Уку сөйләм эшчәнлегенең бер төре. Процесс буларак ул барлык телләрдә дә бертөрле: сүзнең график формасын аваз формасына күчерү. Уку шул ук вакытта танып белү эшчәнлегенең нигезе, аның төп ысулы



жүктеу 115.9 Kb.
Дата23.06.2016
өлшемі115.9 Kb.
Уку Һәм әдәбият.

4 класс


Автор: Р.Х. Ягъфәрова.

Анлатма язуы.


Уку – сөйләм эшчәнлегенең бер төре. Процесс буларак ул барлык телләрдә дә бертөрле: сүзнең график формасын аваз формасына күчерү. Уку - шул ук вакытта танып белү эшчәнлегенең нигезе, аның төп ысулы. Шуңа курә уку дәресләренең төп бурычы -укучыларда йөгерек, аңлы, сәнгатьле уку күнекмәләре булдыру, текст һэм китап белән эшләу осталыгы тәрбияләү. Уку тизлеге - укучыларның яхшы укуына шарт булып торган ин мөһим фактор. Уку процессында оператив хәтер һэм тотрыклы игътибар үсеш ала, баланың акыл хезмәтенә сәләте исә шушы ике курсәткечкә бәйле.

Күп укыган бала тиз укый. Шуңа курә башлангыч сыйныфларда китап укуга Һэвэслек тэрбиялэу , эдэбиятны суз сэнгате буларак кабул итэргэ ейрэту меЬим мэсьэлэ булып тора. Уку кэнекмэлэре укуга пэвэслек белэн бергэ генэ усеш алырга мемкин.

Моца бэйле рэвештэ 2-4 сыйныфларда уку дэреслэренэ мондый бурычлар естэлэ:


  • баланы матур эдэбият эсэрлэре деньясынаалып керу Ьэм суз сэнгатенец образлылыгын
    ацларга ейрэту;

  • терле жанрдагы эдэби эсэрлэр белэн таныштыру;

  • яца китаплар белэн танышуга, элеккелэрен кабат укырга телэк тэрбиялэу, китап укудан
    лэззшт, хозурлык табарга ейрэту;

  • эсэрне уку - аньщ "серенэ" тешену икэнлеген ацлату, авторньщ позициясен , язылганга
    менэсэбэтен ачарга ейрэту; автор белэн аралашу ечен уку;

- эсэрдэге сузне укучыньщ игътибар узэгенэ кую, аны образлар тудыру алымы. авторньвд фикерен, уйларын, хислэрен белдеруче чара, автор ачкан могжиза буларак кабул итэргэ ейрэту;

-укучыларньвд эсэрне эмоциональ - эстетик кабул итуенэ ирешу; хислэр сферасын эхлакый. рухи матурлык тойгьшары белэн баету;

- эдэби эсэрлэрне укыганда, балаларньщ акылын, ихтыярын, хислэрен пэм рухи
ихтияждарын устеру;

Башлангыч сыйныфларда уку пэм югары сыйныфларда эдэбият дэреслэре нигездэ охшаш,лэкин Ьэркайсында эдэби эсэр белэн таныштыру балаларньщ яшь узенчэлеклэренэ карап оештырылырга тиеш. Тубэн сыйныфларда уку дэреслэре эдэбият дэресе тугел, уку дэресе булып кала - беренче урында уку техникасын устеру бурычы куела

Суз сэнгате белэн таныштыру максатыннан, 2-4 сыйныфларда эдэбият белеменнэн
мэгълуматлар бирелэ; автор турында белешмэ, эбиятныц терле жанрлары Ьэм

аларныц узенчэлеклэре, чагыштыру, эпитет, метафора, жанландыру, рифиа, стофора. Лэкин бу терминнарны узлэштеру Ьэм аларны тексттан таба белу теп максат тугел, алар эсэрне тирэнрэк ацлау ечен кулланалар.

Эдэби эсэрне тиешенчэ кабул иту укучыньщ тормыш тэжрибэсенэ бэйле, Укылганны бала узенэ улчэп карый, уз фикерен, эш - кыланышларын эсэр героеныкы белэн чагыштыра, деньяны ничек анлавьша карап, образ тудыра, барысын уз аны, уз тэжрибэсе аша уздыра. Эсэрне кабул иту, андау ечен вакыт талэп ителэ, Укучыга эсэрнец сэнгать тирэнлеге ассоциатив бэйлэнешлэр туа. Кабат укуны оештырганда, биремнэр катлаулана барырга тиеш. Шул очракта гына балалар эдэби эсэрлэрне кабул иту Ьэм анлау ягыннан сыйныфтан сыйныфка усэлэр.

Сэнгатьле уку - эсэрне анлату ысулы.Ул - эсэрне ( геройларныц халэтен, аларныц кичерешлэрен , авторньщ темага, эчтэлеккэ менэсэбэтен, язьшганньщ матурлыгын) тирэнтен анлау нцтижэсе. Башта сэнгатьле укырга балалар укытучыга охшатып кабатлап ейтэнэлэр, соцыннан кайбер эсэрлэрне местэкыйль рэвештэ сэнгатьле укый алалар.

Программаны нэтижэле утэу дэ балаларньщ тормыш тэжрибэсе туплавына бэйле. Дэреслэрдэ балалар куцел усу Ьэм кэеф киту, ярсу Ьэм еметсезлек, канэгатьлек хисе Ьэм кызыклы фикер яки эсэр героеныц эшлэгэн эшеннэн куцел булу тойгыларын кичерергэ тиеш.

Шуца курэ укытучыларныц да, ата - аналарньщ да балаларны карарга Ьэм курергэ, тыцларга Ьэм ишетергэ - тирэ - юньнэн тээсир Ьэм кузаллау тупларга ейрэтуе меЬим.

Хислэр пэм фикер белэн бергэ сейлэм усэ, балалар тирэн фикерле, кечле образлы эдэби эсэрлэрне тормышньщ узенчэлекле гэудэлэнеше итеп кабул итэргэ ейрэнэлэр.

Дэрестэн тыш уку программада аерым курсэтелми.Местэкыйль уку ечен биремнэр дэреслеклэрдэ ейрэнелгэн эсэргэ бэйле рэвештэ куелырга тиеш.Алар сыйныфта укылганны тулыландыра, укучыны узе телэп китап укырга пэм терле чыганаклардан мэгьлуматлар табарга ейрэнэ.



Кычкырып, ацлап, дерес пэм сэнгатьле уку тизлеге (1 минутка)

Сыйныфлар

1 ярты ел ахырында

Уку епы ахырында

I

-

30 суз

II

40суз

50 суз

III

60 суз

75 суз

IV

85суз

95 суз

4 нче сыйныфта уку Ьэм эдэбият дэресен укытуга бирелгэн сэгать саны :

Еллык сэгать саны - 68 сэг. Атналык сэгать саны - 2 сэг.



Сэгать санын тематик булемнэрне ойрэнугэ булу:

1. Безнец якта жэй Ьэм кез ( 4 сэг.)

М.Гафури, И.Гази, Р.Мицнуллин. Г.Исхакый, Э.Бикчэнтэева.

Эдэбият белеменнэн мэгълуматлар.Эйткэн уй - фикерне тексттан езек китереп раслау.

2. Татар халык авыз ижаты ( 7 сэг.)

Жырлар .Мэкальлэр пэм эйтемнэр. Табышмаклар. Экиятлэр.

Эдэбият белеменнэн мэгьлуматлар.

Нэфис сузнец мемкинлеклэрен: тасвирлы пэм тээсирле булуын пэм алмаштырып

булмаганлыгын ачыклауестендэ эш.

3. Мэшпур татар язучылары Ьэм шагыйрьлэре (21 сэг.)

3 нче сыйныф ечен курсэтелгэн язучыларньвд яна эсэрлэре.

Г.Тукай, Ф.Эмирхан, К.Тинчурин, Ш.Камал, Г.Ибрапимов, Ь.Такташ, Х.Туфан,

Ш.Маннур,М.)Кэлил, И.Гази, Ф.Хесни, С.Хэким, Г.Бэширов, Э.Еники, Н.Исэнбэт,

А.Гыйлэжев.Эдэбият белемнэреннэн мэгьлуматлар.

Эйткэн уй - фикерне тексттан езек китереп раслау.Драма жанры.

4.Денья халыклары эдэбияты (11 сэг.)

Терле халыкларньщ татарчага тэржемэ ителгэн экиятлэре.

Якоб h9M Вильгельм Гримм, Х.К.Андерсен, А.С.Пушкин, Л.Н.Толстой, М.Горький,

М.Твен.

Эдэбият белеиеннэн мэгълуматлар.Сатира белэн танышу.Данлы гэудэлэнешне



чынбарлыкны тасвирлауда файдалану.

5. Туган якта кыш Ьэм яз ( 3 сэг.)

Н.Думави, Г.Хэсэнов, Г.Камал, Г.Ибрапимов. эсэрлэре.



6. Шигьрият дэфтэре ( 7 сэг.)

3 нче сыйныфта курсэтелгэн шагыйрьлэрнен яца эсэрлэре

Г.У.Имэни, Дэрддемэнд, Н.Думави,Ф.Кэрим, Э.Эхмэтжанов.

3 нче сыйныфта курсэтелгэн шагыйрьлэрнец яца эсэрлэре

Эдэбият белеменнэн мэгълуматлар.Метафора.Дэлиллэп шигырь сайлап ала белу. Бер

темага язылган шигырьлэрне берлэштеру пэм чагыштыру.



7. Язучылар - балаларга ( 12 сэг.)

3 нче сыйныфта кърсщтелгщн авторларга Л.Ихсанова, Р.Хафизова, М.Юныс цстщлщ.



8. Утелгэннэрне кабатлау (3 сэг.)

Кулланылган эдэбият:



  1. Урта мэктэп программалары. Башлангыч сыйныфлар. Татар урта гомуми белем
    мэктэбенец 1-4 нче сыйныфлары очен. Казан: " Мэгариф" нэшрияты, 2001.

  2. Уку китабы. 1 - 2 кисэк. Автор: Р.Х.Ягъфарова.

Укучыларныц белеменэ, эш осталыгына пэм кунекмэлэренэ теп

талэплэр.

4 нче сыйныф ахырына укучылар ацлап , дерес , сэнгатьле , кычкырып Ьэм эчтэн уку кунекмэлэренэ ия булырга тиеш.Кычкырып уку тизлеге - 1 минутка 95 суз.

Укучылар эшли (башкара ) алырга тиеш :

- укылган текстныц эчтэлеген ацлау Ьэм аныц темасын билгелэу;

- эсэрнец мэгънэле кисэклэре арасындагы бэйлэнешлэрне ачыклау , теп фикер билгелэу Ьэм аны уз сузлэрец белэн эйтеп биру;


  • укыганга тулы, кыска Ьэм рэсемле план тезу;

  • укылганныц эчтэлеген тулысынча, кыскача, сайлап Ьэм ижади сэйлэу; сейлэгэндэ
    тасвирлама, фикер йерту элементларьш файдалану , цитаталар китеру;

  • хикэянец башламын, мемкин булган дэвамын Ьэм ахырын уйлап чыгару;

  • текстта автор Ьэм катнашучыларныц сузлэрен , табигать Ьэм кенкуреш
    тасвирламаларьш аерып курсэту;

  • местэкыйль рэвештэ яки укытучы ярдэмендэ эсэрнец теп геройларына бик гади
    характеристика биру;

  • укытучы Ьэм сыйныфташлар укыган эсэрнец , сабакташ жавабыныц эчтэлеген ацлап
    Ьэм тулы узлэштеру;

  • Ьэртерле башкарьшган эшнец , биремнец утэлешен бэялэу.
    Укучылар белергэ тиеш:

  • яттан 15 тэн дэ ким булмаган шигырь белу;

-2-3 зур кулэмле эсэрнец (фольклор Ьэм мэшЬур язучыларныц эсэрлэре) исемен, темасын Ьэм сюжетларын ;

-6-7 халык экиятенец эчтэлеген , 10 нан артык мэкаль Ьэм эйтем , 2-3 тапкыр тэгьбир ( аларныц мэгьнэсен ацлау Ьэм нинди ситуациялэрдэ урынлы кулланылганнарын эйту).





Дәрес темасы

Сәгать саны

Дәрес тибы

Материал

Срок

Искәрмә

1.

2.



3.

4.


5.

6.

7.



8.

9.

10.



11.

12.

13.

14.


15.

16.


17.

18.


19.

20.


21.

22.
23.

24.

25.
26.


27.

28.


29.

30.


31.

32.


33.

34.
35.

36.

37.
38.

39.

40.


41.

42.


43.

44.


45.

46.


47.

48.


49.

50.


51.

52.
53.

54.

55.


56.

57.


58.
59.

60.


61.

62.


63.

64.


65.

66.


67.

68.



Туган телем – иркә гөлем.

Җәйнең яшел аты.

Алтын көз.

Теманы йомгаклау. Инша.
Татар халык авыз иҗаты
Җырлар.

Мәкальләр һәм әйтемнәр.

Табышмаклар.

Әкиятләр. “Өч сорау”.

“Гакыллы хәйлә хикәяте”

“Унөч”


“Каракош”

Без әкият сөйләргә яратабыз.


Мәшһүр татар язучылары һәм шагыйрьләре
Габдулла Тукай. “Исемдә калганнар”

Габдулла Тукай. “Китап”, “Туган авыл”

Габдулла Тукай. “Сөткә төшкән тычкан”

“Арыслан илә тычкан”

“Бәхет”

Ф. Әмирхан. “Ай өстендәге Зөһрә кыз”.



Кәрим Тинчурин. “Очрашу”

Ш. Камал. “Курай тавышы”

Галимҗан Ибраһимов. “Яз башы”

Галимҗан Ибраһимов.

Һади Такташ. “Кыш җыры”

Хәсән Туфан. “Һәркемнең үз теле”

“ Илгә сәлам”.

Хәсән Туфан. “Дөньяның мин күрдем суын”.

“Иркәләнеп кояш нурында”

“Сез таныйсызмы?”

Шәйхи Маннур. “Әткәм-әнкәмнең теле”

Муса Җәлил. “Кечкенә дуслар”

“Бакчачы”

Муса Җәлил. “Урман”

“Бер үгет”.

Ибраһим Гази. “Сиртмәкойрык”.

Фатих Хөсни. “Сөйләнмәгән хикәя”

Сибгат Хәким. “Ява яңгыр, ихласланып ява”

“Тукайга”

“Җитлегеп килгән игеннәр”

“Туган якта һәр тал җырлый”

Гомәр Бәширов. “Язгы сабан туйлары”.

Әмирхан Еники. “Матурлык”.

Нәкый Исәнбәт. “Хуҗа Насретдин”.

Аяз Гыйләҗев. “Дүртәү”.
2 кисәк.
Гарәфи Хәсәнов. “Декабрь”

Н. Думави. “Беренче кар”.

Галиәскәр Камал. “Масра авылында яз башы”

Галимҗан Ибраһимов. “Балык тотканда”


Шигърият дәфтәре.
Габдерәхим Утыз Имәни әл – Болгари.

“Заманга иярү турында...”

Дәрдемәнд.

Нәҗип Думави. “”Җәйге айлы төн”.

Фатих Кәрим. “Гармун турында”.

Роберт Әхмәтҗан. “Тургай җыры”.


Язучылар – балаларга.
Каюм Насыйри. “Әбүгалисина”.

Абдулла Алиш. “Сертотмас үрдәк”.

Роза Хафизова. “Киек каз юлы”.

Шәүкәт Галиев. “Иң беренче сүз”...


Ләбибә Ихсанова. “Җыр астында җиде көн”.

Нәби Дәүли. “Каракай – йорт эте”.

Миргазиян Юныс. “Җиде могҗиза”

“Мисыр пирамидалары”

Фәнис Яруллин. “Туган ягы кирәк кешегә”.

“Тугры дус”.

“Рәхәт тә соң!”

Тәрҗемә әсәрләр.
Якоб Гримм, Вильгельм Гримм. “Кызыл калфак”.

Ханс Кристиан Андерсен. “Патшаның яңа киеме”


А.С. Пушкин. “Балыкчы һәм балык турында әкият”

Л.Н. Толстой. “Балачак”.

Максим Горький. “Мин ничек укыдым”.

Марк Твен. “Том Сойер маҗаралары”.


Антуан де Сент-Экзюпери. “Нәни принц”

Виктор Гюго. “Гаврош”.

Джанни Родари. “Чипполино маҗаралары”

Минем яраткан язучым.

Экскурсия.

Йомгаклау.



1

1



1

1


1

1

1



1

1

1



1

1


1

1

1



1

1

1



1

1

1



1
1

1

1


1
1

1

1


1

1



1

1


1
1

1


1
1

1

1



1

4


1

1

2


1

1

1


2

1

2


1

1

1



2
1

1

1



1

1

1






3-5 бит


6-8 бит

9-12 бит


13-17 бит

18-20 бит

21-22 бит

23-25 бит

26-28 бит

29-34 бит

35-40 бит

41-44 бит

45-46 бит

47-53 бит

53-55 бит

56-60 бит

60-64 бит

64-68 бит


69-73 бит

73-75 бит


76-77 бит

78-82 бит

83-85 бит
86-88 бит
89-92 бит

92-98 бит

99-101 бит

102-107 бит

108-115 бит

116-124 бит

124-132 бит

3-9 бит
10-13 бит

14-20 бит

74-75 бит


75-77 бит

78-80 бит

80-83 бит

83-86 бит


88-94 бит


94-99 бит

99-106 бит

106-111 бит


112-115 бит

115-121 бит

121-125 бит
126-128 бит

22-28 бит

28-38 бит
38-47 бит
47-52 бит

52-57 бит



57-64 бит
64-74 бит













©dereksiz.org 2016
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет