен пробиркалардың ішіндегі заттардың айналуын және араластырылуын 1 минутына 100-200.

Айналым жылдамдығымен жасауын қамтамасыз етеді. Жылдамдық артуы кезінде ортаның ауамен әрекеттесуі артады, яғни ортаның аэрация деңгейінде артады.
СҰРАҚТАР:


  1. ЕПС, БПА орталары қалай дайындалады?

  2. Биофабрикаларда қандай орталарды дайындайды?

  3. Эшби ортасы, оның қолданылуы.

  4. Түйнек бактерияларына орта, оның қолданылуы.

  5. Орталарды стерилизацияға дайындау.

  6. Қандай препараттар көмегімен орталарды стерилдеуте болады?

  7. Қандай орталарды автоклавтауға болмайды?

Зертханалық жұмыс №7

Тақырып: Анаэробты микроорганизмдерді өсіру. Анаэробиоз жағдайын жасау әдістері.
Мақсаты: Студенттерді анаэробты жағдайларда микрооргаиизмдерді микроскопиялық зерттеу әдісімен таныстыру. Анаэробиоз жағдайын қалыптастыру әдісімен таңыстыру.

Материалдар жене құрал-жабдықтар

Жабынды шыны, микробиологиялык. ілмек, спирт шамы, препараттарға тұғырығы бар кристаллизатор,суы бар шайғыш, су моншасы, термометр, шынының кесінділері бар Петри шынысы, пипетка, химиялық стакан, 1-2 мл-ге арналған стерильді пипеткалар, стерильді суы бар пробирка, осмиев кышқылдың 2%-тік ерітіндісі, тұз қышқылыньщ 1н ерітіндісі, формалиннің 1%-ті ерітіндісі, фуксиннің 1%-ті ерітіндісі, микроскоп, бактериялардың тәуліктік культуралары.



Жұмыстың барысы

Микроағзалардың ауадан механикалық изоляциясына негізделген.

Ең жеңіл өдіс - анаэробтарды қоректік ортаның биік қабатында өсіру. Сүйық орталарды үлкен пробиркаларға немесе колбаньщ ортасына дейін қүяды. Егу материалын ортаның төменгі қабатына енгізеді. Ортаның бетіне зарарсыздандырылған вазелин маймен немесе ерітілген парафин қүяды. Газ шағармайтын дақылдарды резеңкелі тығыз немесе ніыны тығындымен жабады.

Анаэробтардың изоляцияланған колонияларды алу үшін агаризацияланған ортаның қалыңцығына микроағзаларды терең егу әдісі қолданады. Егілетін материадды жылытылған және суытылған 45-50 ° С дейін, агаризацияланған ортаға енгізу, мүқият араластырьш, содан үлкен зарарсыздандырған пробиркалар мен Бурри түтікшелеріне қүяды (Бурри түтікшелері - 20-25 см үзындығы, диаметрі 1,0-1,5 см). Ортаның бетіне парафин күяды, мақталы тығындарды тығыз резеңке тығындарға ауыстырады.

Қоректік ортада араласқан оттегіні ортаны 30-40 минут аралығына сулы моншада қайнату арқылы егу алдында жояды.
СҰРАҚТАР:


  1. ЕПС, БПА орталары қалай дайындалады?

  2. Биофабрикаларда қандай орталарды дайындайды?

  3. Эшби ортасы, оның қолданылуы.

  4. Түйнек бактерияларына орта, оның қолданылуы.

  5. Орталарды стерилизацияға дайындау.

  6. Қандай препараттар көмегімен орталарды стерилдеуте болады?

  7. Қандай орталарды автоклавтауға болмайды?

Зертханалық жұмыс №8

Тақырып: Топырақтың микробиологиясы
Мақсаты: Студенттерді топырақ жағдайларда тіршілік ететін микрооргаиизмдерді микроскопиялық зерттеу әдісімен таныстыру.

Материалдар жене кұрал-жабдықтар

Жабынды шыны, микробиологиялык. ілмек, спирт шамы, препараттарға тұғырығы бар кристаллизатор,суы бар шайғыш, су моншасы, термометр, шынының кесінділері бар Петри шынысы, пипетка, химиялық стакан, 1-2 мл-ге арналған стерильді пипеткалар, стерильді суы бар пробирка, осмиев кышқылдың 2%-тік ерітіндісі, тұз қышқылыньщ 1н ерітіндісі, формалиннің 1%-ті ерітіндісі, фуксиннің 1%-ті ерітіндісі, микроскоп, бактериялардың тәуліктік культуралары.



Жұмыстың барысы

Микроорганизмдер топырақ қалыптастыру процесівде маңызды роль атқарады. Топырактағы микроорганизмдерсаны оньщ едәір қүнарлыгын анықтайды. Топырақ микроорганизмдер оқу сенімді нәтижелер береді тек сондай жағдайда,егер топырақ үлгілерін дұрыс алсак.. Топырақ үлгілерін алғанға дейін зертгейтін ауданның сипаттамасын істеу керек,рельефтың сипатын, өсімдіктер және агротехниканы. Нақты топырақ сипатын беру керек.

Микроорганизмдерді зерттегенде топырақ көкжиегінде топырак қиығын істеу керек. Топырақ қиығының тік қабырғасын топырақ улгісін олардың алдында әрқашан тазалайды. Микрофлораны оқу кезінде белгілі жердің ауданын араласқан топырақ үлгісін, керекті бір тереңдікпен келденең қиылысқан жерінің бетінен дайындайды.

Микроорганизмдер топырақта бір қалыпта

таратылмаған,сондыктан топырақ үлгілерін үлкен санмен анализдеу керек. Н.А. Красильков бойынша 100 м жер ауданында үш топырақ үлгісін анализдеукепідденеді, әрбіреуі оньщ ішінде үш пробадан түруы керек.

Топырақ үлгілерін стерильді пергамент пакетіне немесе шыны ыдысқа, мақта-дәке пробкамен жабады. Топырақ үлгілерін іріктеу үшін темір қалактарын,бақша пышақтарын немесе үлкен емес күректерді,кейде топырақ бүрьш пайдалану ыңғайлы. Қүрал-жабдықтарды спиртке батырылған мақта тамтоньшен бүртеді және жалынға күйдіреді. Топырақ микроорганизмдерді сандық есеп және қатал сапалық анализ үшін қалақ пен пышақтарды бірнеше рет зерттелетін топырақкд батырьш істеу керек. Әрбір топырақ үлгісі этикеткаменболуы керек,онда үлгінің алған күнін,ауданын және көкжиегін корсету керек. Стерилді пьппақпен топырақ пробасын алу үшін топырақтың үстіңгі қабатын (1,5-2,0см) алып, басқа микрофлорасымен ластануы мүмкін. Со дан кейін қалқпен немесе күрекпен 100-200 г топырақ аладыжәне пакетке немесе шьшы ыдыска толтырады. Жыртылатын топырақ үлгісінің микроорганизмдермен танысу үшін жыртылатын қабаттьщ барша теревдігін алады. Микроорганизмдерді танысу кезінде әр түрлі тереңдікте топырақ үлгісін генетикалық көкжиектен топырақ киығынан алады. Көкжиекте оны істейді одан топырақ үлгісін алады,төменгі көкжиектен жоғарыға. Топырақ үлгілерін анализдеу сол күні жасағаны дүрыс,ейткені микроорганизмдер саны езгеруі мүмкін. Егер топырақ үлгілерін сол күні анализдеу мүмкін болмаса,сонда топырақ үлгісін 30 С келтіру керек.



Зертханалық жұмыс №9

Тақырып: Судың микрофлорасы. Судың коли-титрін анықтау.
Мақсаты: Студенттерді су жағдайларда тіршілік ететін микрооргаиизмдерді микроскопиялық зерттеу әдісімен таныстыру.

Су коймалардың органикалық заттар және оларда бар микроорганизмдер белгілі сапробностық аймағьша тән. Үш аймақ сапробносқа айырылады.



  1. олигосапробты-органикалық заттар шағын мелшерін құрайды және бактериялар аз -10-нан 1000 1мл -де.

  2. мезосапробты-суы ластанған аса аймақ, онда ақуыздар және көміртегі ыдырауы жүреді. Бактериялар мөлшері 1мл 100 000 дейі жетеді.

3) полисапробты - өте ластанған аумақ, аноэробты типті шіру процестер өте айқын байқалады. Бактерияның саны 1000 000 дейін және астам 1 мл-де.

Суда бактерияньщ сандық есебі тазалығын аныктауға мүмкіндік береді.



Материал және қүрал-жабдықтар

Микроскоп, стерильді МПА пробиркада, стерильді Петри шыны,стерильді пипеткалар 1 мл, 9 мл стерильді сумен пробиркалар.су моншасы,электрплитасы, термометр.су қүбырынан алынған су (колбада немесе пробиркада),ашык су қоймасынан су,спиртовка, сірінке.стерильді шыны шпательдер,микробиологиялық петлялар.зат шынысы.бояулар, тушь.



Жұмыс барысы

Қатты коректік орта ретінде стерильді МПА колданылады ашық су құбырынан су алады, 5-10 мөлшерде және стерильді мақта тығьшмен жабады. Су үлгілерін температурасы 4 жоғары болмауы жөне 3 сағ аспауы керек.Сандық есеп үшін зертгелетін суды (ластанған) ажыратады.Ажырату келесі түрде ажыратылады.9 мл стерильді суға бірнеше пробирканы дайындайды.Пробиркаларды номірлейді. Стерильді пипеткамен 1 мл зертгелетін суды алады жөне №1 пробиркаға 9 мл стерильді су енгізеді,сонымен катар тығынды және пробирканың аузын спирт жалынында күйдіреді (ажырату 1: 10).

Ауаны үрлеу жолымен суды араластырылғаннан кейін жаңа стерильді пипетка арқылы.

№ 1 пробиркадан 1 мл алады және № 2 пробиркаға енгізеді (ажырату 1 :100).

Суды араластырғаннан кейін № 2-ші пробиркадан стерильді пипеткамен 1 мл алады.

№ 3-ші пробиркаға енгізеді (ажырату 1 : 1000) т.б.



  1. Стерильді шыны Петриге су моншасында балқыған МПА коректік органы 10 мл мелшерде (2/3 пробиркалар),шыныны жабады және табақша суыту керек.Сосын соңғы ажыраған пробиркадан стерильді пипеткамен 0,2 мл су алады,шынының қакпағын ашады, табақшаның бетіне пипеткадан суды құяды және стерильді шыны шпательмен бет бойы тегістейді.Шыны жабады этикетка жапсырады. Су табақшаға сіну керек,сосын шьшьшы температурасы 20-25 термостатқа қояды,кақпада су буы конденсацияланбау үшін түбімен жоғары қою керек.

  2. Соңғы ажыраған пробиркадан 1 мл суды стерильді шыны Петри түбіне құяды жене үстіне балқыған коректік ортаны қүяды,температурасы 45 жоғары болмау керек. Шыныны жабады және коректік ортамен абайлап шайқайды шыны түбіне бірқальпггы.

  3. Соңғы ажыраған пробиркадан 1 мл суды алады да және стерильді тегістелген ортаны пробиркаға енгізеді температурасы 45 жоғары болмауы керек. Пробирканы жауып тез араластырады, және стерильді Петри шыныға барша бетің түбі бойымен коректік ортаны тегістейді,табақша қатаю керек,шыныны этикеткамен таңбалайды және термостатқа қояды.Соңғы әдіс коректік орта мен су араластырудъщ ең колайлысы.З рет қайталаудан кем болмау керек.

3-5 тәулік өткен соң Петри шьшьшарда колонияларды санайды және бактериялардьщ мөлшерін 1 мл суда (колонияның орта молшерін ажырауға көбейтеді).

Зерттеудің мәліметін таблица түрінде көрсетуге болады




Су көзі

1 мл микроорганизм мөлшері зерттеу

Қаланың аумағындағы көлдің суы

460000

Тоған суы

1350000

Зертханалық жұмыс №10

Тақырып: Ауаның микрофлорасы
Мақсаты: Студенттерді ауа жағдайларда тіршілік ететін микрооргаиизмдерді микроскопиялық зерттеу әдісімен таныстыру.

Қоршаған ауада көптеген сапрофитті және патогенді микроорганизмдер бар, оған шаңмен түседі, түшкіргенде,жөтелгенде,сөйлегеңдебөлінеді.

Ауанын ластануын болжамды және салыстырмалы түрде аныктау үшін ең қарапайым седиментациялық әдіс, бір бірлік уақыт ішінде Петри шынының агар табақшасына түскен, онымен микроорганизмдердің жалпы санын есептейміз.

1 м ауада микроорганизмдердің ең нақты болуын аспирациондық әдіс арқылы аппарат Кротов көмегімен анықтаймыз.



Материал және кұрал-жабдықтар

Стерильді Петри шьгаылар, МПА пробиркада, су моншасы, тушь, электрплитасы, микроскоп.



Жұмыс барысы.

Стерилдікті сақтай отырып, қыздырған МПА Петри шыныларға құяды. Пробирканың аузын спирт жалынында күйдіреді, шыны қақпағын сәл ғана ашады, оған пробирканы енгізу үшін Петри шынысын устел бетінде айналдырып, агар бір шынының түбінде бірқалыпты тараладыда,бірқалыпты қатаю керек. Петри шынының қақпағында тушьпен тәжірибе нүсқасын, егу күнін көрсетеді. Петри шынысын жұқтыру үшін ашады,зерттелетін бөлмеде және далада 5-20 мин ластанған ауаға байланысты. Петри шыньгаьщ қақпасьга түсіреді, аудармай, жанына қояды.

Аппарат Кротов барда ашық Петри шынысын үстіңгі прибор дискісінде бекітеді, жеңіл сағаттың тілі бойынша қолмен айналдыруды байқайды және прибордьщ қақпағын жабады. Приборды тоққа қосады. Микроманометрмен ауаны босату жылдамдығьга реттейдіприбор арқылы әдетте 25л/мин. Ауаны copy уақыты 3-5 мин, шамамен 100 л ауа Петри шынысына.

Жүктырылған Петри шыныларьга термостатқа орналастырады температурасы 25-28, 2-3 тәуліктен соң Петри шыныньщ агар табакшасында дамыған микроорганизмдер колониялардың санын есептейді. Седиментациондық әдіс кезінде тәжірибе нүсқаларын салыстыру үшін Петри шынының Ідм ауданында колониялар санын есептейді. Петри шыныньщ диаметрін миллиметрлік қағазбен өлшейді ' және ауданын табады. Таблицада мүмкін болатьга тәжірибе нұсқаулары және нәтижелер көрсетілген. Кротов приборымен жұмыс істегенде тәжірибе нәтижелері микроорганизмдер санымен білдіріледі, 1м ауада.

Ауадан ең жиі микрококалар колониясы,сарцин,кейбір бацилдер және бактериялар бөлінеді.

Нәтижелер таблицада



Зерттелген бөлме

Экспозиция уақыты, мин

колониялар саны 1дм2 агар табақша

бактериялар

саңырауқүлақтар

Оқу лабораториясы

10

16,2

2,7

Дәріс аудиториясы

10

52,7

4,6

Оку корпусының дәлізі

5

91,9

7,0

Киім ілінетің жер

5

141,2

12,4

Институт бақшасы

20

5,6

0

Институт ауласы

20

12,7

1,3



Зертханалық жұмыс №11

Тақырып: Микроорганизмдердің таза өсінділерін бөліп алу әдістері.
Мақсаты: Студенттерді микроорганизмдердің таза өсінділерін бөліп алу әдісімен таныстыру.

Жинақы дакыддар деп, бір топ немесе бір түр болатын микроағзалар.

Жинақы дақылдарды алу үшін микроағза тобы немесе түрі жақсы өсіп даму үшін және микробтар ушін колайсыз элективтік жағдай жасайды.

Элективтік жағдайлар факторларьш тобьш карастырады, мәселен: микроағзалар керектік субстартта, оттегіге қатынасына, температурада, споралар түзілуінде жөне т.б. қажегсінеді.

Жинақы дақылдардан кейін негізінде таза микроағзалар дақылын ерекшелейді.

Материал мен құрал-жабдыкгар:

Картоп түйіндері, қүрғақ шөп, қайшы, Петри ыдысы, колбалар, бор, мақта, электр плиталары, фильтрлейтін қағаз.



Жүмыс барысы

Қүрғақ шөп таяқшасын алу (Bacillus subtilis) 100-150 мл колбаларды кайнатады. Ол ушін 10-15 минут ішівде су қайнатады. Әр турлі қүрғақ шөпті үсақтап 500 мл көлемді колбаға салып, оның төрттен бір бөлігіне толтырып, бор ұнтағын қосып, орта қою шай тусіне ие болғанша 15-20 минут қайнатады. Шөпті түндырманы дайындалған колбаларға 1,0-1,5 қабатты етіп құяды. Содан макталы тығынмен жауып 22-25°С температурасында термостатка немесе орталық жылу беру радиатор маңында қояды.

Екі тәуліктен соң орта бетінде ақшыл қабықша Вас. Subtilis пайда болады. Ескеру кезінде 3-4 тәулікке сур -жасыл болады. Басқа микроағзалар бұнда аз және сирек өседі.

Қартоп таяқшасын алу (Bacillus subtilis var mesentericus)

Жуылған картоп туйнектерін тазаламай дөңгелектеп кеседі. Ортаны нейтрализациялау үшін олардың бетін бормен жағып, дистилденген суда малынған екі қабатты фильтрлейтін қағаздың үстіне Петри ыдысына орналастырады. Ыдыстағы картопты ортаны автокнавта 0,5 атм кезінде 10 минут үстап, 27-30°С температурасы бар термостатқа 3-4 тәулікке қояды.

Картоп кесінділерінін бетінде бүдыр тығыз картоп таяқшасының қабықшасы пайда болады. Қабықша түсі әр түрлі болуы мүмкін: ақшыл сүр, қою сары, қара. Ол дақылдың әр турлігіне байланысты.

Зертханалық жұмыс №12

Тақырып: Генетикалық зерттеу әдістері. Градиенттік таяқшалар арқылы бактериялардың антибиотиктерге сезімталдығын анықтау.
Мақсаты: Студенттерді градиенттік таяқшалар арқылы бактериялардың антибиотиктерге сезімталдығын анықтау таныстыру.

Құрылыстың ерекшеліктері мен даму циклінің күрделілігіне байланысты миксобактериялар сырғитын бактериялардың екінші тобына Myxobacteriales мен Cytophaqales қатарының ішіне кіреді. Кәдімгі бактерияларға қарағанда миксобактериялардьщ қарапайымдылардьщ қабыкшасына ұқсас жіцішке созылғьпп қабықшасы бар. Миксобактериялардьщ кебінде жекелеген ядро болады, басқаларында ядролық зат вегетативті жасушалардьщ микроцисталар кезеңіне өткен кезде оқшауланады. Микроцисталар вегетативті жасушаларына айналғанда ядролық зат қайтадан цитоплазманың ішінде диффузды орналасады. Миксобактерияларда талшықтары жоқ. Олар денесін жасушалар бөлетін шырынды заттың ішінде белсенді бүгу арқылы қозғалады.

Миксобактериялар тартылу пайда болу жолымен бөліну арқылы кебейеді.

Миксобактериялар даму цикльгада бірнеше кезендерден етеді. жас культурада миксобактериялар ұштары сүйірленген, ұршық пішіндес таяқша тәріздес болады. Жасушалар интенсивті бөлініп, кеп шырынды бөледі. Оның ішінде олар тіршілік етіп, субстратта белсенді қозғалады. Миксобактерияньщ бұл даму сатысы псевдоплазмодия деп аталадыда, 1-7тәліккесозылады.

Қартайған сайын миксобактериялар қысқарьш, жұмырланады да микроцисталарға айналады. Микроцисталар ортақ шырынды кабықшамен жамылып, цисталарға айналады. Цисталардьвд жиьшы жеміс денесін түзейді. Жеміс денелер жұмыртқа, саңырауқұлақ, пирамида, ағаш пішінді болады. Миксобактериялардьщ кейбір түрлерінде жемісті дене құрғап калган шырьганан тұратын аяқта қалыптасады. Жеміс денелердің мелшері 0,2-1,7 мм құрайды. Жеміс денелер түссіз немесе сарғыш және күлгін түстерге боялған. Миксобактериялардьщ көбі жеміс денелерді түзе алады. Бірак кейбіреулері жеміс дене, цисталар және микроцисталарды түзбейді. Оларды жетілмеген миксобактериялар деп атайды.

Жеміс денелер мен цисталар піскен кезде микроцисталар қайтадан вегетативті таякша тәрізді жасушаларга айналады.

Миксобактериялар топырақта, көнде, илде және карапгіріндіге мол ыдырап жатқан материалдарда кездеседі. Олардьщ көбі целлюлоза мен хитинді ыдыратады. Миксобактериялардьщ көбі - тек аэробтылар, коректену типі - гетеротрофтылар, негізінде сапрофитгер. Жеміс денелерді түзе алатын миксобактериялардьщ типті өкілдері Poliangium, Myxococcus, Archangium бактериялар болып табылады.

Жасушаның пішіні, сырғау қозғалысы және целлюлозаны ыдырау қасиетімен миксобактериялар мен целлюлозаны ыдырататын бактериялардың екі тұқымдасы - Cytophaga мен Sporocytophaga жатады. Бірақ осы целлюлозаны ыдырататын бактериялар жеміс денелерді түзбейді. Sporocytophaga бактериялардың вегетативті жасушалары қартайғанда, жұмырлануға және микроцисталар кезеңіне өтуге қабілетті. Cytophaga бактериялары микроцисталарды түзбейді.



Материалдар және құрал-жабдықтар

Петри шынылары, қоянның жаңа қиы, пинцет, стерильді дистиллденген суы бар колба, пипетка, жабынды шыны, спирт шамы, микробиологиялық ілмек, тегіс жиекті пробирка, фуксин немесе генцианвиолеттің судағы 1%-ті ерітіндісі, микроскоп, кең агары.



Жұмыс барысы

Миксобактериялардьщ жинақтағыш культурасын алу үшін көң агарының пластинкаларын қолданады.



Көң агарын дайындау. Қоянның жаңа қиытің ЮОг-ын қүбырының 1л суында қайнатып, жақта фильтрі арқылы сүзеді. Фильтратқа 5г крахмал және 20 г агар қосылады. Ортаны агардың еруіне дейін пісіреді де, пробиркаларға қүйып, 1 атм қысымда 30 мин. автоклавада стерильдейді.

Стерильдігін сақтап, жылытылған көң агарын Петри шыныларға қүйып, нластинкалардың суып қатқанын тосады. Ылғалдандырылған қоянның жаңа қиытің бөліктерін жіңішке үштары бар пинцетпен қоректік ортаның пластинкаларына салады. Себілген Петри шыныларын 25-28°С температурасында термостатқа қояды. жаңа қиытің түйірлерін Петри шыныларда стерильді дистиллденген сумен ылғалдандырып, үнемі ылғалды жағдайда үстау керек. Ылғал жетіспегеңде жаңа қиытің түйірлерінде зең саңырауқүлақтары дамиды. 10-14 тәуліктен кейін қиытің түйірлерінде миксобактериялардың жеміс денелері түзіледі Олар кебінесе сары, ашық қызыл түске боялған. Миксобактериялардьщ әсу сипатын зерттеу үшін, тегіс жиекті пробиркамен қиытің түйірлерімен агарланған ортадан бөліктерді ойып кеседі де, жабын шынысына салып микроскоптың аз үлкейтуде микроскоптайды.

Миксобактериялардьщ топтарының шырынды салмағынан мазоктарды дайындап, оларды бояп, МИ-90 объективті қодданып микроскоптайды. Препаратгарда ұзьш таяқша тәрізді шық пішінді жасушалар мен көптеген жұмыр микроцисталар көрінеді.

Зертханалық жұмыс №15

Тақырып: Преципитация реакциясы (ПР)және КБР
Мақсаты: Студенттерді преципитация реакциясы (ПР)және КБР таңыстыру.

Материал және құрал-жабдықтар

Көң тұнбасы, фуксин, эммерсион майы, микроскоп, зат және жамылғы шынысы, пересев үшін инелер мен петли, препаровалды инелер, шыны таякшалар, тіс тазалығыш немесе сіріңкелер, спиртовка, окуляр-микрометрі, объектив-микрометрі, затты шыныларға арналған штативтер.

Негізгі мағлұмат

Ирек-ирек пішінді бактериялар үш топқа белінеді: вибриондар, спирилдер және спирохеттер. Барлығы да қозғалмалы келеді.

Вибриондар-қозғалыс кезінде пішіні майыспайды; жасуша өзін спиралдың бір ирек белігін көрсетеді, пішінімен үтірге ұқсайды.

Спирилдер - қозғалыс кезінде пішіні майыспайды; жасушада бір немесе көп спираль иректері болады. Осы бактериялардьщ козғалысқа бейімделігі талшықтар арқылы болады. Қозғалыс сипатының қозғалысы бактериясының денесінде талшықтың жағдайына байланысты.

Спирилдерде пурпурлы фототрофты Rhodoshirillum.rudrum жатады. Бұл түр полярлы талшықтармен.сонымен қатар хроматофорада пурпур пягменті родопсин және бактериохлорофилдер. Бірақ та микроскопен қарағанда тірі қалпындағы жалғыз жасушалы Rhodoshirillum rudrum сұр боп көрінеді де ,тек қана көп мөлшерде бактериялық жасушалар жиналғанда дақыл сұйықтығы пурпур туске боялады.

Спирохеттер-өте ұсақ ирек-ирек пішінді.қозғалыс кезінде майысады. Прокариотты бір жасушалы организмдердің ерекше тобы. Басқа бактерияларға қарағанда жасуша қабықшасынашар ригидті, сондықтан спирохеттердің денесі қозғалыс кезінде жылан сияқты бүктенеді. Жасушаньщ ішкі құрылымьшда спирохеттерде айырмашылық белгісі; мысалы,аксимальді цитоплазмалық жіпшенің болуы, бактерияның бүкіл денесі бойында орналасқан.

Спирохеттер адамға қауіпсіз, мысалы, ауыз қуысында және патогенді, олар топырақта, су қоймасында және адам, жануар ағзасында тіршілік етеді.

Tic шабуылының микроскопиялық зерттеу

Зат шынысына бір тамшы су алады, сосын сіріңкемен немесе тіс тазалығышпен кішкене тіс шабуылын алады да сумей араластырады, шатпақты дайындайды, бекітеді және фуксинмен бояйды. Шайылған және кептірілген препаратты иммерсионды объективпен қарайды. Препаратта әр түрлі пішінді бактерияларды көреміз. Bac.maximus buccalis, Shirochaeta buccalis, S.dentum, Vibrio buccalis, Streptococcus aldus және басқа кейде кездейсоқ тұрлері.

Bac.maximus Ьассаііз-аэроб.ұзынша пішінді жуан жіпшелер. Колонияға сары, боз-сары немесе алтын түс береді.

Spirochaeta buccalis-аэроб, жасушалар үзын, ірі спиральді бүралған жіпшелер түрі болады.

S.denyum-ол да спиральді бүралған жіп, бірақ та S.buccalis-ке қарағнда жіңішкелеу.

Көң тұнбаның микпоскопиялық зертгеу

Зат шынысына бір тамшы көң тұнбанысалады, шынымен жауып тірі қалпында микроскоптың үлкен үлкейтумен қараймыз.



Препаратга әр түрлі пішінді бактериялар кереміз (вибриондар, спирилдер, спирохетгер). Бактерияньщ қозғалысын анық көреміз, егер салбыраған тамшысында қарасақ.


©dereksiz.org 2016
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет