Серік Мырзалы философия оқу құралы


§ 2. Философия – ғылым ба, әлде өнер ме?



Pdf көрінісі
бет7/422
Дата07.10.2022
өлшемі3.76 Mb.
#462147
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   422
§ 2. Философия – ғылым ба, әлде өнер ме?
Жоғарыда атап өткеніміздей, дүниеге деген діни көзқарасқа қана-
ғаттанбаушылық сонау көне заманның өзінде-ақ пайда болып, аса 
ұлы тұлғалардың дүние мен адам қарым-қатынасы жөніндегі ақыл-
ойға негізделген сұрақтары мен жауаптарының дүниеге келуіне себеп 
болды.
Осы тұрғыдан алғанда, «Философия – ақыл-оймен ұсталып қалған 
тарихи дәуір» деген Гегельдің берген анықтамасында терең сыр жатса 
керек.
Әрине, дін де, философия сияқты, шынайы ең биік рухани құнды-
лықтарды, адамның өмір жолының адалдығын уағыздайды, бірақ 


15
олардың қайнар көзін «о дүниеден» табады. Философияны алсақ, сонау 
Көне Грекиядағы алғашқы пайда болған «Милет мектебі» өкілдерінің 
қойған: «Дүниенің негізінде не жатыр?» – деген сұрағынан бастап
осы күнгі ойшылдардың: «Адамзаттың болашағы бар ма, ия болмаса 
ол өзін-өзі экологиялық апатқа, дүниежүзілік ядролық соғысқа әкеліп 
өлтіре ме?» – деген сұрағына дейін, бұлардың бәрі де ақыл-ой таразы-
сына салынып, парасат шеңберінде талданады.
Философияның басқа өмірге деген көзқарастардан айырмашы-
лығы – оның рационалдығында (ratіo – латын сөзі, ақыл-ой). 
Жалпы алғанда, философия қоғамдық сананың ғылыми саласының 
шеңберінен шығып кетпеуге тырысады, осы мақсатқа жету үшін өзінің 
категориялық (categorіa – грек сөзі, белгі, пікір айту, айыптау) бүкіл 
ғылымның жетістіктеріне, адамзаттың мыңдаған жылдық өмірден 
алған тәлім-тәжірибесіне негізделген жүйесін қалыптастырады.
Сонымен қатар философияны басқа жаратылыстану және әлеу-
меттік-гуманитарлық ғылымдармен салыстырсақ, оның ерекшеліктерін 
де байқауға болады (humanus – латын сөзі, адамдық, адамгершілік).
Біріншіден, философиялық категориялардың (ұғымдардың) 
шегіне жеткенше жалпылығын атап өтуге болар еді. Олар бол-
мыс пен ойлаудың ең маңызды және мәнді терең байланыстары мен 
қатынастарын көрсетеді. Жеке ғылымдар тек қана дүниенің белгілі 
бір бөлігін ерекше нысан (objectum – латын сөзі, зат) ретінде қарап, 
соның мәнді байланыстары мен қатынастарын зерттейді.
Екіншіден, философия, басқа ғылымдар сияқты, ғылыми деректерді 
пайдаланады. Бірақ философиялық деректердің айырмашылығы – ол 
жеке ғылымдарда сарапталған, белгілі бір теориялық орта деңгейге 
көтерілген білімді дерек ретінде қорытады, әсіресе бұл философияның 


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   422




©dereksiz.org 2024
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет