БАҒдарламасы (Syllabus) fu1 3302 «Қаржылық есеп 1»



жүктеу 0.53 Mb.
бет2/4
Дата17.06.2016
өлшемі0.53 Mb.
1   2   3   4

6. Дәріс сабақтарының мазмұны



1 тақырып. Қысқа мерзімді активтер есебі: ақша қаражаты және дебиторлық борыштар

Жоспар

1 Ақша қаражаттарын және олардың баламаларын тану, 7 ҚЕХС.

2 Банктік овердрафт

3 Дебитордық борыштарды тану және жіктеу. Баспапқы бағалау.


Ақша құралының эквиваленті. Ақша құралының эквиваленті – қысқа мерзімді, жоғары ликвидті инвестициялар, келесі шарттарды қанағаттандырады:

Ақша құралдарының эквиваленті қысқа мерзімді ақша міндеттерін қанағаттандыру үшін және инвестиция немесе басқа мақсаттарға арналған. Инвестиция ақша құралдарының эквиваленті ретінде мамандануы үшін ақша қаражатының белгілі бір сомасына ауысуы тиіс және шамалы тәуекелге бағаның өзгеруіне әкеледі. Әдетте, инвестиция ақша құралдарының эквиваленті ретінде тек қана қысқа мерзімде өтеліп, үш ай немесе табыс күнінен аз болғанда бола алады. Ақша құралдарының эквивалентіне жатады: қазыналық вексельдер, қысқа мерзімді комерциялық вексельдер, нарықтық құнды қағаздар, депозитті сертификаттар, ерекше жеңілдетілген акциялар, олардың өтеуінің мерзіміне дейін табысталған және нақты төлеу күнін көрсету үшін.

Банктік овердрафттың банкке қарыз пайда болған себебі: ақшалай қаражат есеп шотында қалған қалдық берілген чек сомасынан асатын болған жағдайда. Банктік қарыздар көбінесе қаржы іс-әрекеттері сияқты қарастырылады. Бірақ банктік овердрафттар қайтарылуы талап етілгенде компанияның ақша қаражаты басқарудың ажырамас бөлігі болады. Мұндай жағдайда банктің овердрафттар ақша құралы және олардың эквивалентінің компоненті ретінде саналады.

Овердрафттар қысқа мерзімді міндеттер сияқты есептеледі және кредиттік қарыздың сомасына енгізіледі. Егер овердрафттың сомасы өте үлкен болса, онда бұл баптарды бөлек не баланстық есептеуде, не болмаса сәйкесінше түсіндірме хаттарда ашылуы тиіс. Көбінесе овердрафттар компаниясының чек беру кезіндегі жай ғана қателіктерден пайда болады. Банктер компанияда белгілі бір уақытта овердрафттар пайда болғанын күтеді, сондықтан комиссионды төлемді пайда болар овердрафт үшін ұстап қалады. Егер овердрафттар сол банкте бөлек есеп шотта көрсетілген болса, онда өтпелі активтер шотынан овердрафттар жойылмайды.



Дебиторлық қарыз (ДҚ) - ақшалай қаражат, тауар, қызмет алу үшін сатып алушыларға және басқа тұлғаларға қойылатын талап.

ДҚ қаржылық есепті (ҚЕ) құру үшін өтпелі (қысқа мерзімді) немесе қайтарымсыз (ұзақ мерзімді) болып сұрыпталады. Сонымен қатар ДҚ саттық және саттық емес боп сұрыпталады.

Саттық ДҚ - бұл, қарапайым шаруашылық іс-әрекеттер жасау кезінде сатып алынған тауарлар мен қызметтер үшін клиенттер төлейтін сома.

Саттық ДҚ ең қолайлы ДҚ және есеп бөлімшелері мен вексельдерді алу үшін топталуы мүмкін. Алуға арналған шоттар өз алдына «ашық шот» болады, олар қысқа мерзімді несиелерді ұзарту нәтижесінде пайда болады. Алуға арналған вексельдер - бұл келешекте белгілі бір уақытқа белгілі бір соманы төлеуге берілетін жазбаша уәде. Саттық емес ДҚ әр түрлі операцияларды жүзеге асыру барысында пайда болған және жазбаша уәделі төлемді жасау немесе тауар не қызмет көрсетуде болады. Мысалы:



  • міндетті тұлғаларға және жұмысшыларға берілген өтем ақылар;

  • көмекші мекемелерге төленген өтем ақылар;

  • алуға арналған дивиденттер мен пайыздар;

  • сақтандыру компанияларға;

  • соттағы айыпталушыға;

  • тауарды қайтарылуы жөнінде мемлекеттік органдарына;

  • қайтаруға жататын заттар үшін сатып алушыларға (контейнерлер, қорапталған сөмкелер) талаптар қойылады.

Әдебиет

  1. С.Б. Баймуханова «Қаржылық есеп» Алматы 2007ж.

  2. Международные стандарты финансовой отчетности. – Алматы, 2007.


2 тақырып. Қорлар есебі (2 ҚЕХС)

Жоспар

1 Қорларды тану (2 ҚЕХС). Қорларды тану критерийлері.

2 Қорларды бағалау. Сатып өткізудің мүмкін таза құны. Сатып алудың нақты құны. Қорларды бағалау әдістері.

Қорлардың шығыс етілуі. Дайын өнімдердің, тауарлардың, аяқталмаған өндірістің есебі.

Қорлар есебінің мерзімдік және үздіксіз жүйелері.

Қорлардың қоймағы және бухгалтериядағы есебі. Қорларды есептен шығару бойынша резерв.


Қорлар - мындай түрдегі активтер:

  • сатуға арналған дайын өнім тауары, сонымен қатар жолдағы тауарлар жатады;

  • өнімділігі, жұмысы мен қызмет бітпеген;

  • шикізат, материал, сатып алынатын жартылай фабрикаттар және олардың қосалқы бөлшектері, конструкциялар мен бөлшектер, отын, ыдыс және оған материалдар, керекті бөліктер мен басқа материалдар қорлары;

Тауар- материалды қорлар өз құнының және қолданудың таза бағасының ең кіші көрсеткіштерімен бағаланады.

Өзіндік құн тұрады:

  • қорлар сатып алудағы шығын, оған сатып алуға кеткен жеңілдіктерді, территориядан өтуге кететін шығынды, фрахт құнын (тиеу-түсіру шығынын және жолдағы тауарды сақтандыруға кеткен транспорттық шығын) санай отырып сатып алу құны кіреді;

  • өндіруге кеткен шығын, дайын өнімді өндіруге байланысты. (төлем, есептен шығару);

  • басқа шығындар.

Тауар-материалдық қорлардың есептік жүйелері.

Периодты ТМҚ. Периодты есеп жүйесін қолданған ккезде жыл ішіндегі ТМҚ есебі жүргізілмейді. ТМҚ фактілік барын қорларды хаттау нәтижесінде анықтайды, ол периодты өткізіліп отырады. ТМҚ қолданылған өзіндік құны инвентаризация аяқталмағанша анықталмайды, өйткені жіберілген ТМҚ өзіндік құнын есептеу өрнек бойынша шығарылады.







Әдебиет




1 С.Б. Баймуханова «Қаржылық есеп» Алматы 2007ж.




2 Международные стандарты финансовой отчетности. – Алматы, 2007.


3 тақырып. Негізгі құралдардың есебі. (16 ҚЕХС)




Жоспар




1 Негізгі құралдарды тану критерийлері (16 ҚЕХС).




2 Негізгі құралдардың бағалау




3 Негізгі құралдардың амортизациясы: пайдалы қызмет мерзімдері және есептеу әдістері, оларды есепте бейнелеу.

Негізгі құралдар - ұзақ мерзім уақытында (бір жылдан көп) қозғалыста болатын материалды активтер, өндірістік және өндірістік емес салаларда қолданылады.

Бастапқы құны - негізгі қаражатты алу мен үлкейту бойынша жүргізілген құн, төленген қайтарылмайтын салықтар мен жинауларды, сонымен қатар жеткізуге, жөндеуге, орнатуға, қызметкөрсетуге жіберуге кеткен шығындар және басқа шығындарды, активтерге жұмыс қалпына келтіру үшін кеткен шығындарды қосады.

Өтпелі құны - белгілі бір уақытқа арналған әрекеттегі нарықтық бағалар бойынша негізгі құралдар құны.

Баланстық құны - жинақталған амортизацияны жоюды есептей отырып негізгі құралдардың бастапқы немесе өтпелі құны, олар арқылы есепке алу кезінде активтер көрсетіледі.

Қолданысқа жіберу құны - қарастырылған және келісілуге дайын шарттарды тәуелсіз жақтармен негізгі құралдардың айырбас мүмкіншілігі бар құн.

Ликвидті құны - қосымша бөліктердің, шығындардың, қажетсіз материалдардың болжамды бағасы, негізгі құралдарды ликвидтеу барысында пайдалы жұмыстың аяғында шығару бойынша күтілетін шығындардың пайда болуын көрсетеді.

Тозу - негізгі құралдардың объектілерінің физикалық және материалды мінездемелерін жоғалту процесі.

Амортизация - тозудың жүйелік тарату түрінде жұмыс мерзімі кезінде активтің амортизациялық құнының бағалық көрсеткіші.

ХҚЕС 16 келесі тозуларды есептеу тәсілдері көрсетеді:

құндылықты қалыпты (бір сызықты) жою;

жұмсалған жұмыс көлеміне пропорционалды құнды жою (өндірістік тәсіл);



қалдықтың азаюы.




Әдебиет




1 С.Б. Баймуханова «Қаржылық есеп» Алматы 2007ж.




2 Международные стандарты финансовой отчетности. – Алматы, 2007.


4 тақырып. Материалдық есемс активтердің есебі (38 ҚЕХС)




Жоспар




1 Материалдық есемс активтерді тану (38ҚЕХС).




2 Материалдық емес активтермен операциялар есебі.







Материалдық емес активтер- табиғи натуралды нысандар, бірақ «материалдық емес құндылықпен» үлестірілген және осының күшімен субъектке, ұзақ мерзім аралығында немесе әрқашан, қосымша кіріс әкелетін активтер. Сонымен қоса, материалдық емес активтер иеліктен айыру мүмкіндіктерін иеленуі қажет. Материалдық емес активтерге тауарлық нышандар, даму тауарларының тіркелген орындары, фирма құны(гудвилл), «ноу-хау», өнер-кәсіп үлгілері және потенттер, лицензиялар, интелектуалды меншік, ұйымдық шығыстар, табиғи ресурстарды қолдану құқығы, ЭЕМ-ді қамтамасыз ету бағдарламасы және тағы басқа жатады. Мүліктегі субъектінің материалдық емес активтерінің үлесі және мағынасының дамуы, техниканың және технологияның дамуымен, ақпараттардың таратылуы мен, экономикалық қатынастардың дамуымен үлкейеді. Қазақстан Республикасының іс-әрекет ететін заңдылығына сәйкес материалдық емес активтер келесі тәртіпте бағаланады:

  • дамытылған кәсіпорынның жарғы капиталына құрылтайшылармен олардың салым шотына енгізілген- екі жақтық келісім бойынша. Осыдан салымның бағалануы тәуелсіз аудитормен тұжырымдалуы керек;

  • осы объектілердің дайындық жағдайына келтіру және иеленуі бойынша нақты келтірілген шығыстарды ескере- басқа кәсіпорындардың, ұйымдардың және азаматтардың төлемімен иеленген;

  • келісім бағасы бойынша немесе эксперттік жолмен- қайтарымсыз алынған.

Материалды емес активтердің бар болу және айналым есебі «Материалды емес активтер» 2700 бөлімше шоттарында жүргізіледі:

  • 2710 «Гудвилл»;

  • 2720 «Гудвиллді қамтамасыз ету»;

  • 2730 «Басқа да материалды емес активтер»;

  • 2740 «Басқа да материалды емес активтер құнсыздануы және амортизациясы».




Әдебиет




1 С.Б. Баймуханова «Қаржылық есеп» Алматы 2007ж.




2 Международные стандарты финансовой отчетности. – Алматы, 2007.


5 тақырып. Активтердің құнсыздануы (36ҚЕХС)




Жоспар




1 Құнсыздану белгілері.




2 Активтердің құнсыздануының есебін ұйымдастыру.

Пайдалану құндылығын анықтау кезінде ұйым:

басшылықтың активтің пайдалы қызметінің қалған мерзімі ішінде болатын экономикалық жағдайлар жиынына қатысты барынша жақсы бағалауын білдіретін ұйғарынның негізді және бекітілген дәлелдемелеріне сүйене отырып, ақшалай қаражаттар ағындарын болжауға міндетті. Сыртқы көздерден алынған деректерге үлкен мән берілуі тиіс;

басшылық бекіткен ең соңғы қаржы сметаларына/болжамды бағалауларға сүйене отырып, бірақ, күтілуіне сәйкес, болашақ қайта құрылымдауға немесе активтің өнімділігін жақсарту немесе арттыру жөніндегі шараларға байланысты пайда болатын ақшалай қаражаттардың кез келген болашақ түсімдерін немесе жылыстауларын болғызбай, ақшалай қаражаттар ағындарын болжауға. Осы сметаларға/болжау бағаларына негізделген болжамдар, неғұрлым ұзақ кезең ақталатын жағдайларды қоспағанда, ең көп ұзақтығы бес жыл болатын кезеңді қамтуы тиіс;

ең соңғы сметалармен/болжау бағаларымен қамтылған кезең шегінен тысқары шығарылатын ақшалай қаражаттар ағындарының болжамдары, көтеріліп келе жатқан өсу қарқыны ақталуы мүмкін болатын жағдайларды қоспағанда, келесі жылдарға арналған тұрақты немесе төмендейтін өсу қарқынының көмегімен, сметаларға/болжау бағаларына негізделген болжамдарды экстраполяциялау жолымен бағалануы тиіс. Неғұрлым жоғары қарқын ақталуы мүмкін болатын жағдайларды қоспағанда, осы өсу қарқыны тауарлар, салалар, ел немесе ұйым өз қызметін жүзеге асыратын елдер үшін немесе актив пайдаланылатын нарық үшін ұзақ мерзімі өсу қарқынынан аспауы тиіс.

Активті пайдалану құндылығын есептеу кезінде мынадай элементтерді көрсету керек:

ұйым актив алуды күтетін ақшалай қаражаттардың болашақ ағындарын бағалау;

ақшалай қаражаттардың осы ағындарының келіп түсу мөлшері мен мерзімдеріндегі мүмкін болатын түрлендірмелерге қатысты күтілімдер;

ағымдағы нарықтық тәуекелсіз пайыздық мөлшерлеме ұсынған ақшаның уақытша құны;

осы активке тән белгісіздік үшін үстеме ақы; және

ұйым активтен алуды күтіп отырған ақшалай қаражаттардың болашақ ағындарының өлшемін белгілеген кезде нарыққа қатысушылар көрсеткен өтемсіздік сияқты басқа да факторлар.







Әдебиет




1 С.Б. Баймуханова «Қаржылық есеп» Алматы 2007ж.




2 Международные стандарты финансовой отчетности. – Алматы, 2007.


6 тақырып. Ұйымның міндеттемелерінің есебі




Жоспар




1 Еңбекақы бойынша қысқамерзімдік кредитордық борыштар есебі.




2 Салықтар бойынша міндеттемелер есебі.

Еңбекақы – жұмыскердің еңбегінің нәтижесінде қызығушылық тудыратын қажетті қаражат, оның өндірістілігі, дайын өнім көлемінің өсуі, ассортименттің және оның сапасының жақсаруы. Еңбек есебі және жалақы еңбектің сапасын және санын, қаражаттың қолданылуына төленетін еңбек қорының түзетілуін, оперативті бақылауды қамтамасыз ету қажет. Есептің негізгі мақсаттары және оның төлемі болып:



    • өндірістік еңбек шығындарын дұрыс анықтау және жалақыны есептеу;

    • жұмыс уақытының рационалды қолданылуын, еңбек дисциплинасының жағдайын және бөлімшелері бойынша еңбек төлем қорының дұрыс қолданылуын бақылау.

Заңнамаға сәйкес жалақыдан келесі ұстап қалулар және шегерулер өндіріледі:

      • жеке табыс салығы;

      • міндетті зейнет ақы жарнасы;

      • орындай парақтары бойынша;

      • келтірілген материалды зияны;

      • кеткен жарамсыздыздық;

      • уақытында қайтарылмаған есептеуге алынған сомалар.







Әдебиет




1 С.Б. Баймуханова «Қаржылық есеп» Алматы 2007ж.




2 Международные стандарты финансовой отчетности. – Алматы, 2007.


7 тақырып. Кірістер мен шығыстар есебі (18 ХҚЕС)




Жоспар




1 Түсімді тану критериі 18 ХҚЕС.




2 Тауарларды сатудан, қызмет көрсетуден, пайыздар,лицензиялық төлемдер, дивидендтер түріндегі түсімді тану.

Табыс - өзінің капиталының өсімі, меншік иесінің шотына салымдар арқылы өзіндік өсудің қорытындысы болып келетін ұйымдық істің кезінде пайда болатын кезеңдегі экономикалық пайданың жалпы түсімі.

Табыс әділетті алынған құнмен немесе алынатын сыйақы бойынша өлшенеді.

Әділеттік құн – екі жақтың тәуелсіз операциялардың жүзеге асырғысы келетін, операцияны жүзеге асыру кезінде жақсы хабардар болған активерді айырбастау немес орындау сомасы. Тауарлардың және қызметтердің, айырбастаудың өлшемі және сипаты бойынша ұқсас тауарларды және қызметтерді айырбастау кезінде табысты пайда болдыратын операция ретінде қарастырылмайды.

Табыстың танылуы мезеті:


  • табысты беру кезіндегі танылуы (мезеті);

  • сатудан кейінгі табыстың танылуы;

  • сатуға дейінгі табыстың танылуы.




Әдебиет




1 С.Б. Баймуханова «Қаржылық есеп» Алматы 2007ж.




2 Международные стандарты финансовой отчетности. – Алматы, 2007.


8 тақырып. Капитал және резервтер есебі




Жоспар




1 Жарғылық капитал есебі:




2 Ұйымның резервтерінің есебі.




3 Есепті және өткен кезеңнің бөлінбеген пайдасы.

Жарғылық капитал – арнайы органдардағы меншіктіктің пайда болдыру және тіркеу кезіндегі кәсіпорынға салынатын сома қаражаты.

Резервтік капитал – келешекте болуы мүмкін зияндармен шығындардың орнын толтыруға арналып кәсіпорынның өзінің таза пайдасынан бөлінген меншіктік капиталыныңбір бөлігі.

Резервтік капиталдың мөлшері мен ұйымның жарғысында қаралады.

Бөлінбеген пайда – кәсіпорынның жалпы кірісінен барлық жұмсалған шығындрды басқадай бағыттарға пайдаланған сомаларын шегеріп тастағандағы қалған бөлігі болып табылады.





Әдебиет




1 С.Б. Баймуханова «Қаржылық есеп» Алматы 2007ж.




2 Международные стандарты финансовой отчетности. – Алматы, 2007.


9 тақырып. Қаржылық есептілікті ұсыну (1 ҚЕХС)




Жоспар




1 Қаржылық есептіліктің мақсаты




2 Пайда және зиян жөніндегі есепке екі нысаны. Капиталдағы өзгерістер туралы есептің құрылама. Оның нысаны. Ақша қозғалысы туралы есепті құрастырудың тікелей және жанама әдістері.

Кәсіпорын есептілігі – өткен жылдағы жұмысының шартымен нәтижиесін сипаттайтын көрсеткіш жүйесі.

ҰСҚЕ сәйкес қаржы есептілігі: бухгалтерлік баланстан, табыс және шығыс туралы есептіліктен, қаржы қаражатының айналымы туралы есептіліктен, өзіндік капиталдағы өзгерістер туралы есептіліктен, қаржы есептілігіне түсініктеме хаттан құралады.

Ақша қаражаттарының қозғалысы операциондық, қаржылық, инвестициялық қызметі тұрғысынан алған мағлұматтардың мазмұнын ашу үшін керек, мұның өзі заңды тұлғаның қаржы жағдайын және қызмет түрлерін ықпалын бағалауға мүмкіндік береді.

Табыс және шығыс туралы есептілік келесідей көрсеткіштерден тұрады:


  • өнімді өткізуден табыс;

  • өткіліген өнімнің өзіндік құны;

  • жалпы табыс;

  • қаржыландыру табысы;

  • басқа да табыстар;

  • көрсетілген қызмет және өнімді өткізуге кеткен шығыс;

  • шығысты әкімшелендіру;

  • қаржыландыру шығысы;

  • басқа да шығыстар;

  • үлестік қатысу әдісі бойынша ескерілетін ұйымдардың шығындар/ табыстар үлесі;

  • жалғастырылатын іс кезеңіне табыс (шығыс);

  • тоқтатылатын іс кезеңіне табыс (шығыс);

  • салықтандыруға дейінгі табыс (шығыс);

  • корпоративті табыс салығына шығындар;

  • азшылық үлесінің шегеруіне дейінгі кезеңге қорытынды табыс /шығыс;

  • азшылық үлесі;

  • кезең қорытындысының табысы (шығыс);

  • акция табыс.







Әдебиет




1 С.Б. Баймуханова «Қаржылық есеп» Алматы 2007ж.




2 Международные стандарты финансовой отчетности. – Алматы, 2007.



1   2   3   4


©dereksiz.org 2016
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет