Станоктың кинематикалық ҚҰрылымын талдау 050712 – Машина жасау мамандығының студенттеріне «Металл кескіш станоктар»



Дата17.07.2016
өлшемі242.94 Kb.


Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті

СТАНОКТЫҢ КИНЕМАТИКАЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫН ТАЛДАУ

050712 – Машина жасау мамандығының студенттеріне «Металл кескіш станоктар» пәні бойынша

№ 4 тәжірибелік сабақты орындау үшін арналған

әдістемелік нұсқаулар

Павлодар

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі


С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекетік университеті
Машинажасау, металлургия және көлік факультеті
Машинажасау және стандарттау кафедрасы

СТАНОКТЫҢ КИНЕМАТИКАЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫН ТАЛДАУ
050712 – Машина жасау мамандығының студенттеріне «Металл кескіш станоктар» пәні бойынша

№ 4 тәжірибелік сабақты орындау үшін арналған

әдістемелік нұсқаулар

Павлодар


Кереку

2009


УДК 621.9(07)

ББК 63-5я7

К41
С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің машинажасау, металлургия және көлік факультетінің машинажасау және стандарттау кафедрасының отырысында басуға ұсынылды

Пікірсарапшы:

Баймагамбетов Т. Ш. – техникалық ғылымдар кандидаты, С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің доценті


Құрастырушылар: Олжабаев Р. О., Кертаева М. М.
К41 Станоктың кинематикалық құрылымын талдау: 050712 – Машина жасау мамандығының студенттеріне «Металл кескіш станоктар» пәні бойынша № 4 тәжірибелік сабақты орындау үшін арналған әдістемелік нұсқаулар / құраст. : Р. О. Олжабаев, М. М. Кертаева. – Павлодар : Кереку, 2009. – 21 б.
Әдістемелік нұсқаулықта реттелетін параметрлердің түрі мен санын анықтау сұрақтары және станоктың кинематикалық құрылымын талдау әдістемесі бұранданы кескішпен жонңыш-бұрама кескішті станокта кесу мысалында мазмұндалған. Технологиялық жүйенің компоненті ретінде станокпен өңдеу қателігінің қалыптасу сұрақтары мазмұндалған. Келтірілген мысал негізінде студенттерге станоктың кинематикалық құрылымының талдауын тапсырма нұсқасына сәйкес өткізу ұсынылады.

Әдістемелік нұсқаулық ЖОО-ның машина жасау мамандықтарының студенттеріне ұсынылады.

УДК 621.9(07)

ББК 63-5я7


© Олжабаев Р. О., Кертаева М. М., 2009

© С. Торайғыров атындағы ПМУ, 2009


Материалдың дұрыс болуына, грамматикалық және орфографиялық қателерге авторлар мен құрастырушылар жауапты

Мазмұны
Кіріспе……………………………………………………………3

1 Тәжірибелік жұмыстың мақсаты мен міндеті…………………4

1.1 Тәжірибелік жұмыстың мақсаты……………………………….4

1.2 Тәжірибелік жұмыстың міндеттері……………………….……4

2 Теориялық бөлімі………………………………………………..4

2.1 Реттелетін параметрлер…………………………………………4

2.2 Параметрлерді есептеу әдістемесі………………………..........5

2.3 Білдекпен өңдеу қателігін қалыптастыру бағасы……..….......9

3 Тапсырмалар нұсқалары……………………………………….15

4 Тәжірибелік жұмысты орындау реті………………………….19

Бақылау сұрақтары……………………………………………..20

Әдебиеттер..…………………………………………………….21



Кіріспе
Металл кескіш жабдығының технологы мен баптаушысының негізгі міндеті беттердің қажетті дәлдігі мен кедір-бұдырлығымен тапсырылған тетік беттерін алуын қамтамасыз ету болып табылады. Өңделетін беттің қажетті нәтижелік сапа параметрлері станокты оның кинематикалық құрылымын пайдаланумен реттеу мен баптау нәтижесінде мүмкін болады. Бірақ есептеулер өткізу мен станок баптауы кезінде кинематикалық сұлбаны жүйесіз пайдалану жұмыстардың орындалу кезеңдерінің үлкеюі қателерге де әкеле алады. Ең алдымен қозғалыстардың өзара байланысы мен станоктың түр қалыптастырушы бөлігінің құрылымы туралы, сонымен бірге кинематикалық топтар мен кіре кесу, бөлу және көмекші қозғалыстарды жасайтын механизмдер туралы өте нақты көрініс құру керек, құрылымдық сұлба негізінде қажетті есептеулерді сұлба бойынша орындау қажет. Осындай тәсіл станоктың кинематикалық сұлбасын түсінуді жеңілдетеді, сұлба негізінде кейінде қажетті дәлдік пен өнімділікпен тетік беттерін өңдеуге станокты реттеу мен баптау бойынша барлық қажетті есептеулер орындалуы керек.
1 Тәжірибелік жұмыстың мақсаты мен міндеті


    1. Тәжірибелік жұмыстың мақсаты – қозғалыстар параметрлерін есептеудің әдістемесін, оларды реттеу мен баптауды меңгеру, білдекпен өңделетін беттің мөлшер, қалып, орналасу, толқындылық пен кедір-бұдырлықтың ауытқуларын қалыптастыру принципін біліп алу.


1.2 Тәжірибелік жұмыстың міндеттері:

– осы әдістемелік нұсқаулықты меңгеру және кесу жылдамдығы мен берістің кинематикалық топтарымен құрылатын қозғалыстар параметрлерінің есептеуін орындау; параметрлерді реттеу мен баптау принциптерінің суреттелуін орындау;

– бөлу, кіре кесу мен көмекші қозғалыстарды қамтамасыз ететін кинематикалық топтар, механизмдер мен құрылғылардың талдауын жасау;

– білдекпен енгізілетін өңдеу қателігінің қалыптасу талдауын жасау.

Ескерту: бұл тәжірибелік жұмысты орындау кезеңіне қарай, бұрын берілген нұсқаларға сәйкес, студенттермен түр қалыптастырушы және басқа орындау қозғалыстарды орындау бойынша жұмыстар орындалды, білдектің құрылымы анықталды және құрылымдық сұлбаның құрылуы орындалды, бұл сұлба бұл жұмыста қойылған міндеттерді шешу үшін бастапқы деп қабылданады.
2 Теориялық бөлімі
2.1 Реттелетін параметрлер

Орындау түр қалыптастырушы қозғалыстың бес параметрі болады: траектория (туынды сызықтарды жасаушы немесе бағыттаушы), жылдамдық (кесу немесе беріс), бағыт, жол мен бастапқы күй. Әрбір түр қалыптастырушы орындау қозғалыстары үшін реттелетін параметрлердің түрі мен сандары әртүрлі болады. Реттелетін параметрлердің саны мен түрі орындау қозғалысының түріне (қарапайым немесе күрделі) және траекторияның сипатына (тұйық немесе тұйық емес) байланысты болады. Тұйық траекториялар (туынды сызықтар) мысалға, шеңбер, тісті тәждің пішіні, т.б. болады, тұйық емес траекториялар – бұрамалық сызық, ұзындық бойынша тісті доңғалақтың түрі (түзу немесе бұрамалық) және т.б. Реттелетін параметрлердің саны мен түрін нақты мысалдарды талдау жолымен анықтауға болады. Осылайша, жонғыш білдекте оқыған кезде шеңберді алу үшін (тұйық траектория) реттеуді өткізудің қажеті жоқ, себебі шеңбер білдектің құрылымында салынған айналдырық – айналдырықты тұғырдың домалау тұрақтары кинематикалық жұбы есебінен шығады. Айналдырықтың айналу жиілігімен анықталатын кесу жылдамдығын болса реттеу керек. Айналдырықтың тапсырылған айналу бағытын қамтамасыз ету қажет. Жол мен бастапқы күй реттелмейді, себебі дайындаманың айналуы кезінде (жоңқаның ұзындығы) кескіштің басы қандfй жолдан өтпесін және шеңбердің қандай нүктесінен бастап кескіш металлдың қабатын кесуге бастайтыны мәнсіз. Басқа мысалдарды талдай отырып, реттелетін параметрлердің саны мен олардың түрін 1 кесте түрінде келтіруге болады (егер қандайда бір параметр реттелмесе, онда оған сәйкес реттін номерде сызық қойылады).


1 кесте

Орындау қозғалысының түрі

Қозғалыс траекториясы (туынды немесе бағыттаушы туынды сызық)

Тұйық

Тұйық емес

Реттелетін параметрлер

Саны

Түрі

Саны

Түрі

Қарапайым

2

1) –

2) жылдамдық;

3) бағыт;

4) –


5) –

4

1) –

2) жылдамдық;

3) бағы;

4) жол;


5) бастапқы күй

Күрделі

3

1) траектория;

2) жылдамдық;

3) бағыт;

4) –


5) –

5

1) траектория;

2) жылдамдық;

3) бағыт;

4) жол;


5) бастапқы күй


2.2 Параметрлерді есептеу әдістемесі

Параметрлерді есептеу әдістемесін бұранданы жонғыш-бұрама кескішті білдекте кесу мысалында қарастырамыз (1 сурет).

Бұрамалық сызық кесу жылдамдығының Фv1П2) орындау түр қалыптастырушы қозғалысымен іске асырылатын із әдісімен алынады. Бұл қозғалыс күрделі тұйық емес траекториямен, сондықтан қозғалыстың барлық бес параметрлерін реттеу қажет (1 кестені қара).

1 сурет – Бұранданы кескендегі жонғыш-бұрама кескішті білдектің кинематикалық құрылымы
1) Траекторияны реттеу (кесілетін бұранданың қадамы tн).

Осында ішкі байланыста орнатылған реттеу ix органының берілісті қатынасының сандың мәнін алу мақсатқа салынады. Бұл мақсатқа жету үшін, ең алдымен реттеу шарты (РШ – УН) құрылады, ол кинематикалық топтың ішкі (немесе сыртқы) байланысында ақырғы орындау буындардың элементарлы қозғалыстардың сандың өзара байланысын сипаттайды.

Біздің мысалымызда ішкі байланыста ақырғы буындар болып айналдырық пен дайындама және құралкүймешік пен кескіш болып келеді. Сонда тапсырылған қадаммен бұранданы алу үшін реттеу шарты келесідей құрылуы мүмкін: айналдырықтың бір айналымы кесілетін бұранданың tн, мм қадамына тең құралкүймешіктің кескішпен орын ауыстыруына сәйкес келуі керек.

Қысқаша бұл жазуды келесідей көрсетуге болады:


РШ 1 айн. айн. → tн, мм.
Реттеу шартының жазуы негізінде кинематикалық теңдік теңдеуі (КТТ – УКБ) құрылады, ол ішкі (сыртқы байланыста) ақырғы буындарды байланыстырады. КТТ (УКБ) сол жақ бөлімі өзімен қарастырылатын тізбенің жалпы берілістік қатынасын көрсетеді, ол шарт белгісінің оң жақ бөлімінде келтірілген. Бұранданы кескен кезде КТТ (УКБ) келесі түрде жазылады:
1 айн. айн.· iкц · ix · tхв = tн ,
мұндағы iкт – кинематикалық тізбенің белгілі берілісті қатынасы (білдектің паспортынан);

tхв – жүрісті бұраманың қадамы, мм.

Ескерту: КТТ (УКБ) жазуы реттеу шартының сол жақ бөлімінен басталады.

Бұл мысалда берісті бұраманың қадамы оның көмегімен КТТ сол жақ өлшемсіз бөлімі реттеу шартының оң жағы сияқты өлшемдікке (мм) келтірілетін элемент (РШ қара).

Кинематикалық теңдік теңдеуінен ішкі байланыстағы реттеу органының берісті қатынасының белгісіз мәнін табамыз:


ix = .
Табылған ix мәнді қамтамасыз ету үшін тістер санын табады, мысалы, реттеу органының ауыстырымды тісті доңғалақтардың. Берісті қатынас ix=0,75 деп көрейік. Ауыстырымды тісті доңғалақтарды таңдаймыз
ix ==
Тістер саны а=75 және d=100 болатын доңғалақтар жинақта бар болса, онда есеп шешілген деп айтуға болады. Доңғалfқтардың біреуі болмаса, онда қайталау қажет, мысалы:
ix = = ,
яғни а = 50, в = 40, с = 36 и d = 60.

Жонғыш-бұрама кескішті білдектер үшін стандартты қадаммен бұранданы кесу үшін тісті доңғалақтарды таңдау тапсырмасы білдек құрылымдаушы зауыттардың құрылымдаушыларымен шешілген, баптаушылар мен жонушыға тек білдекте орналасқан кестеге сәйкес тісті доңғалақтарды қосу қолсабын орнатулары ғана қалады. Осыған ұқсас тапсырмалар білдектердің көптеген басқа түрлеріне шешілген, әсіресе әмбебап. Бірақ инженер-технологқа аталған білім қажет, білдектердің көптеген түрлеріне, әсіресе сериялы өндірісте, суреттелгенге ұқсас тапсырмалар технологтар, баптаушылармен дербес шешіледі.

2) Кесу жылдамдығын реттеу

Сыртқы байланыста ақырғы буындар болып электрқозғағыш пен білдек айналдырығы келеді. Олардың қозғалысының негізгі сипаты болып айналу жиілігі келеді, яғни реттеу шартын келесі жазу түрінде көрсетуге болады: электрқозғағыштың айналу nэ жиілігіне айналдырықтың қажетті айналу жиілігі nшп (айн/мин) сәйкес келеді, қысқаша жазуы:


РШ: nэ, айн/мин → nайн., айн/мин
Реттеу шартының сол және оң жақтарында параметрлер бірдей өлшем бірліктермен болады, сондықтан КТТ (УКБ) сол жағын келтірудің қажеті жоқ, сонда
КТТ: nэ · iкц · iv = nайн.
Осыдан iv = .

Әмбебап жонғыш-бұрама кескішті білдектерде қажет етілетін берілісті қатынас iv, демек айналу жиілігі nайн де айналдырықты тұғырда орналасқан немесе жеке түзілім ретінде орындалған жылдамдықтар қорабынмен қамтамасыз етіледі. Тапсырылған жиілікті орнату кесте бойынша иінтіректерді қосу арқылы орындалады.

3) Бағытты реттеу

Біздің мысалда кесу жылдамдығының Фv1П2) қозғалысының бағыты ретінде құралкүйешіктің сол жақ кіретін бұранданы кескенде оң жақтан солға қарай орын ауыстыру танылады. Қажетті бағытты қамтамасыз ету үшін ішкі байланыста реверсивті Р1 құрылғы пайдаланады, ол айналдырықтың айналу бағытын өзгермей жүрісті бұраманың айналу бағытын өзгертеді. Құралкүймешік пен кескішті бастапқы күйге қайтару үшін (көмекші қозғалыс), жаңа жұмыс жүрісін іске асыру мақсатымен сыртқы байланыста реверсивті Р2 құрылғы пайдаланады.

4) Жолға реттеу.

Бұранданың ұзындығымен анықталатын жолға реттеу әмбебап білдекте межебалдақ бойынша немесе көбен шолып іскеасырылады, СББ бар әмбебап білдекте басқару бағдарламасымен қамтамасыз етіледі, бұрама кескішті жартылай автоматта – бұранданың ұзындығына тең қашықтықта жолдағы ауыстырып қосқыштарды орнату жолымен.


5) Бастапқы күйді реттеу

Кескіштің жұмыс жүрісінің басына реттеу (бстапқы күй) әмбебап білдекте межебалдақ ойынша немесе көзбен шолып іске асырылады, СББ бар әмбебап білдекте аспаптың координаттар жүйесін тетіктің (білдектің) координаттар жүйесіне байлайды, бұрама кескішті жартылай автоматта – жол ауыстырып қосқыштардың олардың салыстырмалы күйлерінің өзгеруінсіз абсолютті күйлерін өзгерту.


2.3 Білдекпен өңдеу қателігін қалыптастыру бағасы

Өңдеу қателігінің қалыптасуына (өлшемнің, түрдің, орналасудың, толқындылық пен кедір-бұдырлықтың ауытқуы) жалпы технологиялық жүйенің өзара байланысқан компоненттері әсер етеді, олар сұлба түрінде көрсетілген (2 сурет).



2 сурет – Технологиялық жүйенің компоненттері
Технологиялық жүйенің күйін өзгертетін үрдістер деп дірілдер, білдектер түзілімдерінің серіппелі ығыстырулар, олардың жылулық деформациялары, кесу аспабының тозуы, білдектің негізгі элементтерінің тозуы және басқа факторлар. Өңдеудің дәлдігіне оператор мен баптаушының біліктілігі, әсіресе әмбебап жабдықтарды пайдалану сферасында, сонымен бірге қоршаған ортада әсер етеді. Бірақ өңдеу қателігінің қалыптасуына негізгі әсерді технологиялық жүйенің компоненті ретінде білдек және оның бастапқы күйлерін өзгертетін үрдістер әсер етеді.

Білдектердің құрылымы мен сәйкес орналастырылуы әртүрлі болып келеді, бірақ олардың бәрінде де типтік жүйелер, түзілімдер, механизмдер мен элементтер бар, оларды сұлба түрінде көрсетуге болады (3 сурет).






3 сурет – Білдектің құрылымдық-жиынтықты сұлбасы


Білдектің жұмыс органдарының қозғалыстары тікелей электрқозғағыштан немесе механизмдер арқылы (тісті берістер, бағдартқышты механизмдер, гидро- және пневмоберістер және басқалар) іске асырылады. Түр қалыптастырушы түзілімдер өңделетін беттердің түр қалыптасу үрдісін іске асыру үшін дайындама мен аспапқа тапсырылған салыстырмалы қозғалысты хабарлай отырып оларды апарады. Түр қалыптастырушы қозғалыстар траекторияларының дәлдігін қарапайым және күрделі кинематикалық топтардың ішкі байланыстары анықтайды. Тректориялар ауытқуларының, демек қалыптың қарапайым және күрделі кинематикалық топтардың ішкі байланыстарымен қалыптасу мысалдарын қарастырамыз. Цилиндрлік бетті жону кезінде кесу жылдамдығының Фv1) қозғалысын жасайтын кинематикалық топтың ішкі байланысы айналдырық – домалау тіректері кинематикалық тобы болады. Демек, шеңберліктен сопақтық, үшқырлылық және т.б. түріндегі ауытқу мойынтірек пен айналдырықтың қондырмалы мойнының (айналдырық осінің радиаль ауытқуы) қателігін анықтайды. Берістің қозғалысын Фs2) құрайтын кинематикалық топтың ішкі байланысы құралкүймешік – бағыттаушы тұғырлар кинематикалық жұбы болады. Демек, цилиндрліктен ауытқу (корсеттілік, бөшкетәрізділік бағыттаушылардың қателіктерін (құралкүймешік орынауыстыруынан ауытқу) анықтайды. Жоғарыда қарастырылған бұранданы кескішпен кесу мысалында кесу жылдамдығының Фv1П2) қозғалысын құрайтын күрделі кинематикалық топтың ішкі байланысы айналдырық пен жүріс бұрамасының айналуын байланыстыратын кинематикалық тізбе болады. Сондықтан бұранда қадамымен сипатталатын траекторияның (бұрамалық сызықтың) қателігі айналдырық пен жүрісті бұраманы (жүріс бұрамасының қателігін қоса) байланыстыратын берілістер қателігімен анықталады. Әдеттегідей, ақырғы буын (келтірілген мысалда жүрісті бұрама) жалпы қателікке ішкі байланыспен енгізілетін ең үлкен қателікті енгізеді.

Бұранда цилиндрлік бетте орналасқанын ескеру керек, бұл бет айналдырық – домалау тіректері және құралкүймешік – бағыттауыш тұғырлар кинематикалық топтармен қалыптасады. Сондықтан бұранданың сапаның бақылау кезінде қиылысқан қимада бұранданың орташа диаметрі бойынша шеңберліктен ауытқу мен бұранда қимасының бойымен орташа диамтерлердің ауытқуы байқалса, онда бұл ауытқулардың себебі сәйкесінше айналдырық – домалау тіректері және құралкүймешік – бағыттауыш тұғырлар кинематикалық топтардың қателіктері болды деп болжауға болады.

Кесу жылдамдығымен берісті қатамасыз ететін кинематикалық топтардың сыртқы байланыстары өңдеудің дәлдігіне (өлшемнің, түр мен орналасудың ауытқулары) тікелей әсер етпейді. Бірақ өңдеу режімдерін өзгерту бет сапасының (кедір-бұдырлықтың) өзгеруіне әкеледі: кесу жылдамдығы жоғары және беріс шамасы төмен одан да сапалы бетті алуға сәйкес келеді және керісінше, кесу жылдамдығы төмен және берістің үлкен шамасы одан төмен сапалы бетті алуға сәйкес келеді. Одан басқа, беріс шамасының жоғарылауы кесу күштерінің көбеюіне әкеле алады, демек білдек түзілімдерінің серпінді ығысуларының да көбеіне әкеле алады, ал бұл өңдеу кезінде өлшемдердің өзгеруіне әкеле алады. Беттің сапасына мәнді әсерді кесу аспабы, оның түрі, ұштау, жиектердің тозу дәрежесі тигізеді.

Өңдеудің дәлдігін қамтамасыз ететін (3 сурет) көмекші функциялардың механизмдеріне орнатқыш қозғалыстарының, кіре кесу мен индексациялау механизмдерін жатқызады. Орнатқыш қозғалыстары – бұл аспап немесе дайындаманың бастапқы күйге орын ауыстыруы, осыдан кейін түр қалыптасудың үрдісі іскеасырыла алады.

Орнатқыш қозғалыстарының мысалдары: тік-жонғыш білдекте бүйірлік жонғышты жонғылау кезінде тетіктің биіктігі бойынша өлшемді алу мақсатымен тапсырылған күйге үстелімен консольдың жеткізілуі, құралкүймешіктің қиылысқан жылжымаларының кескішпен жону білдегінде тапсырылған күйге диаметрлік өлшемді алу мақсатымен орнату және т.б. Келтірілген мысалдардан көрінгендей, орнатқыш қозғалыстар тапсырылған өлшемге жетуді қамтамасыз етеді, демек өлшемнің ауытқуын қалыптастырады. Кесу аспабы немесе дайындаманы тапсырылған өлшемге орнату үрдісі машина жасау технологиясында білдекті баптау деп аталады. Бұл кезінде пайда болатын қателікті тапсырылған өлшеге білдекті баптаудың қателігі деп атайды. Өз кезегінде бұл қателік білдектің және оның кінәсіз болатын факторлар қатарына байланысты: межебалдақтың бөлу мөлшері, жүрісті бұрама-сомын немесе басқа жүрістің дәлдігі, сәйкес механизмдердің тозу дәрежелері, айлабұйымдардың дәлдігі, орнату мен бекітудің қателіктері, кесу аспабының сапасы, өлшеу аспабының дәлдігі, оператордың біліктілігі және кездейсоқ сипатта да болады.

Орнатқыш қозғалыстарға координатты-есептеу білдегінің үстелін тесіктерді кеулейжону кезінде бір орыннан басқаға орын ауыстыруын (қозғалыс тұрақтармен) жатқызуға болады.

Кірекесу механизмдері өңдец үрдісінде өлшемді алуды қамтамасыз етеді. Кірекесу қозғалыстарын жасайтын механизмдер тіс қашауышты, бұрандажонғышты, шеңбер ажарлауыш және басқа да білдектерде болады.

Кіре кесудің қозғалыстары орнатқыш қозғалыстары сияқты да, тапсырылған өлшемді қамтамасыз етеді, демек тапсырылған өлшемнің ауытқуын береді. Кіре кесудің механизмдері өңдеу үрдісінде тапсырылған өлшемді алуды қамтамасыз етеді, сонымен бірге олар орнатқыш механизмдері сияқты өңдеу алдында өлшемге баптауға ұшырайды. Орнатқыш қозғалыстары да, кіре кесу қозғалыстары да кіре кесудің орындау қозғалыстарына жатады және құрылымдық сұлбаларына қатысты Вр(П1), Вр(П2) және т.б. белгіленеді.

Өңдеудің дәлдігін қамтамасыз ететін индексация қозғалыстарына бөлу қозғалыстарын жатқызады, мысалы жонғыш-револьверлі білдектің револьверлі бастиегінің бұрылуы, агрегатты білдектің көп тұрақты үстелінің, көп айналдырықты жонғыш автомат немесе жартылай автоматтың айналдырықты жиынтығының және т.б. Индексация қозғалыстары кезінде өңдеу үрдісі жүргізілмейді, бірақ олар өңдеудің дәлдігіне әсер етеді (келтірілген мысалдарда өлшемнің ауытқуы), ал бұл орын ауыстырудың дәлдігі мен білдек түзілімінің тапсырылған күйде бекітілуімен байланысты.

Кейбір жағдайларда индексация қозғалысы орналасудың ауытқуын қалыптастыра алады. Мысалы, тісті доңғалақтың тістерін модульді жонғышпен көлденең-жону білдекте бөлу бастиегінің көмегімен кескен кезде. Бұл жағдайда бөлу бастиегінің айналдырығы индексациясының қателігі, яғни бір тістің басқа тіске қатысты орналасу қателігін қалыптастырады.

Түр қалыптастырушы, орнатқыш, кіре кесу мен индексация қозғалыстарынан басқа, металл кескіш білдектерде көмекші қозғалыстар да қалыптасады. Бұл дайындама мен аспаптың білдекте толық өңдеу айналымын орындау үшін қажетті көліктің орын ауыстырулары: орнату, бекіту, босату мен дайындама мен аспапты қозғалту, оларды шапшаң алыстату мен жақындау, жоңқаны қашықтау және т.б. Көмекші қозғалыстар білдекпен өңдеу қателігінің қалыптасуына әсер етпейді.

Білдектің алып келе жатқан жүйесі (3 сурет) білдектің барлық түзілімдерінің қатты өзара күйлерін қамтамасыз етеді және оның сәйкес орналастыруын анықтайды. Білдек түзілімдерінің өзара күйлерінің қателігі түр қалыптастырушы қозғалыстарының траекторияларының өзара күйлерігің қалыптасуын анықтайды, яғни орналасудың ауытқуын анықтайды. Мысалы, координатты-кеулейжонулық білдектің айналдырығы осінің үстелдің бетіне перпендикулярлықтан ауытқуы кеулейжонылған тесіктің осінің тетіктің базалық бетіне перендикулярлықтан ауытқуының қалыптасуын әкеледі, көлденең-кеулейжонғыш білдектің айналдырық осінің оның үстелінің бетіне қарай параллельдіктен ауытқуы кеулейжонғыш тесіктердің тетіктің базалық бетіне қатысты параллельдіктен ауытқуының қалыптасуын туғызады және т.с.с.

Өңдеу үрдісі кезінде пайда болатын кесу күштері білдек түзілімдерінің жылжуын әкеледі, яғни түзілімдердің орналасу қателігінің факторының әсерін күшейтеді, және өңделетін беттің өлшеміне, сонымен бірге кіші дәрежеде өңделетін беттің базалық және басқа беттерге қатысты орналасу ауытқуының үлкеюіне әсерін күшейтеді. Білдек түзілімдерінің серпімді орын ауыстыруларының әсер етуін мәнді төмендетуі мақсатында машинажасау технологиясында өңдеу қателігінің қалыптасуына тазалық өңдеу мен ақырғы операциялар орынды ескеріледі, олар кезінде кесу күштері ең кіші мәндерге дейін төмендейді. Өңдеу үрдісінде кесу күштері мен дірілдер әсерінен пайда болатын қателіктер машинажасау технологиясында динамикалық қателіктер деп аталады.

Жоғарыда мазмұндалғанның негізінде, параметрлерді есептеу мен оларды қамтамасыз етуден басқа, студенттерге өңдеу қателігінің қалыптасуының талдауын өткізу берілген тапсырмалар нұсқалары үшін қажетті.


3 Тапсырмалар нұсқалары


Тапсырмалар нұсқалары

Нұсқа №

Тетіктің үлгісі мен басқа бастапқы мәліметтер

Білдек үлгісі

1











1.1

Диаметрі d1 = 50мм; дәлдік квалитеті – 9; ℓ1 = 500мм, ℓ3 = 200мм бет өңделеді

16К20

1.2

Диаметрі d1 = 50мм; дәлдік квалитеті – 7; ℓ1 = 500мм, ℓ3 = 200мм бет өңделеді

3Е153

1.3

Диамтері d2 ұзындығы ℓ2; d2 = 40мм, ℓ2 = 30мм, дәлдік квалитеті – 7 бет өңделеді
Ескерту: ажарлау дөңгелегінің ені ℓ2 артық

3Е153

2










2.1

Ұзындығы ℓ3 конустық бет өңделеді; d2 = 40мм, d3 = 50мм, ℓ3 = 50мм, 1 = 350мм, дәлідк квалиьтеті – 9

16К20

2.2

Диаметрлері d1, d2 (конустық бет) ℓ4 ұзындығы болатын бет өңделеді: d1 = 30мм, d2 = 40мм, d3 = 50мм, ℓ1 = 220мм; ℓ2 = 30мм, 3 = 50мм, ℓ4 = 100мм.дәлдік квалитеті – 9

1722

2.3

Диаметрлері d1, d2 (конустық бет) ℓ4 ұзындығы болатын бет өңделеді: d1 = 30мм, d2 = 40мм, d3 =50мм,

1 = 220мм; ℓ2 = 30мм, 3 = 50мм, ℓ4 = 100мм

дәлдік квалитеті – 8


16К20Ф3

3




Бұранданы кесу






3.1

d1 = 30мм, d2 = 24мм, ℓ3 = 100мм, ℓ1 = 170мм, ℓ2 = 30мм.

Трапециялы бұранда, Тr 30х4(Р2) – 8е9h

Бұранданың қадамы Р = 2мм, екі кірісті


16К20

3.2

d1 = 30мм, d2 = 24мм, ℓ3 = 100мм, ℓ2 = 30мм, ℓ1 = 170мм.

Метрикалық бұранда, М 24 – 8е8h (d2 диаметрінде)



5Б63

3.3

Тr 30х4(Р2) – 6е7h, ℓ1 = 170мм, ℓ3 = 100мм, ℓ2 = 30мм.

5П822

3.4

d1 = 30мм, d2 = 24мм, ℓ1 = 170мм, ℓ2 = 30мм, ℓ3 = 100мм

диамтері 30 мм майлау үшін бұрамалық бунақ, бұрамалық бунақтың қадамы Т = 1200мм, дәлдік квалитеті – 9



6Н82 және бөлу бастиегі

4









4.1

1 = 70мм, d1 = 10мм, d2 = 6мм (М 1:1),

дәлдік квалитеті – 8



1А12П

4.2

1 = 70мм, d1 = 10мм, d2 = 6мм (М 1:1),

дәлдік квалитеті – 8



1А616Ф3

5









5.1

1 = 80мм, ℓ2 = 60мм, ℓ3 = 60мм, h1 = 40мм, h2 = 20мм

А бетін жонғылау, h1 8-ші дәлдік квалитеті бойынша



6Т80Ш

5.2

1 = 80мм, ℓ2 = 60мм, ℓ3 = 60мм, h1 = 40мм, h2 = 20мм

А бетін жонғылау, h1 8-ші дәлдік квалитеті бойынша



6Т10




5.3

1 = 80мм, ℓ2 = 60мм, ℓ3 = 60мм, h1 = 40мм, h2 = 20мм

А бетін сүргілеу, h1 8-ші дәлдік квалитеті бойынша



7305

6





Тісті доңғалақ






6.1

Тура тісті Z = 60, m = 3, дәлдік дәрежесі – 8

5А122Е

6.2

Тура тісті Z = 60, m = 3, дәлдік дәрежесі – 8

5Б310П

6.3

Қиғаш тісті Z = 60, m = 3, дәлдік дәрежесі – 8

5Б310П

6.4

Тура тісті Z = 30, m = 5, дәлдік дәрежесі – 6

Кесу аспабы – туынды төрткілдештің тісінің пішініне сәйкес келетін шеткі бөлігімен дискілі ажарлау дөңгелегі



5Д833

7











7.1

1 = 400мм, ℓ2 = 360мм, ℓ3 = 280мм, h1 = 300мм,

h2 = 160мм, h3 = 20мм,

А бетін жонғылау, дәлдік квалитеті – 8


2Л614

7.2

1 = 400мм, ℓ2 = 360мм, ℓ3 = 280мм, h1 = 300мм, h2 = 160мм,

h3 = 20мм,

d1 = 60мм тесіктерді кеулейжону

2-ші нұсқа: үстелдің бұрылуымен, дәлдік квалитеті – 7




2Л614

7.3

1 = 400мм, ℓ2 = 360мм, ℓ3 = 280мм, h1 = 300мм, h2 = 160мм,

h3 = 20мм,

айналмалы үстелден бүйіржақтарды (А бетінің) кесу: d1 = 60мм, d2 = 90мм, дәлдік квалитеті 8


2Л614




8










8.1

А бетін жұқа жонғылау

1 = 200мм, ℓ2 = 150мм, ℓ3 = 75мм, b1 = 120мм, b2 = 100мм

h1 = 50мм, h2 = 20мм, h3 = 30мм, дәлдік квалитеті 7


2В430

8.2

Тесіктерді жұқа кеулейжону

d1 = 30мм, d2 = 50мм, ℓ1 = 200мм, ℓ2 = 150мм, ℓ3 = 75мм,

b1 = 120мм, b2 = 100мм, b3 = 60мм,

h1 = 50мм, h2 = 20мм, h3 = 30мм, дәлдік квалитеті 7



2В430

8.3

Тесіктерді ажарлау: d1 = 30мм, d2 = 50мм,

1 = 200мм, ℓ2 = 150мм, ℓ3 = 75мм,

b1 = 120мм, b2 = 100мм, b3 = 60мм,

h1 = 50мм, h2 = 20мм, h3 = 30мм, дәлдік квалитеті 6



Координатты-ажарлау 3283

9











9.1

Конустық туратісті доңғалақты кесу: Z = 35, m = 2,

d = 25мм, b = 20мм, 2φ =600



5236П

9.2

Тістің ұзқындығы бойынша шеңберлік қалпымен конустық тісті доңғалақты кесу: Z = 35, m = 2, d1 = 25мм, b = 20мм, 2φ =600

5С23П

10











10.1

D = 100мм, D1 = 150мм, b1 = 50мм, b2 = 40мм,

Оймакілтекті тесік 100х4х9Н (Z = 24, m = 4)



7Б420 (бірлікті)

10.2

D = 100мм, D1 = 150мм, b1 = 50мм, b2 = 40мм,

Оймакілтекті тесік 100х4х7Н (Z = 24, m = 4)



7Б520 (массалық)


4 Тәжірибелік жұмысты орындау реті
1) Әдістемелік нұсқаулықты меңгеру

2) Білдек үлгісінің шифрін құру, оның технологиялық тағайындалуын суреттеу, қолданылатын технологиялық жабдықты атау (айлабұйым, кесу аспабы, көмекші аспап, өлшеу аспабы) және өңдеу сұлбасын құру.

3) Түр қалыптастырушы және бсқа орындау қозғалыстарын жазу, білдектің құрылымдық сұлбасын құру (егер жұмыс алдыңғы №3 тәжірибелік жұмыстың нұсқасына сәйкес нұсқа бойынша орындалса, тапсырманың орындалған шешімін пайдалану керек).

4) Кесу жылдамдығы қозғалысының параметрлерін есептеуін орындау мен олардың реттелуінің суреттеуін орындау.

5) Беріс қозғалысы параметрлерінің есептеуі (егер де екі беріс қозғалыстары болса – екі қозғалыстар үшін) мен оларды реттеудің суреттелуін орындау.

6) Тапсырылған өлшемдерді алуға (кіре кесу мен бөлу қозғалыстары) білдекті баптаудың суреттелуін орындау.

7) Жекеше әрбір кинематикалық топтың ішкі және сыртқы байланыстарының өңдеу қателіктерінің қалыптасуының суреттелуін орындау, соныемн бірге бөлу мен кіре кесу қозғалыстарының кинематикалық топтары мен механизмдерімен.

Бақылау сұрақтары
1 Реттелетін параметрлердің саны мен түрі неге байланысты?

2 Кинематикалық топтың ішкі немесе сыртқы байланысында қарастырылатын кинематикалық тізбе үшін реттеу шарты нені сипаттайды?

3 Қандай мақсатпен кинематикалық баланс теңдеуі құрылады?

4 Кинематикалық баланс теңдеуі өзімен нені көрсетеді?

5 Кері және минуттық берістермен (мм/айн және мм/мин) сыртқы байланыстар үшін реттеу шарттарының мысалдарын келтіру.

6 Кинематикалық топтың ішкі байланысында жонғыш-бұрама кескіш станокта бұранданы кескенде бағыт деп нені түсінеді?

7 Бұранданы кескішпен кескен кезде кіре кесу қозғалысы деп нені айтады?

8 Өңдеу қателігінің қалыптасу орындарынан технологиялық жүйенің құрамдастарын атаңыз.

9 Өңдеу қателігінің қалыптасуына түр қалыптастырушы түзілімдер қалай әсер етеді?

10 Өңдеу қателігінің қалыптасуына өңдеу дәлдігін қамтамасыз ететін көмекші функциялар механизмдері қала әсер етеді?

11 Қандай қателіктерді статикалық қателіктер категориясына жатқызады?

12 Қандай қателіктерді динамикалық қателіктер категориясына жатқызады?


Әдебиеттер
1 Дьячков В. Б., Кабатов М. Ф., Носинов М. У. Специализи-рованные металлорежущие станки общемашиностроительного применения. Справочник. – М. : Машиностроение, 1983. − 287 с.

2 Колев Н. С., Красниченко Л. В. и др. Металлорежущие станки. – М. : Машиностроение, 1980. – 500 с.

3 Косилова А. Г., Мещеряков Р. К. Справочник технолога-машиностроителя. – М. : Машиностроение, 1985. – Т. 2. − 496 с.

4 Кочергин А. И. Конструирование и расчет металлорежущих станков и станочных комплексов. – Минск : Высшая школа, 1991. – 382 с.

5 Кучер А. М., Киватицкий М. М., Покровский А. А. Металлорежущие станки. Альбом общих видов, кинематических схем и узлов. – Л. : Машиностроение, 1972. – 306 с.

6 Проников А. С., ред. Проектирование металлорежущих станков и станочных систем. Справочник-учебник в 3 т. Проектирование станков. – М. : Машиностроение, 1994. – Т. 1. – 444 с.

7 Федотёнок А. А. Кинематическая структура металлорежущих станков. – М. : Машиностроение, 1970. – 408 c.

8 Металлорежущие станки, выпускаемые в СССР (в странах СНГ). Справочно-информационный материал. – М. : КНТЦ ЭНИКС, 1990. – 425 с.





Каталог: fulltext -> buuk
buuk -> Психологияның теориялық-методологиялық негіздері
buuk -> КІтапхана ісінің тарихы 050418 «Кітапханатану және библиография»
buuk -> Кітаптану және кітап тарихы 050418 «Кітапханатану және библиография»
buuk -> МамандықҚа кіріспе
buuk -> Xix ғ. Екінші жартысы – XX ғ. Басындағы ертіс өҢіріндегі
buuk -> Орындаушылық өнер кафедрасы
buuk -> Мамандыққа кіріспе «Музыкалық білім»
buuk -> М. Аллаберген тарих тудырған тұлғалар
buuk -> М ж. КӨпеев шығармаларындағы кірме сөздер тарихы оқУ ҚҰралы
buuk -> Қызметтік хаттар


Достарыңызбен бөлісу:


©dereksiz.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет