ТЕҢсіздіктерді дәлелдеу



Дата16.07.2016
өлшемі42.37 Kb.
ТЕҢСІЗДІКТЕРДІ ДӘЛЕЛДЕУ

Серикова Айдана

9-сынып

Жетекшісі: Амандықова Ж.Қ.



Ы.Алтынсарин атындағы мектеп-гимназия

Шет ауданы

Қарағанды облысы
Теңдуелерді зерттеу,жуық есептеу,иррационал сандар теориясы,сан қатарлары т.б. теңсіздіктер қасиетіне сүйенеді.Жоғарғы мектептегі математикалық анализ курсында функциялардың максимум және минимум яғни экстримал есептерді шешуде теңсіздіктер кең түрде қолданылады.

Тек математикада ғана емес әр түрлі жаратылыстану ғылымдарында зерттелетін табиғаттың үздіксіз процестері әсіресе экологиялық,экономикалық т.б. халық шаруашылығындағы балайланыстар теңсіздіктің көмегімен шешіледі.Теңсіздіктер оқушыларды айқын және дұрыс ойлауға,шамаларды салыстыра білуге дағдыландырады.

Әр түрлі теңсіздіктер ерте заманда-ақ белгілі болған.Эвклит пен Архимед шығармаларында көптеген теңсіздіктер келтірілген.Осы күнгі теңсіздіктер таңбасы ХVІІІ ғасырда ағылшын ғалымы Томас Гариаттың латын тілінде жазылған «Аналитикалық өнердің практикасы атты еңбегінде» тұнғыш рет келтіріледі.Теңдіктер теңсіздіктен жасалады,оларды теңсіздіктердің дербес бір түрі деуге болады.Теңсіздікті теңдікке айналдыру үшін екі шаманың айырмасын дәл бағалау керек.Теңсіздіктер жай санды теңсіздіктер,алгебралық теңсіздіктер,классикалық теңсіздіктер болып бөлінеді.Теңсіздікті дәлелдегенде және шешкенде тек әріптер мен белгісіз шамалардың мүмкін мәндерін үнемі есепке алу керек.Мысалы:таңбасы белгісіздің мүмкін мәндерінің кейбіреуінде ғана сақталатын теңсіздікті шартты немесе белгісізі бар теңсіздік деп атайды.барлық теңсіздіктердің қасиеттерін тек санды теңсіздіктер арқылы көрсетуге болады

1.аa теңсіздігі туады

2. а

Бұл қасиет теңсіздікті шешкенде,теоремалар дәлелдегенде теңсіздікті «күшейту» үшін қолданылады.

3. а

Теңсіздікті шешкенде, кейде ықшамдау мақсатымен оның екі бөлігінеде немесе екі бөлігінен де бірдей санды қосады немесе шегереді.

4.а-с

Бұл қасиет бойынша теңсіздік мүшелерінең таңбасын өзгерте отырып,бір бөлігінен екінші бөлігіне көшіруге болады.

5. а

Шарт бойынша а-b<0 және c-d<0.Екі теріс санның қосындысы да теріс.

Теңсіздіктің дәлелдеу жолының белгілі бір алгоритмін анықтау қиын. Бірақ оған қарамастан теңсіздікті қандайда бір айқын теңсіздікке түрлендіру жолы бар екенін айта кеткен жөн. Содан кейін айқын теңсіздікті логикалық талдау арқылы берілген теңсіздікті келтіруге болады.

Негізгі теңсіздіктер: 1. а+в≥√ав, а≥0, в≥0

2.а+в≥2,(а мен в-ның таңбасы бірдей);

в а


3. 1:1(1+1)≤√ав, а>0, в>0,

2 а в


Гармониялық орта;

4. 2ав≤√ав≤ а+в;

а+в 2


  1. ׀а+в׀≤ ׀а׀ +׀ в׀ тек а·в≥0 болғанда орындалады

Теңсіздіктерді дәлелдеу әдістері;



  1. Анықтама бойынша, яғни анықтамаға сүйеніп дәлелдеу. Мысалы,

а55 ≥ а4в-ав4, мұндағы а > в

Дәлелдеу: а554в+ав44(а-в)+в4(а-в) =(а-в)(а44) ≥0



  1. Дәлелденген теңсіздік көмегімен;

а>0, в>0, с>0, d>0

(1+вс)(1+cd)(1+ cd)(1+ав) ≥16

ad aв вс cd

Дәлелдеу:

Каши теңсіздігін қолданамыз

1+вс≥2√вс

ad ad

1+сd≥2√cd }→(1+вс)(1+сd)(1+ ad)



ad aв ad aв вс

(1+ав) ≥16 √вс·сd·ad·ав=16

cd ad ad вс cd

1+ad≥2√ad

вс вс

1+ав≥2√ad



сd сd

  1. Талдау арқылы дәлелдеу

  2. Кері жору арқылы ділелдеу

  3. Геометриялық тәсіл

  4. Теңсіздікті «күшейту» тәсілі

  5. Графиктік тәсіл

  6. Сызықтық программалау, симплекс, математикалық индукция

  7. Реттелген жиындар әдісі

Теңсіздіктің түрлері:

  1. Кейбір теңсіздіктер белгілі бір сандардың шамаларының әр түрлі орташаларына тәуелді болады. Бұл шамалар Hn≤Gn≤An≤Qn

An – арифметикалық орташа

Gn – геометриялық орташа

Qn – квадраттық орташа

Hnгармониялық орташа



  1. a1+a2+….+an≥√a1a2……..an

n

a1a2…an сандарының арифметикалық орташасы , олардың геометриялық орташасынан аз емес. Бұл теңсіздікті француз математигі О.Каши 1821 жылы жариялағаг болатын.



  1. Гюйгенс теңсіздігі

  2. Чебышев теңсіздігі

  3. Коши – Буняковский теңсіздігі

  4. Бернулли теңсіздігі

  5. Гельдер теңсіздігі

Қорытынды


Ғылыми жоба жұмысымды қорытындылай отырып, математиканың табиғаттығ үздіксіз процестерімен тығыз байланыстылығын ерекше айтқым келеді.

Кең түрде қолданылатын классикалық Коши теңсіздігін, «Математикалық индукция», «Анализ», «Реттелген жиындар» тәсілдерімен шеше отырып, олардың бір-бірінен ерекшелігі ашып көрсетілді. Теңсіздіктер математикада ғана емес, экологиялық, экономикалық, халық шаруашылығындағы байланыстарда ерекше роль атқарады. Теңсіздіктердің осындай маңыздылығын ескере отырып, мектеп математикасына санды, алгебралық теңсіздіктермен бірге классикалық теңсіздіктер теориясын тереңірек еңгізіп қарастырса артық болмас деп ойлаймын.


Пайдаланған әдебиеттер.





  1. Жәуітіков О.А. «Жоғары математикаға кіріспе» Мектеп 1984 ж

  2. И.Н. Бронштейн «Справочник по математике», М – 1964 ж

  3. Математика в школе 1981 жыл №3

  4. Математика в школе 1979 жыл №4

  5. Глейзер Г.И. «История математики в школе». М – 1983 ж

  6. Алгорифм 2004 жыл №3

Каталог: conf2010 -> works
works -> 50 миллион жай сандар
works -> Е. А. Букетов атындағы Қарағанды мемлекеттік
works -> Секция: алгебра Жетекшісі
works -> Адамның алғАШҚЫ Өлшеу тәсілдері
works -> Қазақстанда математика ғылымының дамуында ә. Ермековтың ролі әбдікенов Д. Б. Үштөбе орта мектебі, Бұхар Жырау ауданы жет. Сейдигазимова Г. О. «Сары аязда қата ма Қайнардың аққан тұнығы, Қап түбінде жата ма Болаттың асыл сынығы »
works -> Тақырыбы: Сандардың бөлінгіштігі. Бөлгіштер мен бөлінділер
works -> Байжұманова Мадина 7Г, №12 орта мектеп
works -> Секция: математика
works -> Комплекс сандар


Достарыңызбен бөлісу:


©dereksiz.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет