Қазақстан республикасының денсаулық сақтау министрлігі қаз мма жоғары және жоо-нан кейінгі мамандықтар бойынша білім беру оқу-әдістемелік секциясы



жүктеу 5.11 Mb.
бет18/26
Дата09.06.2016
өлшемі5.11 Mb.
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   26

VII - ТАРАУ. ҚАЛҚАНША БЕЗДІҢ АУРУЛАРЫ




7.1. ЭНДЕМИЯЛЫ ЖЕМСАУ ЖӘНЕ ТИРЕОТОКСИКОЗ.


Эндемиялы жемсаудың этиологиясы мен патогенезі. Диагнозы мен емі. Тиреотоксикоз. Симптомдары. Диагнозы мен емделуі
Қалқанша безінің ауруларының жіктелуі (С.В.Николаев бойынша)

  1. Туа пайда болатын кемістіктер:

а) аплазия және гипоплазия (гипотириоз немесе микседема),

б) бездің эктопиясы (өз орнынан басқа жерде орналасуы),

в) тіл мен қалқанша безі арасының тамыры бітелмеуі әсерінен өсетін киста мен жыланкөздер.

2. Эндемиялық жемсау

а) 0, І-II-III-ІV-V дәрежелі жемсаулар,

б) бездің жағдайына сай (эутиреоидты, гипертиреоидты, гипотиреоидты-

кретинизм)

в) сыртқы пішініне сай (диффузды, түиіншекті, аралас)

3. Спорадикалы жемсау (0, I,II-III-IV-V дәрежелі)

4. Диффузды уландырғыш (токсический) жемсау

Базедов ауруы, тиреотоксикоз, алғашқыдан улы диффузды жемсау:

а) жеңіл


б) орташа

в) ауыр түрлері

5. Гипотиреоз:

а) жеңіл


б) орташа

в) ауыр


г) микседема

6. Қалқанша безінің қабыну аурулары:

а) жедел тиреоидит (струмит)

б)созылмалы тиреоидит (Риделдің фиброзы, Хашимотоның созылмалы тиреоидиті)

в) бездің түберкулезі, мерезі, актиномикозы, эхинококкі.

7. Бездің жаракаттары:

а) ашық

б) жабық


8. Бездің қатерлі ісіктері (рак, саркома, метастаздар, аденома).

Эндемиялы жемсау ауруы көне заманнан белгілі. Гиппократ, Ю. Цезарь галлдардың (француздар) арасында мойындары жуандары жиі кездесетінін жазған. XIX ғасырға дейін қалқанша безінің ісінуінің себебі белгісіз болатын. Бұны тыныс жолының жарығы санайтын.

Жемсау ауруы жер жүзінің барлық аймақтарында кездеседі. Барлығы 200 млн. науқастар бар деп саналады.

Эпидемиалы жемсау тұрмыс жағдайы нашар (дымқыл, вентиляциясыз үйде тұру, сапасыз, калориясы аз тағамдармен қоректену, авитаминоз) ауру жас азаматтарда жиі басталады. Бұнымен қатар эпидемиялы жемсау белгілі аймақтарда жиі және бұл аймақтарда адамдарға қоса малдар да ауырады. Бұндай аймақтар үлкен өзендер мен таулар маңайларында орналасады. Мәселен, Швейцария Альпасының тұрғын балаларының 90% қалканша безінің үлкейгендігі анықталады.

Қалқанша безі - ішкі секрециялық мүше. Безден шығатын гормондар қанға кұйылып нәурыздар, майлар, көмірсулар алмасуын және сіңуін қалыптандырады, ағзаның инфекцияға қарсы қорғаныс реакциясын күшейтеді.

Қалқанша безінен бір емес бірнеше гормондар шығады. Олардың әсерлері әлі толық анықталмаған.

Бездің аурулары оның гормондарының көп немесе аз шығуымен байланысты. Осының әсерінен ағзадағы алмасу үрдісі көтеріледі немесе төмендейді.

Қалқанша безі ағзадағы басқа ішкі секреторлы бездермен (гипофиз, ұрық бездері) және вегетативті жүйке орталықтарымен байланысты. Қалканша безі гуморальды және жүйке жүйелеріне бағынышты.

Без қанды төрт қалқанша безінің артерияларынан (2-жоғарға және 2-төменгі) алады, жоғарғы артериялары сыртқы ұйқы артериядан басталады, ал төменгі артериялары бұғана асты артериясынан басталады.

Бездің венозды қан тамырлары өте көп және олар өз ара жақсы анастомозданған.

Қалқанша безінің иннервациясы күшті. Симпатикалы жүйке тамырлары артериялармен қатар жүреді. Оларға қоса безге кезбе жүйкенің бұтағы - қайтармалы нерв (n. recurens) жақындайды. Бұл жүйкені кесу немесе байлау дауыс шығуын бұзады. Аурудың дауысы шықпайды. Бұл дыбыс байламдарының салдануымен байланысты. Ересек адамдарда қалқанша безінің салмағы 20-35 г. болса, нәрестелерде 1-2 г.

Эпидемиялық және спорадикалық жемсауларда бездің өсуі жайылмалы немесе нодозды түйінді болуы мүмкін.

Ұзақ уақыт өскен безде дәнекерлі тіндер көбейіп, безді қатаюы кейде онда әк жиналуы мүмкін.



Жемсау ауруының этиологиясы мен патогенезі - қазіргі уақытқа дейін көптеген теориялар ұсынылған.

1. Су теориясы (водная теория) - суда кейбір заттардың көбеюі. Бұл теорияның дәлелі ретінде келесі жағдайды атауға болады. Егер суды қайнатып ішсе без өспейді. Бұл суды қайнату ондағы зиянды заттарды жоятындығының дәлелі болып саналады.

2. Жер, топырақ (почвенная) теориясы. Кейбір белгілі жерлерде жайылатын малдарда ауру басталуы мүмкін. Бұл малдарды басқа жерлерде жайса, немесе басқа жерде өсетін шөптермен көректендірсе без өспейді.

3. Инфекция теориясы - судың, тағамның кемістіктері, санитарлы - гигиеналы жағдайдың нашарлығы.

4. Йод жетіспеушілік теориясы - 1849 ж. Прево (Prevot), Шатен (Chatin) суда, жерде, ауада йодтың мөлшерін анықтап, йоды көп жерде кретинизм және жемсау ауруы кездеспейтіндігін жазған.

Теңізді аймақтың тұрғындарында жемсау ауруы жоқ. Өйткені теңіз суында, ауада йод көп. Сонымен, жемсау ауруы йод кемістігінен басталады және ауруды емдеудің негізі йод кемістігін толықтандыру болады. Йод ағзадағы алмасу үрдістерінің катализаторы болып саналады.



Эндемиялы жемсаудың алдын алу үшін йодты профилактика жүргізіледі.

Спорадикалы жемсаудың басталу себептері өзгеше - бұған ішкі секреторлы бездердің эндокринді өзгерістері себеп болады.

Диффузды-токсикалы жемсаудың себептері де өзгеше - көбінесе аурудың бұл түріне психикалы травмалар (өрт, катастрофа, жақындардың өлімі) себеп болады.
Эпидемиялы жемсау ауруының клиникасы
1. Калканша безінің формасының өзгеруіне көңіл бөлінеді, без үлкейген бе жоқпа? Қай бөлігі үлкейген? Көбінесе оң бөлігі үлкейеді. Түйіншіктелген түрінде - домалақ немесе сопақ жеке түйіншіктер анықталады. Кейде диффузды ісінуге қоса жеке түйіншіктер байқалып бездің аралас түрі анықталады.

2. Безді сипалаумен - оның консистенциясын (жұмсақ, эластикалы, қатты) айырады. Паренхиматозды жемсау жұмсақ, ал фиброзды түрі қатты, кистозданған түрінде эластикалы.

3. Безді тыңдап одан қан тамыры дыбысы жоқтығын айырады.

4. Ауруға су жұтқызып бездің қозғалатындығын анықтайды. Егер "ісік" қалқанша безінен өссе ол жұтқыншақпен қоса қозғалады. Бұған қоса безді қолмен қозғап тексеру қажет.

Жемсау ауруының кейбір сирек кездесетін түрлерінде оны көзбен көрудің, қолмен тексерудін ерекшеліктері бар.

Сүңгігіш ыряющий) жемсауда - демді ішке тартқанда "ісік" төс сүйегі артына тығылады, ал демді шығарғанда қайта көрінеді. Бұндай без кеңірдекті қысып асфиксияға ұшыратуы мүмкін. Кейде қалқанша безі төс сүйегінің артында өсіп өңешті, кеңірдекті қысып, олар ісік ауруларының көрінісін береді (ретроэзофагеальды, ретротрахеальды немесе ретрофарингеальды бездер).

Бұдан соң аурудың келесі симптомдары анықталынады:

1. Калқанша безінің жағдайын айыру үшін аурудың 3 түрі кездесетіндігін (эутиреоидты, гипертиреоидты, гипотиреоидты) ұмытпаған жөн. Бұл терминдер бездің қызметінің бұзылмағандығын, жоғарыланғанын және төмендегендігін сипаттайды.

Гипертиреоидты түрінде жүрек соғуының шапшаңдануы, қол-аяқ, саусақтарының, тілдің дірілі, тершеңдік, дене қызуы, жүдеу және аппетит өсуі байқалады.

Бұнымен катар көз симптомдары - конвергенцияның бұылуы, кабақтардын сирек жабылуы.



Гипофункциялы түрінде - наукас адам немқұрайлы, ұйқышыл, жүрек соғуы сирек, аппетит нашар, бірақ ауру жүдемейді, алмасу үрдістері төмендеген.

Эутиреоидты (аурудың жағдайы бұзылмаған) жемсауда - еш қандай сыртқы көріністер жоқ.

Бұл ауруларда кездесетін функционалды бұзылыстармен қалканша безінің өсу мерзімін, оның консистенциясының өзгеруін анықтаудың маңызы зор. Өйткені тез өсетін жемсау тыныс жолдарын қысып асфиксияға ұшыратады. Мұндай ауруды операциямен емдеу қажеттігі туады.

Әрқашанда аурудың жүрегін тексеру қажет. Жүрек кеңиді, оның еттері қалыңдайды (гипертрофия) - жүректің мұндай бұзылуын механикалық немесе жемсаулық жүрек атайды.

Кейбір ауруларда жұтыну қиындайды, дауысы бәсенденеді (сиплый голос). Оның себебі қайтармалы нервтің қысылуы. Егер дауыс бәсеңденуі операциядан соң басталса тігін жібі алынып жүйке тігіннен босатылады. Егер без түйртпектерімен симпатикалық жүйке бағанасы қысылса Горнер синдромы - (көздің тарылуы және көз алмасының шүңіреюі) байқалады.



Аурудың диагнозын бірнеше симптомдарды анықтау нәтижесінде шешеді:

1. Ең алдымен "ісіктің" қайдан өскені-қалқанша безінен немесе басқа мүшеден өскендігі анықталады.

2. Бездің формасын айыру қажет (диффузды, түйіншекті, немесе басқа).

3. Қалқанша безінің қызметін анықтау (қалыпты, көтерілген, бәсеңдеген) қажет.

4. Бездің қозғалғыштығын, онда қан айналысын анықтау.
Жемсау ауруын басқа аурулардан ажырату
Ең алдымен жемсауды медиастинальды ісіктерден, аорта аневризмасынан ажырату - айыру қажет. Бұл үшін рентгенді және радиоизотопты ( радиоактивті йодпен) тексеріс орындалады.

Радиоактивті йод қалқанша безінде жиналып, бездің аумағын, орналасқан орнын көрсетеді.



Эндемиялы жемсаудың алдын алу шаралары күрделі 3 бағытта жүргізіледі.

1. Санитарлы-гигиеналық жағдайды жақсарту (жұмыс, тұрмыс, тамақтандыру, витаминдер, микроэлементтер қолдану).

2. Йод препараттарын пайдаланып, арнайы профилактиканы жүргізу.

3. Тағамға немесе тұзға йодты калий қосылады.



Эндемиялы жемсауды емдеу

а) консервативті тәсіл аурудың алғашқы кезеңінде және жас балаларда қолданылады. Бұнымен қатар консервативті ем ауруды операцияға даярлау кезеңінде орындалады.

Бұдан 4000 жыл бұрын жемсауды емдеу үшін күйдірілген теңіз губкасы, шөптері пайдаланылған. Бұл теңіз өсімдіктерінің йодпен байлығы ауруларға пайдалы әсер ететіндігі сол заманда белгілі болғандығын дәлелдейді. Жемсау ауруын йодпен емдеудің зияны да кездеседі. Егер мөлшерден көп дозалы иод пайдаланылса "йод-Базедова" ауруы басталып гипертиреоз байқалады. Йодты калий немесе Люголь ерітіндісі 1-15 тамшыдан ішкізіледі, күніне 1 рет антиструминнің 1 таблеткасы, қалқанша безінің препараты – тиреоидинді пайдалану безден тиреотропты гормон шығуын басып, бездің қайтадан кішірейуін береді. Өйткені ағзада йод кемістігі жойылады. Тиреоидіннің әр бір таблеткасында 0,17- 0,23 мг. йод бар. Бұл ағзада жетіспейтін йодтың мөлшерін толықтандырады. Тиреоидинді хайуандардан алынған қалқанша безінен даярлайды. Препаратты ауруды емдеу үшін ғана емес, оны операцияға дайындау үшін де пайдаланады.

Тиреоидинді пайдалану ағзаның регенерациялық кабілетін жақсартып, жараның жазылуын, ағзаның иммунды күшін қолдайды. Бұл препарат әр түрлі реакция береді. Кейбіреулер препаратқа өте сезімтал, ал кейбіреулерде препарат әсері кейінірек байқалады. Сондықтан аурудың жағдайын (тамыр соғуын, негізгі алмасу) үзіліссіз бақылап отыру кажет.

б) Ауруды операциямен емдеу үшін алдымен операцияның қажеттігі анықталады. Операцияның шексіз (сөзсіз) және бір шама қажеттігі белгілі. Шексіз қажеттіліктер:

1. Қалқанша безінің қатерлі ісігі.

2. безге қан кұйылуы.

3. безбен өңештің, кеңірдектің қысылуы (асфиксия).

4. бездің екі бөлшегіне жайылған көптеген түйіншектері.

Бір шама қажеттіктер:

1) Эутиреоидты жемсау (қалыпты және төмен тызметті). Жемсаудың бұл түрінде операция жоспарлы (толық тексерістен соң) орындалады. Өйткені жастардың мұндай жемсауы жыныс мүшелері дами келе операциясыз өз бетімен кішіреюі мүмкін.

Ауруды операцияға даярлау - эндемиялық жемсауда арнайы дайындаудың қажеттілігі жоқ .

Ауызды, тісті, бадамша бездерді, мойын терісін тексеріп, кажет болса олар емделеді.

Улы жемсауда операциядан бұрын арнайы диета, седативті препараттар қолданылады.

Гипотиреоидты және эутиреоидты түрлерінде - тиреоидин пайдаланылады.

Қалқанша безінің жемсау ауруында орындалатын операция струмэктомия деп аталады.

Струмэктомияны А.В.Вишневский тәсілімен жергілікті жансыздандыру немесе жалпы эндотрахеальды наркозбен орындайды.

Струмэктомия операциясын Кохер, Микулич, Н.И.Пирогов алғашқы орындағандар. Операция сапалы жансыздандыруды, ыңғайлы тілік және кан ағуын дұрыс тоқтатуды талaп етеді.

Ауруды операция столында жауырындар астына валик салып басын шалқайтып орналастырады.

Тері тілігін мойын қыртысымен көлденең бағытпен жүргізеді (Кохер тілігі). Мойын тіндерін тілгенде көптеген қан тамырларын байлап, қан ағуын бәсендетуге мәжбүр боламыз. Мойынның үлкен көк тамырларының кесілуінің зор қатері бар. Кеудедегі қысымның теріс болуынан кесілген көк тамыр арқылы қанға бос ауа енуі (эмболия) мүмкін. Егер операция үстінде мойын көк тамыры кесілсе оны шапшаң дымқылданылған салфеткамен жауып, ауа енгізбей байлау қажет.

Струмэктомияда қалқанша безін толық алып тастауға (экстирпация) болмайды. Өйткені қалқанша безіне қоса қалқанша маңы денешіктері алынып ағзада қальций алмасуы нашарланып, тетанияға ұшыратады. Сондықтан струмэктомияда қалқанша безінің артқы беті (онымен бірге артқы бетінде орналасқан қалқанша маңы денешіктері) сақталады. Қажетті жағдайда бездің екінші бөлшегі, қылтасы да алынады.

Акинчев А.Л., Романчишин А.Ф. (2005 ж.) жемсау ауруының операциядан соң қайталануының себептері операцияны орындаудағы қателіктер (безді толық алмау, ауруға шалдыққан без торшаларының мойын етіне немесе майлы қабатына енуі – имплантация) болады деп есептейді.

Операциядан (струмэктомиядан) соңғы асқынулар

1. Техникалық қателіктері:

а) төменгі қалқан артерияларын безден алыста байлау дыбыс байламдарының шала салдануына, салдануына ұшыратады.

б) Қалқанша маңы бездерін алып тастау. Бұндай жағдайда ауруға 1-4 мл. күніне бір реттен қалқанша маңы бездің гормонын -паратиреоидинді егу қажеттігі туады. Егер гормон болмаса 5-10 мл. 10% хлорлы кальцийді қанға егу қажет, ауруға кальцийлі сулар ішкізіледі.

В.А.Оппель тетанияға ұшырағандарға қайнатылып майсыздандырылған сүйектің 3-4 см. х 0,5-0,6 см. бөлшектерін тері астына енгізуді ұсынған. Сүйектен шығатын кальций оның ағзадағы кемістігін толтырады.

в) Жарадан қан ағу. Струмэктомиядан соң тігілген жараның астына дренаждар қалдырылады. Егер олар қалдырылмаса тері астына жиналған гематома кеңірдекті қысып асфиксияға ұшыратуы мүмкін. Сондықтан мойын гематомасын ашып байлаусыз кан тамырын байлау үшін қайталанып жедел операция орындалады.

Егер қалқанша безінің барлық бөлшектері тегіс алынып тасталынса оның кемістігі - гипотиреоз байқалады. Бұндай ауруларға қалқанша безінің гормоны -тиреоидин егіледі.

7.2. ДИФФУЗДЫ УЛЫ ЖЕМСАУ

Бұл ауру туралы бірінші хабар 1722 ж. жарияланған. Осы жылы Сент-Ивен көзі бадрақтанған үш адамды тексеріп, оның себебі көз майының ісінуі деп санаған. 1736 ж. ағылшын маманы Перри (Parry) қалқанша безі үлкейгендердің жүрегі қоса үлкейетіндігін, жүрек соғуы жиіленетіндігін жазған. 1835 ж. ағылшын дәрігері Гревс (Graves) "бадырақ көз симптомын" ұсынған.

Дәрігер Карл Базедов тиреотоксикоз ауруының негізгі 3 симптомын - Базедов үштігін-бадырақ көзді, қалқанша безінің өсуін және журек соғуының шапшаңданатындығын көрсеткен.

Тиреотоксикоз немесе диффузды жемсау деген қандай ауру?

Бұл қалқанша безінің жағдайы бұзылуымен байланысты ерекше ауру. Ауру безден шығатын гормонның (тиреоидиннің) көбеюімен байланысты.

Көбінесе аурудың басталуына психикалық жарақаттар себеп болады. Ер адамдар әйелдерден 10 рет сирек ауырады. 91,3% әйелдерде, 9,7% еркектерде кездеседі. 15-40 жастар арасындағы адамдар жиі ауырады. Әсіресе қала тұрғындары.

Аурудың сыртқы көрінісі ерекше. Оның көздері бадырайған, жүрегінің соғуы жиі, дене қызуы жоғары, сыртқы пішіні сескенген адамға ұқсайды:

1) Жедел, ауыр травмадан басқа ұзаққа созылатын психикалық әсерлер де Базедов ауруына себеп бола алады.

2) Инфекциялық аурулар (тұмау, баспа)

3) Эндокринді бұзылыстар салдарынан да басталады. Өйткені қалқанша безі басқа бездермен тығыз байланысты. Аналық ұрық бездерінің, гипофиздің, бүйрек үсті безінің кемістіктері қалқанша безінде патологиялы өзгерістер басталуына қолайлы жағдай туғызады.

4) Кейде қарапайым жемсаудың тиреотоксикозға айналуы да мүмкін

5) Қалқанша безінің қабынуы (тиреоидит) немесе жемсаудың қабынуы (струмит) да тиреотоксикоз басталуына себеп бола алады.

6) Йод-Базедов себептері - йодпен емделудің қате орындалуы. Люголь ерітіндісін, йод тұндырмасын немесе тиреоидинді қажетті мөлшерден көп қабылдауға байланысты басталатын тиреотоксикоз, аурудың бұл түрі екінші Базедов ауруы деп аталады.

Сонымен, тиреотоксикоз аурудың басталуының себептері көп. Олардың арасындағы ен негізгісі жүйке жүйесінің, әсіресе симпатикалық жүйесінің бұзылуы болады. Ол эндокринді бұзылыстарға соғады. Калқанша безі гормондарын көп шығарады, негізгі алмасу үрдісі өзгереді, еттерде, бауырда гликоген азаяды. Бұл өзгерістер симпатикалық жүйке жүйесінің жағдайын бұзады. Сонымен ағзада "теріс шеңбер" пайда болады.



Диффузды-токсикалы жемсау, Базедов ауруы, тиреотоксикоз көптеген және әр түрлі симптомдар береді. Бұл симптомдарды негізгі және қосымша (басқа мүшелерден байқалатындар) деп екі топқа бөлуге болады:

Негізгі көріністер:

1) Базедов үштігі – көздер бадрақтануы, бездің үлкеюі, жүрек соғуы жиілеуі.

2) Мари-Шарко симптомдары қолдың, аяқтың, тілдің, бастың қалтырауы (тремор).

3) Жүдеп - арықтау.

4) Тершеңдік.

Қосымша көріністер

I. Көз симптомдары:

1. көздер кеңейген, жылтыраған (блестящие), көз карашықтары кеңейген, көз қарасы "сескенішті", "ашулы".

2. Мебиус симптомы - көздердің конвергенциялық жағдайы нашарланады - қимылдаған заттарды көру бұзылады.

3. Грефе симптомы - көзді жұмғанда жоғарғы кабақтың толық жабылмауы

4. Штельваг симптомы - қабақтың сирек жабылуы

II. Нерв жүйесіндегі бұзылыстар:

Сезімталдық, құбылмалық, мінезінің шапшаң өзгергіштігі, асығыстану, берекесіздену, өте ауыр тиреотоксикозда - психоз.

III. Науқастың конституциялы өзгерістері - ауру адам өз жасынан жастау көрінеді, оның дене терісі жұқа, ақ түсті, дымқыл және қан тамырларына бай, дермографизм күшті.

ІV. Трофикалық өзгерістер - шаш түседі, тырнақтар сынғыш, саусақтар ұзын, жіңішке -"мадоннаның қолы".

V. Дене қызуы және тыныс алу бұзылады. Науқас дене қызуын, бетке, басқа денеге қан жиналуын сезінеді, дене қызуы субфебрилъді. Тыныс алу жиіленген. Науқастар ыстықты нашар көтереді - оларда күн сәулесінен сескену, қорқу байқалады. Өйткені күнге күю аурудың асқынуына ұшыратады.

VІ . Тиреотоксикозда әрқашанда жүрек жағдайы және қан айналысы бұзылады. Кан тамырының соғуы күшті-мойында көзбен көрінеді, кейде аритмия, асистолия байқалады. Науқас адам шаршағыш, ентіккіш. Жүрек кеңіген, үлкейген (гипертрофия). Жүректі тыңдағанда одан систолиялы шуыл естіледі. Тамыр қысымы (жоғарғы және төменгі қан қысымы арасының өзгешілігі) жоғары. Аурулардың көбінде сілекей шығуы күшті, ал кейбіреуінде, керісінше ауыз, тіл құрғақ.

VІІ. Ішек қарын өзгерістері – тәбет нашар, нәжіст сирек шығады немесе іш өтеді.

VІІІ. Қандағы өзгерістер - лейкопения, лимфоцитоз, нейтрофилдер саны азайған, эозинофилия, қанның ұюы бәсенденген.

IX. Жыныс – зәр мүшелеріндегі өзгерістер - зәр шығуы жиілейді, жыныс мүшесінің жағдайы нашарлайды, кейде - импотенция. Әйелдерде -аменоррея және дисменоррея (етек кірі тоқталуы немесе бұзылуы).

X. Жалпы зат алмасу үрдісінің өзгеруі. Заттар алмасуы 10-100 дейін көтерілуі.

Зат алмасуды келесі формулалардың бірімен анықтауға болады.

Брейтман, Рид, Джейль формуласы. Олардың арасында ең ыңғайлысы Джейлъ формуласы: 0,0(негізгі алмасу) = П+ПД - III. П – тамыр соғуы, ПД - тамыр соғуының қысымы.

Тексеріс таңертен аш қарында қан тамыры және қан қасымы 3 рет анықталады да олардың орта көрінісін формулаға орналастырады.

Мәселен тамыр соғуы 110. А/Д - 170/90, тамыр соғуының қысымы 80 тең. Бұл цифраларды Джеилъ формуласын қолданып жалпы алмасудың 79% көтерілгендігін анықтаймыз.



Тиреотоксикоздың негізгі көріністері

Қалқанша безінің ұлғаюы- 100, ашуланғыштық, жылауықтық, әлсіздік, тершеңдік, жүрек соғуы шапшаң, саусақтар қалтырағыш, Мари симптомы, жүдеу, жұмыс қабылеті төмендеген, ентігу, жүрек шекарасы кеңейген, көздің бадырақтануы, мінез өзгеруі, ұйқы бұзылуы, дене ісінуі, ақылдың азаюы, менструальды циклдың бұзылуы, жыпылық аритмиясы, асцит, ең ақырында көздің бадырақтануының одан әрі дамуы.



Тиреотоксикозды емдеу - әрқашанда консервативті шаралардан (тыныштық. тұрмыс жағдайын өзгерту, жүрек жағдайын қолдау, жүйке жүйесін тыныштандыру, ұйқыны жақсарту) басталады. Седативті дәрілер қолданылады. Тек осындай даярлықтан соң ауруды операцияға алуға болады.

Тиреотоксикозды консервативті емдеу тәсілдеріне біз толық тоқталмаймыз. Өйткені мұндай емдеу терапевті клиникада (эндокринология) жүргізіледі.

Хирургиялық емдеуді - қолдану алдында әр қашанда ауру операцияны көтере алама, ол операцияға толық дайындалындыма деген сұрақтарға жауап беру қажет. Егер бұл шарттар орындалмаса ауруды одан әрі операцияға консервативті емдеумен "даярлау" оның жағдайының ауырланып ауруды операциямен емдеудің мүмкінсіздігіне соғатындығын ұмытпау қажет.

Науқасты операцияға дайындау үшін йодтың микродозасын. тиоурацил, Шерешевскийдің таблеткасы, бромидтер, дигиталис қолданылады. Ауруды жеке бөлмеге немесе операциядан соң асқыныссыз тәуір болып келе жатқан науқастар арасына жатқызады. Тиреотоксикозды емдегенде аурудың дәрігерге сенімі зор болуы қажет, оның хирургке сенімі, операцияның қажеттігін түсінуі және оның жақсы аяқталынатындығына сенімі зор болуы қажет. Егер мұндай сенім болмаса операцияны уақытша кейінге қалдырғанның өзі дұрыс.

Бұрынғы уақытта операцияны жалпы ингаляциялы наркозбен орындайтын. Бұл операциялардың ақыры онша жақсы еместін. Өйткені тиреотоксикоз салдарынан уланған ағзаға наркоздың жағдайсыз әсерлері қосылып операциядан соңғы өлім жиі кездесетін. Уақытында Крайлъ "Мен жемсау ауруың операциямен емес, ұрлап аламын" деп жазған. Тиреотоксикозбен науқасты палатада 1-2-3-4 қайтара наркозбен ұйықтататын. Ауру адам бұл ұйықтатудың қайсысында струмэктомия орындалатынын және орындалынғанын түсінбейтін.

Струмэктомия операциясы қазіргі уақытта нейролептоаналъгезия қосылған жергілікті новокаин анестезиясымен және эндотрахеальды наркозбен субфасциальды, субтотальды резекциялау тәсілімен орындалады.

Операцияның (струмэктомияның) орындалу шарттары - безді аз жарақаттау, қан ағуын азайту және сапалы жансыздандыру.

Төртінші шарт операциядан соңғы токсикоздың алдын алу. Бұл үшін қалқанша безінің тінін аз қалдыру және жараны дренаждау қажет.

Тиреотоксикозбен ауыратынды операцияға даярлауда - барбамил, резерпин, йод препараттары, мерказолил, преднизолон, витамин В, жүректі қолдағыш препараттар пайдаланылады.
Операцияның түрлері


  1. Безді толық сылып алу.

  2. Қалқанша безінің резекциясы (Мартынов, Микулич) экономды резекция, кеңейтілген резекция, толықша субтотальды резекция.

а) қан тамырларын Кохер тәсілімен байлау,

б) Николаев тәсілімен субфасциальды струмэктомия.

3. Қалқанша безін толық алып тастау.
Тиреотоксикоздың ақыры

Науқасты кешіктірмей дұрыс емдегенде аурудың жұмыс қабілеті дұрысталады, науқас салдарынан пайда болған бұзылыстар жойылады. Тек экзофтальм ұзақ уақыт сақталады.

Кеш, ауру асқынғаннан соң басталған емде ішкі мүшелердің ауыр декомпенсациялануы болжамды нашарландырады.

7.3 ҚАЛҚАНША БЕЗДІ ТЕКСЕРУ ТӘСІЛДЕРІ

1. Физикальдық тексерістер:

а) Көру - мен қалқанша безінің жағдайы бұзылғандарға тән көріністер - науқастың мінезінің бұзылуы, көз симптомдары, саусақтар дірілдеуі, бездің төс сүйегі артында өсуінде - мойын, кеуде көк тамырларының созылғандығы анықталады.

б) Безді сипау (пальпация).

Безді көру және сипау арқылы қалқанша безінің үлкеюінің дәрежесі анықталады:

0- дәрежеде - бездің мөлшері бұзылмаған,

I - дәрежеде без жұтынғанда ғана анықталады (көзбен көрінбейді, қолмен сипалады),

II - дәрежеде без жұтынғанда анық көрінеді, мойын өзгермеген,

III- дәрежеде мойын түсі өзгерген (жуан мойын),

ІV - дәрежеде мойын формасы ауыр өзгерген,

V – дәрежеде без ауыр өскен, мойын ауыр "ісінген", өңеш, кеңірдек қысылған -жұтыну, тыныс алу бұзылған.

2. Лабораторлы және аспапты тексерістер:

а) Негізгі алмасуды тексеру,

б) йодтың қалқан безімен сіңірілуін анықтау.

Қалыпта 131 - йодтың 2 сағатта - 5-10%, 24 сағатта - 20-30% сініріледі. Гипертиреозде сіңіру көбейеді, гипотиреозда - азаяды.

в) Ұйқы безін сканерлеумен - 131 йодтың безде орналасқан көлемін, аумағын анықтау (аденома, киста, ісік)

г) Қалқанша безінің гормондарын анықтау (қалыпты 64-128 н/моль/л/); трийодтиронинді (қалыпты 0,9-216 н/моль/л).

д) Рентгенді тексеріс - бездің кальцификацияланған бөлшектерін эхография көрсетеді.

е) Улътрадыбыстық эхография (УЗИ).

ж)Биопсия.

з) Ларингоскопия.

и) Лимфография.

к) Ангиография - (бұғана асты немесе сыртқы ұйқы артерияға контрасты зат жіберіліп орындалады)

29-шы науқас - 37 жасар әйел клиникаға келесі шағымдармен түскен. Мойынның алдыңғы бетінің ісініп жуандауы. Тағам жұтқанда осы ісіктің тұсының ауырсынуы, бас ауыруы.

Бұрын безгекпен, тұмаумен ауырған. 4 жыл бұрын гинекологиялық ауру себебінен операция жасалып, жатырдың екі түтігі байланған.

Тұрмыс жағдайы орташа. Шылым шекпейді. Суды құдықтан алады. Ақырғы 5-6 жыл эпилепсиямен ауырады. Сондықтан жұмыс істемейді. Мойында кішкене, қозғалғыш ісіктің пайда болғаны бұдан 4 жыл бұрын анықталған. Бұл ісік мысқылданып үлкейе басталғанмен дәрігерге бір жыл бұрын ғана көрінген. Осы уақыттан бастап йод препараттарын пайдаланған. Бірақта одан көмек болмаған. Мойынның алдынғы бетінде 2 бөлшектен құралған қозғалғыш, ауырмайтын ісікшелер (2-3 см) анықталады. Грефе, Мебиус симпомдары жоқ, қол саусақтарының, бастың қалтырауы байқалады. Көз бадырағы жоқ. Негізгі алмасу + 24% (+10%). Диагноз - эутиреоидты диффузды - түйіншекті (аралас) жемсау.



VIII - ТАРАУ. СҮТ БЕЗДЕРІНІҢ АУРУЛАРЫ
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   26


©dereksiz.org 2016
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет