Басќару есебі туралы жалпы т‰сінік


Тақырып 4. Калькуляция баптары бойынша өндірістік шығындардың есебі



бет15/40
Дата20.05.2022
өлшемі0.81 Mb.
#458075
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   40
Бас ару есебіні ма ынасы, оны м ні, ма саттары ж не міндеттері

Тақырып 4. Калькуляция баптары бойынша өндірістік шығындардың есебі.

  1. Материалдық қорлар есебі

2. Еңбекке ақы төлеу шығындары есебінің мақсаты.
3.Өндірістегі ақаулар есебі.
4.Алдағы кезең шыындарының еебі мен таратылуы.


1. Материалдық қорлар есебі
Өндірістегі өнім шығындарының басты үш негізгі элементтері бар: негізгі (тікелей) матералдар; тікелей енбек ақы шығындары (бүдан былай тексте өндірістік жүмысшыларының негізгі еңбек ақылары ретінде көрсетіледі); жанама шығындар (бүдан кейін жалпыөндірістік шығындар, кейде оны үстеме шығындар деп те атайды)..
Енді осы аталған элементтердің әр қайсысын қарастырайық. Алдымен материалдар есебіне көңіл бөлеміз, сосын жүмыс күшіне. Демек, бізге осы кезенде біршама процедуралармен және оған сәйкес құжаттармен толықтанысьш алуымыз керек, содан соң, материал есебі мен бақылау процедурасын зерттейміз.
Қазіргі кездегі ендірістік ортада шаруашьшық етуші субъектілер көп бөлшектер мен өлшеуіштерді қажет ететін, кең ассортиментті енімдер өндіреді. Сондықтан, мүндай ШС-де материалдарды басқару және жоспарлау мәселелері кешенді мәселелер болып табылады.
Ол үшін алдымен ШС-де материалдарды босату және алу, тапсырыстардын типтік процедурасын қарастырамыз. Материалдарды басқару және жоспарлаудың бірінші сатысы - қорлардың оптимальды деңгейін анықгау.
Қорларды басқарудың басты мақсаты: шикізаттан дайын өнімге дейін — қорлардың барлық түрлеріне капиталды жұмсаудың оптимальды деңгейін анықтау және шаруашылыққа қажет деңгейдегі мөлшерін ұстау болып табылады. Қорлардың оптимальды деңгейін белгілеу кезінде тұтынушылар сұраныс пен өндіріс мұқтаждарын жеткілікті дәрежеде қанағаттандыру үшін, аталған деңгейді тұрақты түрде қадағалап отыру керек.
Осымен қатар, онда шамадан тыс қорларды болдырмауын, әр заматта қорларға жұмсалған қаражаттардын тиімділігін және олардың басқа да тиімді пайдалану жолдарын іздестірген жөн.
Қорлардың оптимальды деңгейін белгілеу, сол қорларды бақылау үшін керек, бірақ біздің басты мақсатымыз - шикізат пен материаддар есебінің процедурасын карастыру: сондықтан бұл арада біз қорлардың оптимальды деңгейін қалай белгілеуге болатындығы жөніндегі мәселені қозғамаймыз.
Бәрімізге белгілі, материаддардың қорлану деңгейі олардың кірісімен тәуелді болады. Сақгауда жатқан материалдардың әрқайсысы бойынша оптимальды қорды қамтамасыз етуге қойма меңгерушісі жауапты. Ол қойма есебі (форма М-15) карточкасында қолдағы бар материалдар санының оперативтік немесе жедел есебін жүргізеді. Егер оның есебі компьютерде жасалатын болса, онда есеп карточкасының орнына тапсырыс орындары мен материалдардың қалдықтары жазылған дисплейі жеткілікті болады. Өндіріс сұранысы мен қойма ұсынысы арасындағы сәйкессіздік жабдықтау бөліміне белгілі бір мөлшерде кайтадан тапсырыс беру арқылы жойылады. Егер компьютерленген жүйе әрекет етсе, онда компьютер, қор деңгейін тапсырыс орнына (нүктесіне) жеткенде, тапсырысты автоматты түрде басады. Тәжірибе көрсеткендей, қоймаларда тапсырыстың көлемі және нүктесіне әсер ететін қателер жіберіледі.
Дұрыс емес жазуларды анықгау үшінЖәне басқа қателерді анықгауда қорды бақылау және өндірісті бақылау функцияларын біріктіретін есеп жүйесі керек.
Біздің пікірімізше, бүл көрсетілген қателер үздіксіз (сондай-ақ басқа да) өндірістерде мүмкін болады, себебі онда үсталмайтын қорлардын корын жасаумен, сондай-ақ ТМҚ-ның ішінде үсталмайтын қорды (ҮҚ) сақгауымен байланысты ескерілмеген шығыңдардың арту мәселесі пайда болады. Дербес қүқылы қорлар (үсталмайтын қорлар) негізгі қорлар сакталатьщ жерде сақталады, бірақ оларды негізгі қор толығымен таусылмайынша пайдалануға болмайды. Бірақдербес кұқылы қорларды паидаланса, онда олар жаңа тапсырыстарды қажет етеді, яғни бүл, кезең қажеттілігін ескергеңцігін керсетеді, бірақ сонымен қоса жаңа партияға тапсырыс берілмесе, онда өнімнің жаңа партиясы даиындалмайды. Мүнда жаңа тапсырыстың карточкасының орын 110
ауыстыруы, яғни үсталмайтын қорлардың өндірісте бақыланатын қорға өтуі орын алады. Бүл жағдай, ішкі есеп жүйесінің көпшілігінде ресми түрде ескерілмеген шығындар10 ретінде тіркелмейді.
Қоймада жатқан қорлар әр түрлі арналымға ие болғандықтан, ол өздерін осы әр-түрлі арналымға қарап пайдаланады. Одан басқа, қорладың әрекетті (қылығы) танымал постулаттардан, әсіресе оның ішіңце екі карама-қарсы талаптардан тәуедді:
біріншіден, өнімді сату мен өндіру үшін жеткілікті қорлардың болуын қамтамасыз етуі керек;
екіншіден, ескіру тәуекелділігін арттыратын, артық қорлардан бас тартуы керек.
Қорлардың оптимальды деңгейі, осы қойылған екі шек нүктелерінің арасында болады, яғни керекті кезде керекті материалдың, керекті мөлшерінде болғанын мақсат түтады, бірақ оның да барынша ең аз шығынмен қамтамасыз етілгені жөн. Ол үшін әр түрлі материалдар бойынша қодда бар мөлшерінің (санының) нақты (дәлме-дәл) есебі жүргізіледі. Бүл есептік ақпарат материалдардың қоймалық есебі карточ-касында (М-17), ал шағын ШС-де сүрыптау есеп кітабында немесе қорлар есеп кітабында жинақталады
Сонымен бірге, материалдарды қабылдау барысында, оның материалдық қор бөлімі (сақтау бөлімі, қойма) тиісті есебін жүргізеді, және оларды қарап, содан соң жабдықтаушы рәсімдеген, қүжатпен, яғни алынған (немесе жіберілген) жүк накладнойының мәліметтерімен, демек тапсырысты жеткізіп берушінің кешірмесімен салыстырып тексереді.
Материаддық қор бөлімі сосын алынған тауарларды тауарды алу туралы хабарламасына (ТАХ) енгізеді және қойма карточкасының графасына „қабылданды" деген жеріне сәйкес қажетті жазуларды жазады. Тауарды алу туралы хабарламаның көшірмесі сатып алулар бөлімі мен бухгалтерияға жіберіледі. Сатып алу бөлімінде тапсырыс орындалды деп белгі соғылады, ал бухгалтерияда тауарды алу туралы хабарлама нақты алынған тауарларға төлем жасау үшін жабдық-таушылардың шотымен салыстырып тексереді. Жабдықгаушыдан шот әдетте тауарды алғаннан кейін бірнеше күннен соң келеді және бухгалтерия осы шоттың мәліметтерін ТАХ-на енгізілген материалдардың әрбір түрлерін бағалауда пайдаланады. Сосын ТАХ-
10Ескерілмейтін шығындарға сатып алынған қорлардың санын бұйым бірлігіне шаққандағы езгеретін шығындар, яғни айырмасы жатады.
на аударылған тауарлар туралы жазулар, Бас кітаптың сәйкес графасына енгізіледі, онда жазулар туралы мәліметтер көрсетіледі. Осы құжатта тек қолдағы бар материаддардың әрбір жекелеген түрлерінің саны мен қүны жазылып қояды. ШС-де мұндай есепті жүргізу ушін қазіргі кезде компьютерлер пайдаланады.
Одан басқа, жоспарлы-өндірістік бөлімі де нарядты орындау үшін қажет материаддар санын анықгайды және өндіріс нарядына тіркелетін материаддардың тізімі көрсетіледі, бірақ ол "қоймадан босату талаптары" (ҚБТ) деген алғашқы құжаттарынан алынады.
Цехтың мастері осы нарядты алады да, оны қойма меңгерушісіне (ҚБТ) сәйкес материаддарды алуға немесе айырбастауға жібереді. Қойма меңгерушісі осыдан кейін ҚБТ-дағы мәліметтеріне сәйкес қоймалык карточкаларға „Босатылды" деген колонкасына енгізеді. (Қоймадағы материалдардың әрбір түрлері үшін жеке қоймалық карточка жүргізіледі). Сосын ҚБТ бухгалтерияға жіберіледі. ҚБТ бухгалтерия алғаннан кейін, онда тізімделген материалдардың әрбір түрлері бойынша сомасы мен бағасы қойылады. Босатылған материалдардың әрбір түрі бойынша осы мәліметтер, қорларды көрсететін Бас кітаптың сәйкес шотының „Алынды" деген белгісі бар колонкасынан алынады. ҚБТ-ғы ақпараттар, Бас кітаптың әр түрлі шоттарынан, олардың „Мөлшерін", „Бағасын", „Сомасын" тиісті колонкаларына көшіріледі және материалдарының нақты түрлері бойышна әркайсысының қорытындысы және сандарының балансы есептелінеді. Көптеген ШС-де бүл операциялар компьютердің көмегімен орындалады. Тандап алынған бағалау әдісіне байланысты босатылған материалдың әрқайсысының қүнына не тапсырыс нөмері бойынша тиісті шығындарына енгізілуі керек, не тиісті үстеме шығыстарына жатқызылады, бүл кезде қажетті ақпараттар бастапқы құжаттардан алынады. 8 кестеден көріп отырғанымыздай, тапсырыс нөмірі немесе үстеме шығыстар туралы мәліметтерін цех мастері алдын-ала толтырып қояды. Келесі кезең бухгалтерияда жүргізілетін болғандықтан, ол мындай операциялардан түрады:

  • шикізат қорларының азайғанын қүндылықтардың босатылғаны
    туралы жазуларды жиынтық немесе айналым ведомостарына көшіріп
    жазу арқылы көрсетіледі;

  • босатылған материалдар санын тіркеу, мүңда тапсырыс туралы
    немесе үстеме шығыстарының мәліметтері көрсетіледі.



Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   40




©dereksiz.org 2024
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет