Беттер Кесте Сурет Әдебиеттер



жүктеу 2.34 Mb.
бет2/11
Дата17.06.2016
өлшемі2.34 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

1.1.5 Технологиялық процеске әсер етуші факторлар
Ашытқыларды өсіру барысында температурасы олардың өсу жылдамдығына үлкен әсер етеді. Ашытқыны культивирлеу температурасын жоғарлату әсерінен бірінші уақытта өсу жылдамдығы жоғары болады да, кейіннен бірдей төмендейді. Д.А.Уайтоль мәліметтер бойынша, 200С температурада ашытқыларды өсіру барысында олардың өсуінің меншікті жылдамдығы 0,149-ды құрайды, 300С-та 0,311, 360С-та 0,342, 400С-та 0,200 дейін, ал 430С температурада ашытқының көбеюі қарастырылған жоқ.
1.1.5.1 Ортаға активті қышқылдың (рН) әсер етуі
Микроорганизмдер, сонымен қатар ашытқылар, белгілі рН ортада өседі. Бірақ нан ашытатын ашытқылардың меншікті өсу жылдамдығы рН 4,5-5,5 барысында бақыланып отырады культуралды ортаның рН 4,0 дейін төмендету биомассаның жинауының және төмендеуіне алып келеді. Нан ашытқысы ашытқылардың өсіру уақытысында рН 3,0-3,5 дейінгі ортада қышқылдандыру және рН 8,0 ортада сілтілеу кезінде ашытқы жасушаның көбеюі тоқтатылады. Жасушаға түсетін қоректік заттардың жылдамдығы, ақуыз синтезіне қатысатын фермент системасының активтілігі, витаминдердің түзілуі, сонымен қатар ашытқының өсу жылдамдығы рН деңгейіне байланысты болады. Оптимальды белгіден (4,5-5,5) рН ортада ауытқуы ашытқының сапасының нашар болуына алып келеді.
1.1.5.2 Химиялық заттардың әсер етуі
Ашытқы өндірісінде негізгі ашытқы шикізаты, меласса, қоректік тұздар аммоний күкірт қышқылы, диаммоний фосфат, сонымен қатар күкірт қышқылы және магнитті күкірт қышқылы қолданады. Кейде ашытқы жасушасының көбеюі және өсуінің кідіруі үшін де заттар керек. Мұндай заттарға күкірт ангидриді, ұшқыш қылқылдар, бактерия түзуші нитриттер, сульфиттер мен сульфидтер, фтор, мышьяк, күміс, мыс және кейбір биорганикалық қышқылдар жатады. Бұлар культуралды ортаға түскеннен кейін олар көбею процесін кідіртуі мүмкін, сондай-ақ ашытқы жасушасының өміршеңдік кезеңінің тоқтауына алып келеді.

Ашытқының көбею жылдамдығын, сондай-ақ бактерия түзуші нитридтер кідіреді, нитритдерде нитрадтардың қайта құрылуы 0,004% бастапқы ашытқылар үшін у болып табылады.

Ашытқы өндірісіндегі құрал – жабдықтарды және құбырларды дезинфекциялау үшін формалин қолданылады. 0,001 % формалин концентрациясы ашытқылардың өсуін тоқтатады. Ал 0,09 % көлемде ортада құрылғанда жасушалардың орташа өмір сүргіштігі қосылады.

Антибиотиктер, мысалы биомецин мен пенициллин, ашытқы жасушасының активтілігін ортаның 100 мл 50-100 мкм концентрациясын қосқанда төмендетеді.


1.1.5.3 Мелассалы ерітінді концентрациясының әсер етуі
Ашытқылардың көбеюі мен өсуі қоректік заттардың бірдей шартына ғана тәуелді екені белгілі, сонымен қатар жасуша шырынының концентрациясына және ортаның осмотикалық қысымы мен өсіруге және көбейтуге болады. Сахаромицеттің жасушасының осмотикалық қысымы 0,8-0,2 МПа жеткен кезде кідіре бастайды. Оның көбеюі ашытқыларды жоғары концентрациялық ортадан өсіргенде жоғарылайды. Культуралды ортаның осмотикалық қысымы құрамындағы құрғақ заттардың концентрациясының өсуімен жоғарлауы мүмкін, мысалы қанттың немесе осмотикалық активті заттардың, яғни натрий хлориді және тағы басқаға байланысты.

Ортадағы қанттың концентрациясы мелассаны қосумен сипатталады, ол қою мелассаның массасына ортадағы культураның көлеміне қатынасымен анықталады, ашытқыны өсіру аппаратында өңдейді. Қазіргі таңда көптеген шетел және отандық заводтарда ашытқыларды Кр=8-10 болған жағдайда өсіреді, культуралды ортада қанттың концентрациясы 5-6 % құрайды.

Оттегі қиын еритін газдарға жатады. Орташа қысымда және 300С температурада 1 литр суда 7,52 мл оттегі ериді.

Культуралды ортаны жасушамен аэрирлеу процесін система түрінде көрсетуге болады, ол екі бөлімнен тұрады және қозғалмалы тепе-теңдікте болады:


О2 ауада → О2 сұйық → О2 жасушада
Ашытқы жасушасында оттегінің ауысу процесі екі сатыдан тұрады:

  1. Сұйықтағы оттегінің еруі - Кv ұзындығымен сипатталады.

  2. Кr ұзындығымен сипатталады.

Кv адсорбция коэффициенті немесе оттегінің еру жылдамдығының константы болып табылады. Оттегі қысымы үнемі орташа болып келеді және температурасы да орташа болған кезде сұйық оттегінің адсорбциясының жылдамдығы төмендегі теңдікпен анықталады:
dc/dt=Kla (С4-С),
Мұндағы: С – ерітілген оттегінің концентрациясы, яғни температура уақытысындағы, м Моль/л;

С4 – қанттың ерітілген оттегінің концентрациясы, м Моль/л;

Kl – сұйықтықтағы коэффициентінің ауысуына пропорциональды константы.

а – газ - сұйықтықтың жоғарғы бөлігінің ауаны, см2.


К4 – туындысы, Кv адсорбция коэффициенті болып табылады. Адсорбция коэффициентін сонымен қатар май берудің көлемдік коэффициенті деп те атайды. Оның ұзындығы аэрация интенсивтілігімен сипатталады.
Кr – ашытқыдағы абсолютті құрғақ заттардың синтезі үшін керекті (АҚ) ашытқыға оттегінің қажеттілігімен сипатталады. Бұл ұзындықтың көлемі г О2/г. Ашытқыға оттегінің қажеттілігі олардың құрамындағы оттегін сіңіру жылдамдығына және лимитирлеу барысында қамтамасыз ету болып табылады.

Культуральды ортада оттегінің еру жылдамдығы ашытқыда оны қолдану жылдамдығынан аз болмауы керек. Тек осы жағдайда ғана өсуі орташа жүруі мүмкін.

Егер ашытқылардың өсу жылдамдығы мөлшерлі болса, онда биомассаның жиналу процесімен сипатталады, экономикалық жағынан сипаттамасы ретінде шикізатты қолдану коэффициенті болып табылады немесе ашытқыдағы биомассаның шығуымен сипатталады, % бойынша ашытқылардың шығуын төмендегі формуламен есептейді;
В=Д*100/М
Мұнда: М – шығындалған шикізаттың мөлшері, кг.

Д – ашытқылардың алынған мөлшері, кг.


Ашытқы зауыттарында ашытқының шығуы әр түрлі болып келеді, ол құрал – жабдықтардың конструкциясына байланысты, сондай-ақ негізінде системаның аэрациясына, технологиялық сызба – нұсқасына, шикізаттың сапасына, өндірістің автоматизациялық деңгейіне және тағы басқа ерекшеліктеріне байланысты болады.

Тәжірибе барысында ашытқының шығу құрамында 46 % қант бар мелассаға қатынасымен (М46) есептейді, негізгі көңіл аударғаны СВ құрамының есебімен және ашытқылар болып табылады.

Шетелдерде ашытқының шығу құрамында 50% қант (М50) бар мелассаға қатынасымен есептейді.

Осыған байланысты отандық зауыттардағы ашытқылардың шығу мөлшері төмен, шетел өндірістерінде жоғары болады, сонымен бірге алынған ашытқының мөлшері және жұмсалған мелассалары бірдей болған жағдайының өзінде шетелдеріне қарағанда төмен мөлшерде болады.



1.1.5.4 Ашықы биомассасын синтездеудегі сыртқы орта факторының әсері

Ашытқы тіршілігіне қоршаған факторлары үнемі әсер етіп отырады. Олар температура, рН ортасы, құрғақ заттар концентрациясы, культруалды ортаның оттегімен қамтылуы, т.б. заттар.

Жоғарыда көрсетілген факторлар жасушаға қолайлы немесе қолайсыз әсер етуі мүмкін. Микроорганизмдерге әсер етуіне қарай факторлардың үш түрін ажыратады: минимальды, оптимальды, максимальды.

Микроорганизмдер тіршілігіндегі барлық процестер оптимальды факторлардың жағдайында жақсы жүреді. Егер қандайда бір фактор минимумнан төмен болса, организм дұрыс жетілмейді.

Температура жасушадағы зат алмасулар процесінің интенсивті өтуін анықтайды. Нан ашытқысындағы оптимальды температура 21-340С. Қазіргі уақытта жаңа оптимальды температура алынды – 380С температурасының оптимальды жағдайдан жоғарлауы алынатын өнімнің сапасын төмендетеді, ал төмендеуі ашытқының көбеюінің активтілігін төмендетеді.

Ортаның активті қышқылдығы рН орта. Ашытқылардың тіршілігіне рН орта айтарлықтай әсерін тигізеді. рН-тың көлеміне қоректік ортаға түсуі, ферменттердің активтілігі, витаминдердің түзілуі, ашытқы жасушаларының өсуі байланысты.

Нан ашытқысының жақсы өсуі рН-тың 4,5-5,5 мәнінде ие болады. Аппаратты жүктегенде және процестің бірінші кезеңінде рН ортаны 4,5-4,6 деңгейінде ұстау керек.

Құрғақ заттар концентарциясы. Ашытқылардың көбеюінің активтілігі қоректенуге, осмостық қысымға ба йланысты. Сахаромицет ашытқыларының жасушасының осмостық қысымы 0,8-0,12 МПа. Ол ашытқылардың концентрлігі жоғары ортасында жоғарылайды.

Культуралды ортаның аэрациясы. Кез – келген микроорганизмнің тіршілігінің тұрақты болуы үздіксіз түсіп отыратын энергияға байланысты. Оны ашытқы жасушасы ашу мен тыныс алу процесінен алады. Бұл процестер бір-бірімен байланысты. Ашытқы жасушаларындағы ферментация процесінің не ашу, не тыныс алу аймақтарына бағытталуы мүмкін.

Ферментациялық процесс интенсивті аэрациялау жағдайына биомасса жинауға бағытталады. Ортадағы еріген оттегінің жетіспеуінде тыныс алу процесімен бірге ашу процесі де жүреді. Онда ашытқылармен бірге спиртте жиналады. Ортада оттегі аз болған сайын ашытқы мен спирттің жиналуы азаяды.

Ашытқы өндірісіндегі жұмысшылардың мақсаты, тауарлы ашытқы өндіруді биомасса синтезіне бағыттап, спирт пайда болуын жою.

Химиялық заттар. Химиялық заттар ашытқыларға әртүрлі әсер етеді. Ол культуралды ортаның концентрациясына байланысты.

Культуралды ортаға химиялық заттар шикізатпен бірге (меласса, аммоний сульфаты, диаммонийфосфаты және т.б.), күкірт қышқылымен немесе залалсыздау аппараты жуу арқылы келеді. Оларға сульфидтер мен сульфаттар, фтор, мыс, нитриттер, фенолдар, пирокатехин және кейбір бейорганикалық заттар жатады.
1.1.6 Ашу процесі
Тотығу – тотықсыздану процесі ашу процесі деп атайды. Процестің жүру кезінде АИФ түзіледі. Ашу процесі кезінде сутегі доноры және акцептор қызметін ашу процесі нәтижесінде түзілетін органикалық қосылыстар атқарады.

Ашу процесінің қоздырғыштары – облигатты анаэробты микроорганизмдер. Ол тек қана анаэробты жағдайда жүреді. Ашу процесінің оттегінсіз жағдайда жүретін 1860 жылы Л. Пастер ашқан.

Әрбір ашу процесі екі кезеңнен тұрады. 1-кезеңінде глюкоза пирожүзім қышқылына айналады да, 2 молекула сутегі субстраттан бөлініп шығады.

С6Н12О6 2СН3СОСООН + 2Н2

Көмірсу пирожүзім сутегі

қышқылы
2-кезеңінде пирожүзім қышқылының сутегі тотықсыздандырады да спирт немесе қышқылдар түзіледі.


2СН3СОСООН + 2Н2 2СН3С НОНООН
Микроорганизмдердің әсерінен қанттың пирожүзім қышқылына айналуы үш жолмен жүреді.

Бірінші жолы – Эмбден-Мейергоф-Парнас немесе фруктозадифосфат жолы. Оны гликолиз деп атайды. Бұлар бактерияда анаэробты облигатты және факультативті анаэробты организмдерде табылған.

Екінші жолы – пентозофосфат жолы. Ол көптеген прокориот және эукориот организмдерде кездеседі.

Үшінші жолы – Энтнер-Дудоров. Ол көбінесе аэробты бактериялардан табылды.


1. Эмбден-Мейергоф-Парнас жолы, бірнеше реакциялардан тұрады.
1. ОН OH

| |


H – C H – C

| |


H – COH H – COH

| |


HO – CH O + AУФ АЕФ + HO – CH O

| гексазокиназа

H – COH H – COH

| |


H – C H – C

| |


H2COH H2C – O = PO3H2

глюкоза глюкоза 6-фосфат


Әрқайсысы өздеріне тән фермент арқылы жүреді. Бұл реакциия – глюкоза мен АҮФ әрекеттесіп гексокиназа ферменті арқылы глюкоза 6-фосфат және (АЕФ) АЕФ түзіледі.

2. Екінші реакция. Глюкоза 6-фосфат глюкофосфатизомераза ферментінің әсер етуімен фруктоза 6-фосфатқа айналады.

2. ОН H2COH

| |


H – C C – OH

| |


H – COH HO – CH

| |

HO – CH O глюкозофосфатизомедаза H – COH О

| |

H – COH H – C



| |

H – C H2C – C – O – PO3H2

| фруктоза 6-фосфат

H2C – O – PO3H2

глюкоза 6- фосфат
3. Түзілген фруктоза 6-фосфаттың 1-ші көміртегі атомына фосфофруктокиназа ферменті әсерінен АҮФ-дан 2-ші фосфат тобына тасымалданады. Фруктоза – 1,6 екіфосфат түзіледі.
3. Н2СОН H2C – O – РО3H2

| |


C – ОН C – OH

| |


HО – CH HO – CH

| +АУФ АЕФ+ |

H – CОH O фотофруктокиназа H – COH О

| |

H – C H – C



| |

H2C H2C – C – O – PO3H2

фруктоза 6- фосфат фруктоза 1,6-фосфат

4. Фруктоза 1,6 екі фосфат альдозала ферменті арқылы үш көміртекті қантқа бөлінеді (үш фосфоглицерин альдегидке және екі оксиацетон фосфатқа):


Н2С - О – РО3Н2

|

C – OH H2C – O – PO3H2 HC = O



| | |

HO – CH C=O + HC – OH



| O | |

H – COH альдолаза H2C – OH H2CO - PO3H2

|

H – C


фруктоза 1,6-екі фосфат екі оксиацетон 3-фосфоглицерин

H2C – C – O – PO3H2 фосфат альдегид


Бұдан ары қарай 3-фосфоглицерин альдегиді тотығып, ол глицеральдегидин – 3 фосфатдегидрогеназа ферменті арқылы катализденеді. Бұл фермент құрамына активті – 5Н тобы кіретін белок, ол коферментпен байланысқан (НАД) никотин – амидадениндинуклеотид. Біріншіден, альдегид тобымен, 3-глицеринальдегид – 5Н тобымен байланысады:
5. HC = O OH

| |


HC – OH + HS фермент H – C - S фермент

| |


H2CO – PO3H2 H – C – OH

|

H2C – O – PO3H2


Осы реакцияның нәтижесінде Н – С – ОН тобы түзіледі. Бұл топ НАД молекуласына сутегі атомын бере алады:
6. OH C = O

| |


H – C – S фермент H – C – OH – HAД · H/H+/

| + НАД |

H – C – OH глицеральдегид 3, H2C – O – PO3H2

| осфат дегидрогеназа

H2C – O – PO3H2


Одан кейін 3-фосфоглицеринальдегид 2 атом сутегі алынады да НАД-қа тасымалданады. Бұл тотығу реакциясы деп аталынады.
7.

C = O C = O

| S ферменті | O – PO3H2

H – C – OH + H3PO4 H – C – OH + HS фермент

| |


H2C – O – PO3H2 H2C – O – PO3H2
Келесі реакцияда фосфоглицеринальдегид қышқылының қалдығы фосфор қышқылына тасымалданып, нәтижесінде 1,3 екі фосфоглицерин қышқылы және HS ферменті бос күйінде түзіледі.

8. C = O C = O

| O – PO3H2 | OH

H – C – OH + АЕФ HC – OH + АУФ

| фосфоглицерат- |

H2C – O – PO3H2 киназа H2C – O – PO3H2

3-фосфоглицерин қышқылы


1,3 екі фосфор қышқылы фосфоглицераткиназа ферменті арқылы АЕФ-пен қосылып АҮФ және 3 фосфоглицерин қышқылы түзіледі.
9.

C = O C = O

| OH | OH

HC – OH H - C – O - PO3H2

| фотоглицера- |

H2C – O – PO3H2 леутаза H2C – OH

3-фосфоглицерин қышқылы 2-фосфоглицерин қышқылы


Одан кейін 3 фосфоглицерин қышқылы фосфотглицеромутаза ферменті арқылы 2-фосфоглицерин қышқылына изомерленеді.
10. COOH СООН

| - H2O |

H – C – O – PO3H2 енолаза C – O – PO3H2

| |

H2C – OH CH2



2-фосфоглицерин қышқылы фосфофенол жүзім қышқылы
Осы қышқылдан энолазаг ферменті арқылы су бөлініп шығып фосфоэнолпирожүзім қышқылы түзіледі. Бұл қышқыл макроэнергиялық байланыста болады.
11. COOH СООН

| |


H – C – O – PO3H2 + АЕФ C – OН + АТФ

| |


H2C – OH CH2
фосфофенол жүзім қышқылы енол жүзім қышқылы
Фосфоэнолпирожүзім қышқылы пироваткиназа ферменті арқылы фосфат тобын және қосымша энергиясын береді де, АҮФ және энолпирожүзім қышқылы түзіледі. Бұл екінші макроэргиялық фосфат тобы.

12. COOH СООН

| |

C – OH C=O



| |

CH2 CH3

этанол жүзім қышқылы жүзім қышқылы

Энолпирожүзім қышқылы өз бетімен тұрақты пирожүзім қышқылына айналады.

Қантттың пирожүзім қышқылына айналуы кезінде Эмбден-Мейергоф-Парнас жолымен бос энергия бөлінеді, АҮФ 4 молекуласының түзілуіне жеткілікті мөлшерде түзілген 2 молекула АҮФ фруктоза 1,6 фосфатқа 4 молекула АҮФ. Осы бөлінген АҮФ 2 молекуласы қантты ыдыратып, 1,6 фруктоза – екі фосфатқа айналдырады, ал қалған екі молекуладан АҮФ синтездеуге жұмсалады.

Пентозофосфат жолы. Эмбден-Мейергоф-Парнас жолынан бұл жолдың айырмашылығы сол, бұнда көмірсулар ыдырау барысында бірден пирожүзім қышқылы түзілмейді. Мұнда субстраттың бір көміртегі атомы тотығып, көмір қышқыл газы күйінде бөлініп шығады. Бірінші реакция глюкозаның фосфорлануы нәтижесінде глюкоза – 6 фосфат түзіліп, соңынан ол дегиратацияланады. Осымен қатар НАДФ тотықсызданады да 6-фосфоглюкон қышқылы түзіледі. 6-фосфоглюкон қышқылы тотығу декарбоксилану барысында Д-рибулозо – 5-фосфат деп аталатын пентозофосфат пайда болады. Бұл қосылыстан изомерлену арқылы Д-ксилулозо – 5-фосфат және рибозо – 5-фосфат түзіледі. Бұдан әрі осы қосылыстар бірқатар реакциялардың әсерінен өзгеріске ұшырап, ақыр аяғында глюкоза – 6-фосфат түріне оралады. Кейбір зерттеушілер көмірсулар ыдырауының пентозофосфат жолының бір кезеңінде Эмбден-Мейергоф-Парнас ыдырау жолына көшеді деген пікірлер айтып жүр.

Сонда алты молекулалы глюкоза пентозофосфат жолы арқылы өзгеріске ұшырағанда глюкоза – 6-фосфаттың бір молекуласы толық көмір қышқыл газына дейін тотығады және НАДФ+-тың алты молекуласы НАДФ·Н дейін тотықсызданады.

Пентозофосфат жолының негізгі мақсаты: 1) нуклеин қышқылдарын синтездеу үшін қажетті пентозалармен қамтамасыз ету; 2) микроб жасушасында түрлі биосинтетикалық реакциялар үшін керекті НАДН·Н көбірек түзілуін қамтамасыз ету.

Глюкозаның пирожүзім қышқылына дейін ыдырауының үшіншісі Энтнер-Дудоров жолы арқылы жүзеге асуы мүмкін. Мұнда алдымен гексокиназа ферментінің қатысуымен глюкоза фосфорланады. Осыдан шыққан өнім глюкоза – 6-фосфат 6-фосфоглюкон қышқылына дейін тотығады да, сусызданып, 2-кето 3-дезокси 6-фосфоглюкон қышқылына айналады. Бұл өнім альдолаза ферментінің әсерінен пирожүзім қышқылы мен 3-фосфоглицерин альдегидіне ыдырайды. Одан әрі субстратқа Эмбден-Мейергоф-Парнас жолындағы ферменттер әсер етіп, пирожүзім қышқылының екінші молекуласы түзіледі. Сонда Энтер-Дудоров жолымен глюкоза ыдырағанда бір молекула АҮФ мен екі молекула НАД·Н пайда болады. Осы жолмен глюкозаны ыдыратушы бактериялардың пирожүзім қышқылынан сүт және басқа қышқылдарды түзетін қажетті ферменттері болмайды. Бұл жол көбінесе аэробты микроорганизмдер тіршілігіне тән.
1.1.7 Ашытқы биомассасы синтезінің механизмі
Соңғы кезде бірнеше рет жұмыс істеудің және зерттеудің нәтижесінде ашытқылардың құрамындағы ақуыз заттардың синтезінің сызба нұсқасы ұсынылған. Бастапқыда Эмбден-Мейергоф-Парназ сызба нұсқасы немесе пентозофосфат тізбегі бойынша қанттың пирожұзім қышқылына дейін ыдырау процесі жүреді.

Кербыс тізбегі бойынша пирожүзім қышқылы шавельді сірке қышқылына айналады да аммиакпен байланысып жасушаның негізгі ақуызды құрамы болып табылатын аспаршы қышқылын береді.

Ақуыз синтезінің процесі жасуша ядросымен бақыланатыны белгілі. Бұл жерде негізгі роль нуклейн қышқылдары айналатынын біз Ф.Мишердің фундаментальді зерттеулерінің нәтижесінен көруге болады.

Нуклейн қышқылының екі түрі бар дезоксирибонуклейн қышқылы ДНҚ және рибонуклейн қышқылы РНҚ. Олардың құрылысынан және функциясына ажыратуға болады. РНҚ күрделі полимерлі құрылысы, яғни 18000-нан 2 000 000 дейін молекулярлы массасы бар химиялық құрылымы жағынан полинуклейд болып келеді.

Нуклеотид үш молекуладан құралған: сахаррибозадан, азотты құрылымнан және фосфорлы қышқылдан тұрады. Сонымен қатар нуклеотидтің төрт түрдегі түрі болады, олар азотты құрылымымен бір – бірінен ерекшеленеді. Мұндай құрылым төртеу: пуринді-аденин және гуанин, пиримидті-цитозид және уромил.

РНҚ спиральді құрылысты және нуклеотид қатарынан тұратын, олар нуклеотид бірінші рибозосынан, екінші фосфор қышқылының оттекті байланысымен құралатын тізбекті құрайды.

ДНҚ-ның құрылысы көбінесе РНҚ-ның құрылысына ұқсас болып келеді, бірақ оның құрамында молекулярлы массасы (4-8 млн) жоғары болады. Сонымен қатар ДНҚ нуклеотидтен тұрады, оның құрамына негізгі пуриндер және пиримиддиндер, көміртектер және фосфор қышқылы кіреді.

Соңғы он жыл ішінде жасушадағы (1) ақуыз синтезіндегі нуклеин қышқылының ролі рибосома процесінде жүретіні туралы теория пайда болды.

Ақуыз синтезі нәтижесінде ашытқыдағы жасушаның бір массасының өсуі байқалады, осының әсерінен басталады.

Бастапқыда жасуша бөліктері бөлініп, нәтижесінде сондай байланыста ферменттер спецификалық әрекетін түзіп, соңы азая бастайды. Жасуша протоплазмасы әлсіренген бөліктеріне еніп, кейіннен бастапқы протоплазманың түйіршіктерінің төбесінде аналық жасушалардың өсу процесі басталады және бүршіктері біртіндеп көбейе бастайды. Бүршіктену бастапқы жасушадан аналық жасушаны бөліп алған кезде тоқтайды.

Осы уақытқа дейін бір аналық жасушадан қанша бастапқы жасуша түзілетін туралы сұраққа жауап жоқ. А.Кукпаның мәліметтері бойынша, сахарамицет ашытқысының жасушасы орташа есеппен 25 жаңа жасуша түзетінін білеміз. Кейбір жағдайда 40-қа дейін өседі. Электронды микроскоп көмегімен ескі жасушаны зерттеген кезде кескіндерінің соңы көп екені анықталды.

Жас жасуша берілген рассаның көлеміне және жасушаның ұзындығына дейін өсіп, бүршіктенуі басталады, бұл процесс генерацияның жалғасуы деп атайды. G ол төмендегі теңдеумен анықталады.


G=0,693/М
мұндағы: М - өсудің меншікті жылдамдығы.
Ашытқылардың өсуінің меншікті жылдамдығы өсіп жатқан биомассаның бірлігіне, сағаттың өсуімен сипатталады (2)
М=Lnm- Lnm0/t-t0
мұндағы: L – егілген ашытқылардың саны

М – ашытқылардың саны

t-t0 – уақытысы

Бұл теңдеудегі биомассаның жиналу жылдамдығының коэффициентімен логарифмдік қатынаста ашытқылардың өсу жылдамдығының меншікті формуласын М аламыз.


М= Lnm/ m t0 / t
Ашытқы жасушаның көбеюі мен өсу процесін сипаттау үшін көбінесе биомассаның сағаттық өсу коэффициентін Н аламыз, яғни 1 сағат ішінде биомасса қанша рет өсетіні туралы. Егер процесс барысында бастапқы биомассаның санын анықтап, кейіннен 1 сағат ішінде алынған биомасса санын, сондай-ақ 2 сағаттан кейін, 3 сағаттан кейін және т.б. анықтасақ онда биомассаның сағаттық өсу коэффициентін былай есептеуге болады.
Н1= m/m0; Н2= m2/m1; Н3= m3/m2; және т.б.
Ашытқы биомассаның синтез жылдамдығына ішкі ортаның әсер етуі. Ашытқының меншікті өсу жылдамдығы мелассалы ортада ауалы-ағын әдісімен өсіру барысында кең көлемде шайқалуы мүмкін (0,055-тен 0,37 дейін), ол жасушаның физиологиялық қабілетіне тәуелді, сонымен қатар ортаның ішкі физика-химиялық факторына, температураға, рН ортадағы құрғақ заттардың концентрациясына, химиялық заттардың ерекшеліктеріне, аэрацияға, араластыруға және т.б. қасиеттеріне байланысты жүзеге асырылады.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©dereksiz.org 2016
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет